Humanitext Reader

アッピアノス · サムニテス史 §I-III

兵士の反乱とマンリウス・トルクアトゥス

1 / 7 箇所 · ギリシア語

要旨

カプアに駐屯するローマ兵の反乱とその借金帳消しによる和解、および父親を救うため護民官を脅迫したマッリウス・トルクアトゥスの親孝行な逸話と彼の一騎打ちの始まりを描く。

§I"ὅτι οἱ Ῥωμαίων στρατηγοὶ Κορνήλιος καὶ Κορουῖνος, καὶ Δέκιος δημότης, Σαυνίτας νικήσαντες ὑπέλιπον Καμπανοῖς φύλακας πρὸς τὰς Σαυνιτῶν ἐπιδρομάς.
"ローマの将軍コルネリウスとコルウィヌス、および平民のデキウスが、サムニウム人たちを破ったのちに、サムニウム人の来襲に備えてカンパニア人のもとに守備兵を残したこと。
οἱ δὲ φύλακες οἵδε Καμπανοῖς ἁβροδιαίτοις καὶ πολυτελέσιν οὖσι κοινωνοῦντες ἐφθείροντο τὰς γνώμας, καὶ ἐφθόνουν ὧν ἔχουσιν ἀγαθῶν, αὐτοὶ πενόμενοι καὶ τὰ χρέα δεδιότες τὰ ἐν Ῥώμῃ.
しかし、これら守備兵たちは、贅沢で華美な生活を送るカンパニア人たちと交わることで考えを堕落させ、自らは貧しく、ローマにある借金を恐れていたため、彼らの持っている富を羨むようになった。
τέλος δὲ ἐπεβούλευον τοὺς ξένους ἑαυτῶν ἀνελόντες ἕκαστοι τὴν περιουσίαν κατασχεῖν καὶ τὰς γυναῖκας ἐς γάμον προσαγαγέσθαι.
そしてついに彼らは、各自が自分たちの宿主を殺害してその財産を手に入れ、彼らの妻たちを妻として娶ることを企てた。
καὶ τάχα ἂν ἔπραξαν αἰσχρὸν οὕτω μύσος, εἰ μὴ Μάμερκος, ἕτερος Ῥωμαίων στρατηγός, ἐπὶ Σαυνίτας ὁδεύων ἔμαθε τὸ βούλευμα τῶν φυλάκων, καὶ ἐπικρύψας τοὺς μὲν αὐτῶν ἐξώπλισε καὶ ἀφῆκεν οἷα κεκμηκότας, τοὺς δὲ πονηροτέρους ἐκέλευσεν ἐς Ῥώμην ἐπί τινα χρείαν ἐπείγεσθαι, χιλίαρχόν τε αὐτοῖς συνέπεμψεν, ᾧ εἴρητο ἀφανῶς αὐτοὺς φυλάσσειν.
そして、もしローマのもう一人の将軍マメルクスが、サムニウム人に向かって行進している途中で守備兵たちの企てを察知し、それを隠したまま、彼らのうち(兵役を終えて)疲労したような者たちから武装を解除して解散させ、より不穏な者たちには何らかの用務のためにローマへ急ぐよう命じ、彼らを密かに監視するように命じておいた千人隊長を同行させなかったならば、彼らはすぐにでもこれほど破廉恥な悪行を実行したであろう。
ἑκάτεροι δʼ ὑπώπτευον μεμηνῦσθαι, καὶ περὶ Ταρρακίνην ἀφίστανταί τε τοῦ χιλιάρχου, καὶ τοὺς ἐπὶ τῶν ἔργων ἐν τοῖς ἀγροῖς δεδεμένους ἐκλύσαντες, καὶ ὁπλίσαντες ὡς ἐδύναντο, ἤλαυνον ἐς Ῥώμην ὁμοῦ δισμύριοι γεγονότες.
しかし、双方のグループが自分たちの企てが漏れたのではないかと疑い、タッラキナの付近で千人隊長に反旗を翻し、田野で労働に従事して縛られていた者たちを解放して、できる限りの武装をさせ、総勢2万人となってローマへ進軍した。
ἔτι δʼ αὐτῶν ὁδὸν ἡμέρας μιᾶς ἀπεχόντων ὑπήντα Κορουῖνος, καὶ παραστρατοπεδεύσας ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς Ἀλβανῶν ἠρεμεί, περισκοπῶν τε τὸ ἔργον ἔτι, καὶ μέγα ἡγούμενος ἀπεγνωκόσι μάχεσθαι.
彼らがまだ一日の道のりの距離にいたとき、コルウィヌスが立ちふさがり、アルバの山々に陣を敷いて静観した。 彼はなおも事態を見極めようとし、自暴自棄になった者たちと戦うことは重大な危機を伴うと考えていた。
οἱ δὲ ἐπεμίγνυντο ἀλλήλοις κρύφα, καὶ ὀδυρμοὶ καὶ δάκρυα τῶν φυλάκων ἦν ὡς ἐν οἰκείοις καὶ φίλοις ἁμαρτεῖν μὲν ὁμολογούντων, τὴν δὲ αἰτίαν ἐς τὰ χρέα φερόντων τὰ ἐν Ῥώμῃ.
一方、兵士たちは密かに交じり合っており、守備兵たちの側には親族や友人の間で嘆きと涙があり、自分たちの過ちを認める一方で、その原因をローマにある借金のせいにしていた。
ὧν ὁ Κορουῖνος αἰσθανόμενος, καὶ ὀκνῶν ἅψασθαι πολιτικοῦ καὶ τοσούτου φόνου, συνεβούλευσε τῇ βουλῇ τὰ χρέα τοῖς ἀνδράσι μεθεῖναι, τόν τε πόλεμον ἐξαίρων ἐπὶ μέγα, εἰ τοσῶνδε ἀνδρῶν δύναιτο κρατῆσαι μαχομένων ἐξ ἀπογνώσεως, καὶ τὰς συνόδους αὐτῶν καὶ ἐπιμιξίας ἐν ὑπονοίᾳ τιθέμενος, μὴ οὐδʼ ὁ ἴδιος αὐτῷ στρατὸς ἐς πάντα ᾖ πιστός, ἅτε συγγενεῖς ὄντες ἐκείνων, καὶ οὐχ ἧσσον αὐτῶν αἰτιώμενοι τὰ χρέα.
これに気づいたコルウィヌスは、同胞同士のこれほど大規模な流血に手を染めることを恐れ、元老院に対してあの男たちの借金を免除するよう勧告した。 彼は、もし絶望から戦うこれほど多くの男たちを制圧せねばならぬとすれば、その戦争はきわめて重大なものになると強調し、また、彼らの会合や交信を疑わしく思って、自分自身の軍勢さえも、反乱者たちの親族であり、彼ら自身も同様に借金を怨んでいるがゆえに、すべてにおいて信頼できるわけではないかもしれないと懸念したのである。
σφαλέντα δὲ κινδυνεύσειν ἔφη περὶ μειζόνων· καὶ τὴν νίκην, εἰ κρατήσειεν, ἀτυχεστάτην ἔσεσθαι τῇ πόλει κατʼ οἰκείων τοσῶνδε.
さらに、もし敗北すればより大きな危機に瀕することになり、仮に勝利したとしても、これほど多くの同胞を相手にした勝利は国家にとって最も不遇なものになるだろう、と彼は語った。
οἷς ἡ βουλὴ πεισθεῖσα τὰς μὲν τῶν χρεῶν ἀποκοπὰς ἐψηφίσατο πᾶσι Ῥωμαίοις, τοῖς δὲ τότε ἐχθροῖς καὶ ἄδειαν.
これに説得された元老院は、すべてのローマ人に対して借金の帳消しを議決し、当時の敵(反乱者)に対しては恩赦をも議決した。
οἱ μὲν δὴ τὰ ὅπλα ἀποθέμενοι κατῄεσαν ἐς τὴν πόλιν. "
そこで彼らは武器を置いて、市内へと戻っていった。
§II"ὅτι Μάλλιος Τορκουάτος ὁ ὕπατος τοιοῦτος ἦν τὴν ἀρετήν.
""執政官マッリウス・トルクアトゥスは、次のような優れた資質の持ち主であったこと。
τούτῳ πατὴρ ἐγεγένητο μικρολόγος καὶ ἀμελὴς ἐς αὐτόν.
彼には器の小さい、彼に対して無頓着な父親がいた。
καὶ ἐν ἀγροῖς αὐτὸν εἶχε, μετὰ τῶν θεραπόντων ἐργαζόμενόν τε καὶ τρεφόμενον.
父親は彼を田舎にとどめ、使用人たちとともに働かせ、生活させていた。
γραψαμένου δὲ αὐτὸν ἐπὶ πολλοῖς ἀδικήμασι Πομπωνίου δημάρχου, καὶ μέλλοντος ἐρεῖν τι καὶ περὶ τῆς ἐς τὸν παῖδα κακώσεως, ὁ παῖς ὅδε Μάλλιος ἧκεν, ἐπικρύπτων ξιφίδιον, ἐς τὴν οἰκίαν τοῦ δημάρχου, καὶ τυχεῖν ἠξίωσεν αὐτοῦ μόνου ὡς δή τι λέξων χρήσιμον ἐς τὴν δίκην.
護民官ポンポニウスが、多くの不正行為について父親を告発し、その息子に対する虐待についても言及しようとしていたとき、この息子マッリウスは、短剣を隠し持って護民官の家を訪れ、裁判に役立つことを何か話すかのように装って、彼と二人きりで会うことを求めた。
ὑποδεχθεὶς δὲ καὶ λέγειν ἀρχόμενος ἐπέκλεισε τὰς θύρας, καὶ τὸ ξίφος ἐπισπάσας ἠπείλει τῷ δημάρχῳ κτενεῖν αὐτόν, εἰ μὴ ὀμόσειεν ὅτι λύσει τῷ πατρὶ τὴν δίκην.
受け入れられ、話し始めると、彼は扉を閉めて鍵をかけ、短剣を抜いて護民官を脅し、父親への訴訟を取り下げると誓わなければ殺すと言った。
καὶ ὁ μὲν ὤμοσε καὶ διέλυσεν, ἐκθέμενος τῷ δήμῳ τὸ συμβάν·
そこで護民官は誓いを立てて訴訟を取り下げ、民衆に事の顛末を説明した。
ὁ δὲ Μάλλιος ἐξ ἐκείνου λαμπρὸς ἦν, ἐπαινούμενος ὅτι τοιόσδε ἐς τοιόνδε πατέρα ἐγεγένητο. "
マッリウスはこれ以降有名になり、あのような父親に対してこれほどまでに尽くしたとして称賛された。
§III"ὁ δὲ αὐτὸν εἰς μονομαχίαν προυκαλεῖτο, σκώπτων ἐς αὐτόν.
""ところが、彼(敵)は彼をあざ笑いながら一騎打ちを挑んできた。
ὁ δὲ τέως μὲν αὑτοῦ κατεῖχε, μετὰ δέ, οὐ φέρων ἔτι τὸ ἐρέθισμα, ἀντήλασε τὸν ἵππον.
彼はしばらくの間、自らを制えていたが、ついにその挑発に耐えかねて、馬を駆って立ち向かった。
"
"

語釈・文法注

  1. Iὧν ἔχουσιν ἀγαθῶν — 関係代名詞 `ὧν` は、先行詞 `ἀγαθῶν` とともに本来は対格であるべき(`ἐφθόνουν τὰ ἀγαθὰ ἃ ἔχουσιν`)が、先行詞が関係節の直前に来ること、および動詞 `φθονέω` が属格を支配することから、先行詞 `ἀγαθῶν` の属格に吸引(同化)されている。
  2. Iκαὶ τάχα ἂν ἔπραξαν ... εἰ μὴ ... ἔμαθε — 直説法過去形を用いた過去の事実に反する仮定(反実仮想)。帰結節の `ἂν ἔπραξαν`(彼らは行ったであろう)に対し、条件節は `εἰ μὴ ... ἔμαθε`(もしマメルクスが気づかなかったならば)という構造になっている。
  3. Iμὴ οὐδʼ ὁ ἴδιος αὐτῷ στρατὸς ἐς πάντα ᾖ πιστός — 懸念や不信を示す表現 `ἐν ὑπονοίᾳ τιθέμενος`(〜ではないかと疑う、懸念する)に導かれる `μή` 節。そこに否定の `οὐδέ`(〜さえもない)が加わり、接続法 `ᾖ` が用いられている。「自分自身の軍勢さえもすべてにおいて信頼できるわけではないかもしれない」という懸念を示す。
  4. IIτοιόσδε ἐς τοιόνδε — 指示代名詞が並置され、著しい対比を示している。あのような(ひどい)父親に対して、これほどまでに(献身的な)息子であったという意味。

この箇所を引用する

アッピアノス, サムニテス史 §I-III. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0551.tlg004.humanitext-grc2:I-III

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。