Humanitext Reader

テオプラストス · 石について §2.1

鉱物と石の生成原因と特有の性質

1 / 8 箇所 · ギリシア語

要旨

地中に形成される物質(鉱物と石)の生成原因を水と土の二大素材、および凝固の原理に基づいて分類し、特に石が持つ独自の能動的・受動的な能力の多様性や地域的な特異性について、パロス産大理石、アラバスター、ポロス石などの様々な具体例を挙げて考察している。

§2.1CAP. I. Τῶν ἐν τῇ γῇ συνισταμένων τά μεν ἐστιν ὕδατος τὰ δὲ γῆς.
CAP. I. 地中に形成されるもののうち、あるものは水からなり、あるものは土からなる。
ὕδατος μὲν τὰ μεταλλευόμενα καθάπερ ἄργυρος καὶ χρυσὸς καὶ τἆλλα, γῆς δὲ λίθος τε καὶ ὅσα λίθων εἴδη περιττότερα καὶ εἴ τινες δὴ τῆς γῆς αὐτῆς ἰδιώτεραι φύσεις εἰσὶν ἢ χρώμασιν ἢ λειότησιν ἢ πυκνότησιν ἢ ἄλλῃ τινὶ δυνάμει.
水からなるものは、銀や金、その他の採掘されるものである。 土からなるものは、石や、石のより優れた種類、および、色、滑らかさ、密度、あるいは他の何らかの能力において、土そのもののうちで特に独特な性質を持つものである。
περὶ μὲν οὑν τῶν μεταλλευομένων ἐν ἄλλοις τεθεώρηται περὶ δὲ τούτων (λίθων?) νῦν λέγωμεν.
さて、採掘されるものについては他の(著作)において考察されているが、これら(石など)については今語ることにしよう。
ἅπόντα οὖν ταῦτα χρὴ νομίζειν ὡς ἀπλῶς εἰπεῖν ἐκ καθαρὰς τινος συνεστάναι καὶ ὁμαλῆς ὕλης, εἴτε συρροῆς εἴτε διηθήσεως τινος γενομένης, εἴτε ὡς ἀνωτέρω εἴρηται καὶ κατʼ ἄλλον τρόπον ἐκκεκριμένης·
したがって、これらすべては、端的に言えば、ある純粋で均一な物質から構成されていると考えるべきである。 それは、流入が生じたためか、あるいは濾過が生じたためか、あるいは、上で述べられたように、また別の方法で分離されたためである。
τάχα γὰρ ἐνδέχεται τὰ μὲν οὕτως τὰ δʼ ἐκείνως τὰ δʼ ἄλλως.
なぜなら、あるものはこのように、あるものはそのように、またあるものは別の方法で(形成されることが)おそらく可能だからである。
ἀφʼ ὧν δὴ καὶ τὸ λεῖον καὶ τὸ πυκνὸν καὶ τὸ στιλπνὸν καὶ διαφανὲς καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα ἔχουσι, καὶ ὅσῳ ἄν ὁμαλέστερον καὶ καθαρώτερον ἕκαστον τοσούτῳ καὶ ταῦτα μᾶλλον ὑπάρχει.
まさにこれらから、それらは滑らかさ、密度、光沢、透明性、およびその他の同様の性質を有しており、各々がより均一で純粋であればあるほど、ますますこれらの性質が備わることになる。
τὸ γὰρ ὅλον ὡς ἂν ἀκριβείας ἔχῃ τὰ κατὰ τὴν σύστασιν ἢ πῆξιν οὕτως ἀκολουθεῖ καὶ τὰ ἀπʼ ἐκείνων.
というのも、全体として、構成または凝固に関する事柄がどれほどの純度(正確さ)を持っているかに応じて、そこから生じる性質もまた同様に従うからである。
ἡ δὲ πῆξις τοῖς μὲν ἀπὸ θερμοῦ τοῖς δʼ ἀπὸ ψυχροῦ γίνεται.
凝固は、あるものにおいては熱によって、他のものにおいては冷気によって生じる。
κωλύει γὰρ ἴσως οὐδὲν ἔνια γένη λίθων ὑφʼ ἑκατέρων συνίστασθαι τούτων.
なぜなら、ある種の石がこれら両方によって形成されることを妨げるものは、おそらく何もないからである。
ἐπεὶ τά γε τῆς γῆς ἅπαντα δόξειεν ἂν ὑπὸ πυρός·
というのも、土に属するものはすべて火によって(凝固する)と思われるからである。
ἐπείπερ τοῖς ἐναντίοις ἑκάστων ἡ πῆξις καὶ ἡ τῆξις.
なぜなら、各々の凝固と融解は(互いに)反対の作用によるからである。
ἰδιότητες δὲ πλείους εἰσὶν ἐν τοῖς λίθοις·
しかし、石にはより多くの特異な性質がある。
ἐν μὲν γὰρ τῇ γῇ χρώμασί τε καὶ γλισχρότητι καὶ λειότητι καὶ πυκνότητι καὶ τοῖς τοιούτοις αἱ πολλαὶ διαφοραὶ κατὰ δὲ τὰ ἄλλα σπάνιοι.
というのも、土においては、多くの違いが色や粘り気、滑らかさ、密度、およびこれらに類するものに見られるが、その他の点における(違い)は稀だからである。
τοῖς δὲ λίθοις αὗταί τε καὶ πρὸς ταύταις αἱ κατὰ τὰς δυνάμεις τοῦ τε ποιεῖν ἢ πάσχειν ἢ τοῦ μὴ πάσχειν.
これに対して、石には、これらの性質だけでなく、それに加えて、能動的・受動的作用、あるいは受動的作用を受けないことに関する能力による違いもある。
τηκτοὶ γὰρ οἱ δʼ ἄτηκτοι, καὶ καυστοὶ οἱ δʼ ἄκαυστοι, καὶ ἄλλα τούτοις ὅμοια.
すなわち、あるものは融解し、あるものは融解せず、あるものは燃焼し、あるものは燃焼せず、その他これらに類する違いがある。
καὶ ἐν αὐτῇ τῇ καύσει καὶ πυρώσει πλείους ἔχοντες διαφοράς.
また、まさにその燃焼や加熱において、彼らはより多くの違いを有している。
ἔνιοι δὲ τοῖς χρώμασιν ἐξομοιοῦν λέγονται δυνάμενοι τὸ ὕδωρ ὥσπερ ἡ σμάραγδος, οἱ δʼ ὅλως ἀπολιθοῦν τὰ τιθέμενα εἰς ἑαυτοὺς, ἕτεροι δὲ ὁλκήν τινα ποιεῖν, οἱ δὲ βασανίζειν τὸν χρυσὸν καὶ τὸν ἄργυρον ὥσπερ ἥ τε καλουμένη λίθος ἡρακλεία καὶ ἡ λυδή.
また、あるものは、エメラルドのように、水の色を自分と同化させることができると言われており、あるものは自分の中に置かれたものを完全に石化させると言われ、別のものはある種の牽引を行うと言われ、また別のものは、いわゆるヘラクレスの石やリディアの石のように、金や銀を検査すると言われている。
θαυμασιωτάτη δὲ καὶ μεγίστη δύναμις, εἴπερ ἀληθὲς, ἡ τῶν τικτόντων·
そして、もし本当ならば、最も驚異的で最大の能力は、子どもを産む石の能力である。
γνωριμωτέρα δὲ καὶ ἐν πλείοσι κατὰ τὰς ἐργασίας·
しかし、加工における能力のほうが、よりよく知られており、より多くの石に備わっている。
γλυπτοὶ γὰρ ἔνιοι καὶ τορνευτοὶ καὶ πριστοὶ, τῶν δὲ οὐδὲ ὅλως ἅπτεται σιδήριον, ἐνίων δὲ κακῶς καὶ μόλις.
なぜなら、ある石は彫刻可能であり、旋盤で削ることができ、鋸で切ることができるが、他の石には鉄の道具がまったく歯が立たず、またある石には辛うじてしか歯が立たないからである。
εἰσὶ δὲ πλείους καὶ ἄλλαι παρὰ ταύτας διαφοραί.
そして、これら以外にも、さらに多くの違いが存在する。
αἱ μὲν οὖν κατὰ τὰ χρώματα καὶ τὰς σκληρότητας καὶ μαλακότητας καὶ λειότητας καὶ τἆλλα τὰ τοισῦτα διὰ τὸ περιττὸν πλείοσιν ὑπάρχουσι καὶ ἐνίοις γε κατὰ τόπον ὅλον.
さて、色、硬さ、柔らかさ、滑らかさ、およびその他の同様の性質による違いは、その卓越性のために、多くの石に備わっており、あるものにおいては地域全体にわたって存在している。
ἐξ ὧν δὴ καὶ διωνομασμέναι λιθοτομίαι Παρίων τε καὶ Πεντελικῶν καὶ Χίων τε καὶ Θηβαϊκῶν, καὶ ὡς ὁ περὶ Αἴγυπτον ἐν Θήβαις ἀλαβατρίτης — καὶ γὰρ οὗτος μέγας τέμνεται —, καὶ ὁ τῷ ἐλέφαντι ὅμοιος ὁ χερνίτης καλούμενος, ἐν ᾗ πυέλῳ φασὶ καὶ Δαρεῖον κεῖσθαι.
それゆえにこそ、パロス、ペンテリコン、キオス、テーバイの石切場は有名であり、またエジプトのテーバイ近郊の、アラバスターの石切場も同様である(というのも、これもまた巨大な塊として切り出されるからである)。 また、象牙に似ており、ヘルニテスと呼ばれる石も同様であり、その石で作られた棺の中にダレイオスも横たえられていると言われている。
καὶ ὁ πόρος ὅμοιος τῷ χρώματι καὶ τῇ πυκνότητι τῷ παρίῳ τὴν δὲ κουφότητα μόνον ἔχων τοῦ πόρου, διὸ καὶ ἐν τοῖς σπουδαζομένοις οἰκήμασιν ὥσπερ διάζωμα τιθέασιν αὐτὸν οἱ Αἰγύπτιοι.
また、ポロス石は、色と密度においてパロス産に似ているが、ポロス石特有の軽さだけを持っており、そのためエジプト人は、重視される建築物において、それをコーニスとして配置している。
καὶ μέλας αὐτόθι διαφανὴς ὅμοιος τῷ χίῳ, καὶ παῤ ἄλλοις δὲ ἕτεροι πλείους.
また、そこにはキオス産の石に似た透明な黒い石もあり、他の地域にも、さらに多くの異なる石が存在する。
αἱ μὲν οὖν τοιαῦται διαφοραὶ καθάπερ ἐλέχθη κοινότεραι πλείοσιν, αἱ δὲ κατὰ τὰς δυνάμεις τὰς προειρημένας οὐκέτι τόποις ὅλοις ὑπάρχουσιν οὐδὲ συνεχείαις λίθων οὐδὲ μεγέθεσιν.
さて、このような違いは、言われたように、より多くの石に共通しているが、前述の能力による違いは、もはや地域全体や、連続する石の鉱脈、あるいは巨大な塊には存在しない。
ἔνιοι δὲ καὶ σπάνιοι πάμπαν εἰσὶ καὶ σμικροὶ καθάπερ ἥ τε σμάραγδος καὶ τὸ σάρδιον καὶ ὁ ἄνθραξ καὶ ἡ σάπφειρος καὶ σχεδὸν. . . λόγον εἰς τὰ σφραγί δια γλυπτῶν.
また、あるものはまったく稀少で小さく、例えばエメラルド、サード、炭石、サファイア、そして、ほぼ... 印章に彫刻されるための性質を持っている。
οἱ δὲ καὶ ἐν ἑτέροις εὑρίσκονται διακοπτομένοις.
また、他の石は、割られる他の石の内部に見出される。
ὀλίγοι δὲ καὶ οἱ περὶ τὴν πύρωσιν καὶ καῦσιν, ὑπὲρ ὧν δὴ καὶ πρῶτον ἴσως λεκτέον τίνας καὶ πόσας ἔχουσι διαφοράς.
また、加熱や燃焼に関する石もわずかであり、まさにそれらについて、おそらく最初に、どのような、そしてどれほど多くの違いがあるかを述べるべきである。

語釈・文法注

  1. §2.1τά μεν ἐστιν ὕδατος τὰ δὲ γῆς — 名詞 ὕδατος と γῆς は素材の属格(genitive of material)であり、「水からなるもの、土からなるもの」という構成要素・原材料を示す。

この箇所を引用する

テオプラストス, 石について §2.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0093.tlg004.humanitext-grc1:2.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。