§I"ὅτι Βομίλχας κατηγορούμενος ἔφυγε πρὸ δίκης, καὶ Ἰογόρθας σὺν αὐτῷ, τοῦτο δὴ τὸ περιφερόμενον ἐς τοὺς δωροδοκοῦντας εἰπών, ὅτι Ῥωμαίων ἡ πόλις ἐστὶν ὠνία πᾶσα, εἴ τις ὠνητὴς αὐτῆς εὑρεθείη. "
ボミルカスが告発されて裁判の前に逃亡し、ユグルタも彼とともに逃げたこと。 その際、贈収賄を行う者たちに対して広く流布しているあの言葉、すなわち、もし買い手が見つかるなら、ローマ人の市はすべて売り物である、と言って。
§II"ὅτι Μέτελλος ἀνεζεύγνυεν ἐς Λιβύην τὴν ὑπὸ Ῥωμαίοις αἰτίαν ἔχων παρὰ τῷ στρατῷ βραδυτῆτος ἐς τοὺς πολεμίους καὶ ἐπὶ σφίσιν ὠμότητος·
メテッルスが、敵に対しては遅鈍であること、自軍に対しては残虐であることの非難を兵士たちの間で受けつつ、リビアへ向けて撤退したこと。
σφόδρα γὰρ τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐκόλαζεν. "
なぜなら、彼は過ちを犯した者たちを激しく罰したからである。
§III"ὅτι Μέτελλος Βαγαίων ἀνῄρει τὴν βουλὴν ὅλην ὡς τὴν φρουρὰν προδόντας Ἰογόρθᾳ, καὶ τὸν φρούραρχον Τουρπίλιον, ἄνδρα Ῥωμαῖον οὐκ ἀνυπόπτως ἑαυτὸν ἐγχειρίσαντα τοῖς πολεμίοις, ἐπαπκέτεινε τῇ βουλῇ.
メテッルスが、守備隊をユグルタに引き渡したとしてバガ市民の元老院全体を処刑し、守備隊長トゥルピリウス(ローマ人であり、疑わしくないやり方ではなく敵に身を委ねた者)を、元老院の処刑に加えて殺害したこと。
Θρᾷκας δὲ καὶ Λίγυας αὐτομόλους λαβὼν παρὰ Ἰογόρθα, τῶν μὲν τὰς χεῖρας ἀπέτεμνε, τοὺς δὲ ἐς τὴν γῆν μέχρι γαστρὸς κατώρυσσε, καὶ περιτοξεύων ἢ ἐσακοντίζων ἔτι ἐμπνέουσι πῦρ ὑπετίθει. "
また、ユグルタから脱走してきたトラキア人とリグリア人を受け取ると、一方の者たちの両手を切り落とし、他方の者たちを腰まで土に埋め、さらに彼らがまだ息を引き取っていないうちに、周囲から弓を射たり槍を投げたりして、その下に火を放ったこと。
§IV"ὅτι τοῦ Μαρίου ἐς Κίρταν ἀφικομένου πρέσβεις Βόκχου παρῆσαν, οἳ πεμφθῆναί τινας ἐς λόγους Βόκχῳ παρεκάλουν.
マリウスがキルタに到着したとき、ボッコスの使節たちが居合わせ、ボッコスと会談するために誰かを派遣するよう求めたこと。
καὶ ἐπέμφθησαν Αὖλός τε Μάλλιος ὁ πρεσβευτὴς καὶ Κορνήλιος Σύλλας ὁ ταμίας, οἷς ὁ Βόκχος ἔφη Ῥωμαίοις πολεμῆσαι διὰ Μάριον· γῆν γὰρ ἣν αὐτὸς Ἰογόρθαν ἀφείλετο, πρὸς Μαρίου νῦν ἀφῃρῆσθαι.
そして、使節アウルス・マンリウスと財務官コーネリウス・スッラが派遣され、彼らに対してボッコスは、自分がローマ人と戦争をしたのはマリウスのせいである、なぜなら自分がユグルタから奪った土地を、いまやマリウスによって奪われたからだ、と言ったこと。
Βόκχος μὲν δὴ ταῦτα ἐνεκάλει, Μάλλιος δʼ ἔφη τὴν γῆν τήνδε Ῥωμαίους ἀφελέσθαι Σύφακα πολέμου νόμῳ καὶ δοῦναι Μασσανάσσῃ δωρεάν, διδόναι δὲ Ῥωμαίους τὰς δωρεὰς ἔχειν τοῖς λαβοῦσιν ἕως ἂν τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ δοκῇ.
ボックスは確かにこのような抗議をしたが、マンリウスは、この土地はローマ人が戦争の法によってシュファクスから奪い、マシニッサに贈り物として与えたものであり、ローマ人が贈り物を与えるのは、元老院と民衆がよいと認める限り、受け取った者がそれを保持するためであると言ったこと。
οὐ μὴν ἀλόγως μεταγνῶναι·
もっとも、考えを変えたのには理由がないわけではない。
Μασσανάσσην τε γὰρ ἀποθανεῖν, καὶ τοὺς Μασσανάσσου παῖδας Ἰογόρθαν κατακαίνοντα Ῥωμαίοις πολέμιον γενέσθαι.
マシニッサは亡くなり、マシニッサの息子たちを火にかけて殺したユグルタはローマ人の敵となったからである。
οὐκ οὖν ἔτι εἶναι δίκαιον οὔτε τὸν πολέμιον ἔχειν δωρεὰν ἣν ἔδομεν φίλῳ, οὔτε σὲ δοκεῖν Ἰογόρθαν ἀφαιρεῖσθαι τὰ Ῥωμαίων.
したがって、我々が友に与えた贈り物を今や敵が保持することも、あなた(ボッコス)が、ユグルタがローマ人の所有物を奪うのを助けているように見えることも、もはや正しくはない。
καὶ Μάλλιος μὲν τάδε περὶ τῆς γῆς ἔλεξεν. "
マンリウスは土地についてこのように語ったこと。
§V"ὅτι ὁ Βόκχος ἑτέρους ἔπεμψε πρέσβεις, οἳ Μαρίου μὲν ἔμελλον περὶ εἰρήνης δεήσεσθαι, Σύλλα δὲ ἵνα συμπράξειεν ἐς τὰς διαλύσεις.
ボッコスが別の使節たちを派遣したこと。 彼らはマリウスには平和を懇願し、スッラには和平交渉に協力してくれるよう頼むつもりであった。
λῃστευθέντας δʼ ἐν ὁδῷ τοὺς πρέσβεις τούσδε ὁ Σύλλας ὑπεδέξατο, καὶ ξενίζει μέχρι Μάριον ἀπὸ Γαιτούλων ἐπανελθεῖν.
道中で強盗に襲われたこの使節たちをスッラは温かく迎え入れ、マリウスがゲトゥリから帰還するまで彼らをもてなした。
παρῄνει δὲ Βόκχον διδάσκειν ὅτι χρὴ Σύλλᾳ πείθεσθαι περὶ ἁπάντων.
また彼は、あらゆることにおいてスッラに従うべきだとボッコスに伝えるよう勧めた。
ἐνδιδοὺς οὖν ἤδη πρὸς τὴν τοῦ Ἰογόρθα προδοσίαν ὁ Βόκχος, ἐς μὲν ὑπόκρισιν ἐπʼ ἄλλον στρατὸν περιέπεμπεν ἐς Αἰθίοπας τοὺς γείτονας, οἳ ἐπὶ ἑσπέραν ἀπὸ τῶν ἑώων Αἰθιόπων διήκουσιν ἐς τὸ Μαυρούσιον ὄρος ὃ καλοῦσιν Ἄτλαντα, Μάριον δʼ ἠξίου Σύλλαν οἱ πέμψαι συνελθεῖν ἐς λόγους.
そこでボッコスは、すでにユグルタの裏切りへと傾きつつ、見せかけとして、東のエチオピア人から西へ延びてマウリタニアの山、彼らがアトラスと呼ぶ山に至る近隣のエチオピア人たちへ別の軍勢を募るために使者を巡らせていた。 そしてマリウスに対しては、会談のためにスッラを自分のもとへ派遣するよう求めた。
καὶ Μάριος μὲν ἔπεμπε τὸν Σύλλαν, Ἄψαρα δὲ Ἰογόρθα φίλον, ἐν Βόκχου καταλελειμμένον ἐφορᾶν τὰ γιγνόμενα, αὐτός τε Βόκχος καὶ Μαγδάλσης φίλος Βόκχου, καί τις ἐξελεύθερος ἀνδρὸς Καρχηδονίου, Κορνήλιος, ἐνήδρευσαν ὧδε. "
マリウスはスッラを派遣したが、ユグルタの友人で、動向を監視するためにボッコスの宮廷に留め置かったアプサラスと、ボッコス自身、そしてボッコスの友マグラダセス、さらにカルタゴ人の解放奴隷であるコペルニクスは、次のように罠を仕掛けたこと。