§B.65## τὸ πρότερον — τὸ ὕστερον.
## 先なるもの — 後なるもの。
τὸ πρότερον λέγεται πενταχῶς.
「先なるもの」は五通りに言われる。
ἢ γὰρ φύσει ἢ χρόνῳ ἢ δυνάμει ἢ θέσει ἢ τάξει λεχθήσεται.
すなわち、自然、時間、能力、位置、あるいは順序によって言われるであろう。
θέσει μὲν οὖν, οἷον ὃ ἐπὶ τῶν κειμένων ψήφων εἰώθαμεν λέγειν, οἷον ὅτι προτέρα αὕτη ταύτης.
さて位置においては、例えば我々が置かれた計算石について「これがそれより先である」と言うのが常であるような場合である。
τάξει δέ, οἷον ὁ ταξίαρχος τοῦ λοχαγοῦ καὶ ὁ λοχαγὸς τοῦ ἰδιώτου καὶ τὸ ᾱ τοῦ β.
順序においては、例えば隊長が分隊長より先、分隊長が兵卒より先であり、またαがβより先であるような場合である。
δυνάμει δέ φαμεν εἶναι πρότερον τὸν στρατηγὸν τοῦ στρατιώτου καὶ ἁπλῶς τὸν δυνάστην τοῦ ἰδιώτου.
能力においては、将軍が兵士より先であり、端的に言えば権力者が一般市民より先であると我々は言う。
χρόνῳ δέ, οἷον πατὴρ υἱοῦ καὶ πᾶν τὸ πρεσβύτερον τοῦ νεωτέρου.
時間においては、例えば父が息子より先であり、すべて年長者が年少者より先であるような場合である。
φύσει δέ ἐστι πρότερον, οἷον ἥ τε μονὰς τῆς δυάδος καὶ τὸ μέρος τοῦ ὅλου καὶ τὸ γένος τοῦ εἴδους, καὶ ἀπλῶς ὅσα αὐτὰ ἀλλήλοις μὴ συναναιρεῖται, τούτων τὸ μὲν συναναιροῦν πρότερόν ἐστι, τὸ φύσει δὲ συναναιρούμενον ὕστερον·
自然においては、例えば一(モナス)が二(ディアス)より先であり、部分が全体より先であり、類が種より先である。 そして端的に言えば、それら自体が互いを同時に消滅させないもののうち、消滅させる方が先であり、自然において消滅させられる方が後である。
οἷον τῆς μονάδος ἀναιρεθείσης ἡ δυὰς ἀναιρεῖται καὶ πᾶς ἀριθμός, δυάδος δὲ ἀναιρεθείσης οὐδὲν κωλύει μονάδα εἶναι·
例えば一が消滅させられると、二も、そしてすべての数も消滅させられるが、二が消滅させられても、一が存在することを妨げるものは何もない。
πρότερον τοίνυν τῇ φύσει μονὰς δυάδος.
したがって、自然において一は二より先である。
ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ μέρους ἀναιρεθέντος τὸ ὅλον ἀναιρεῖται, τοῦ δὲ ὅλου μὴ ὄντος οὐδὲν κωλύει τὸ μέρος εἶναι.
同様に、部分が消滅させられると全体も消滅させられるが、全体が存在しなくても、部分が存在することを妨げるものは何もない。
φανερὸν δὲ ὅτι ὁσαχῶς τὸ πρότερον λέγεται, τοσαυταχῶς καὶ τὸ ὕστερον λεχθήσεται·
そして、「先なるもの」が何通りに言われるかに応じて、同じ数だけ「後なるもの」も言われるであろうことは明らかである。
τὸ γὰρ ὕστερον ἐροῦμεν ἢ φύσει ἢ χρόνῳ ἢ θέσει ἢ τάξει ἢ δυνάμει.
なぜなら、「後なるもの」は自然、時間、位置、順序、あるいは能力においてと言われるからである。
§B.66## τὸ ἅμα.
## 同時に。
ὁσαχῶς τὸ πρότερον καὶ τὸ ὕστερον λέγεται, τοσαυταχῶς καὶ περὶ τοῦ ἅμα λεχθήσεται, οἷον ἢ φύσει ἢ θέσει ἢ δυνάμει ἢ χρόνῳ ἢ τάξει.
「先なるもの」および「後なるもの」が何通りに言われるかに応じて、同じ数だけ「同時に」についても言われるであろう。 例えば自然、位置、能力、時間、あるいは順序においてである。
θέσει μὲν οὖν εἰσι τὰ τοιαῦτα ἅμα, ὅσα τῷ τόπῳ ἐξ ἴσου ἐστίν, οἷον τὰ τρέχοντα ἅμα φαμὲν εἶναι καὶ τὰ ἑστηκότα.
さて位置において同時にあるとは、場所において等しい位置にあるようなものであり、例えば走っているものたちが同時にあり、また立っているものたちが同時にあると我々が言う場合である。
τάξει δέ ἐστιν τὰ τοιαῦτα ἅμα, οἷον οἱ τοῖς ζυγοῖς στοιχοῦντες, δυνάμει δὲ ἅμα λέγομεν τὰ μηδὲν ἀλλήλων πλέον δυνάμενα, χρόνῳ δὲ τὰ τοιαῦτα φαμὲν εἶναι ἅμα τὰ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ὄντα, φύσει δὲ λεκτέον ἅμα εἶναι τά τε συναναιροῦντα ἄλληλα καὶ τὰ μὴ δυνάμενα χωρὶς ἀλλήλων εἶναι, οἷον τό τε διπλάσιον καὶ τὸ ἥμισυ·
順序において同時にあるとは、例えば同じ列に並んでいる者たちである。 能力において同時にあるとは、互いに他方より強い力を持たないものを言う。 時間において同時にあるとは、同じ時間において存在するようなものであると我々は言う。 自然において同時にあるとは、互いを同時に消滅させるものであり、かつ互いなしには存在しえないものであると言わねばならず、例えば二倍と半分がそうである。
ταῦτα γὰρ συναναιροῦνται ἀλλήλοις καὶ τὸ ἕτερον χωρὶς τοῦ ἑτέρου ἀδύνατον εἶναι·
なぜなら、これらは互いを同時に消滅させ、一方が他方なしに存在することは不可能だからである。
διπλασίου γὰρ ἀναιρεθέντος οὐκ ἔσται ἥμισυ καὶ ἡμίσους ἀναιρεθέντος οὐκ ἔσται διπλάσιον καὶ ἀδύνατόν ἐστι διπλασίου ὄντος μὴ εἶναι ἥμισυ.
なぜなら、二倍が消滅させられれば半分は存在しなくなり、半分が消滅させられれば二倍は存在しなくなり、また二倍が存在するのに半分が存在しないということは不可能だからである。
τούτων οὕτως ἀποδειχθέντων ἀκόλουθον εἰπεῖν περὶ τῶν ὄντων.
これらがそのように示されたので、次に存在する諸事物について語るのが順当である。
§B.68## τὰ ἐναντία.
## 反対。
διαιροῦνται τὰ ἐναντία οὕτως.
反対は以下のように区分される。
τῶν ὄντων τῶν μὲν ἔστι τι ἐναντίον, τῶν δὲ οὔ.
存在するもののうち、あるものには何か反対があり、あるものにはない。
χρυσῷ μὲν γὰρ καὶ ἀνθρώπῳ καὶ ἱματίῳ καὶ τοῖς τοιούτοις οὐδέν ἐστιν ἐναντίον, ἀρετῇ δὲ καὶ ἀγαθῷ καὶ θερμῷ ἔστι 〈τι〉 ἐναντίον·
なぜなら、金、人間、衣類、およびこれらに類するものには何ら反対はないが、徳、善、熱には何か反対があるからである。
ἀγαθῷ μὲν γὰρ ἐναντίον τὸ κακόν, ἀρετῇ δὲ κακία, θερμῷ δὲ ψυχρόν.
すなわち、善には悪が反対であり、徳には悪徳が、熱には冷が反対である。
τῶν ἐναντίων τοίνυν αὐτῶν τὰ μὲν ἔχουσί τι ἀνὰ μέσον, τὰ δὲ οὔ.
さて、これら反対自体のうち、あるものは中間に何かを持ち、あるものは持たない。
ἀγαθοῦ μὲν γὰρ καὶ κακοῦ ἔστι τι ἀνὰ μέσον, κινήσεως δὲ καὶ ἠρεμίας οὐδέν ἐστιν ἀνὰ μέσον·
なぜなら、善と悪には中間に何かがあるが、運動と静止には中間に何もないからである。
ἐξ ἀνάγκης γὰρ πάντα ἢ κινεῖται ἢ ἠρεμεῖ.
なぜなら、必然的にすべてのものは運動しているか、静止しているかのいずれかだからである。
καὶ ζωῆς καὶ θανάτου οὐδέν ἐστιν ἀνὰ μέσον·
また、生と死には中間に何もない。
ἐξ ἀνάγκης γὰρ ὅπερ τῆς ζωῆς δεκτικόν ἐστιν, ἢ ζῇ ἢ τέθνηκεν.
なぜなら、必然的に生を受け入れうるものは何であれ、生きているか、あるいは死んでいるかのいずれかだからである。
| αὐτὰ δὲ τὰ ἐναντία λέγεται τριττῶς·
| 反対そのものは三通りに言われる。
ἢ γὰρ ὡς ἀγαθῷ κακὸν ἐναντίον ἐστίν, οἷον τῇ δικαιοσύνῃ ἡ ἀδικία καὶ τῇ σωφροσύνῃ ἡ ἀκολασία καὶ τὰ τοιαῦτα, ἢ ὡς οὐδέτερον οὐδετέρῳ ἐναντίον ἐστίν 〈οἷον. . . . τ ο ύτων γὰρ οὐδέν ἐστιν οὔτε κακὸν οὔτε ἀγαθόν.
すなわち、善に悪が反対であるようにであり、例えば正義に不正が、節制に放縦が、またその類がそうである。 あるいは、どちらでもないものにどちらでもないものが反対であるようにであり、⟨例えば……これら⟩のうちには悪でも善でもないものはないからである。
ὡς κακὸν κακῷ δὲ ἐναντίον ἐστὶν [κακὸν] ἡ ὑπερβολὴ τῇ ἐνδείᾳ καὶ τὰ καθ’ ὑπερβολὴν καὶ ἔλλειψιν λεγόμενα, οἷον τὸ ὑπερβαλλόντως ψύχεσθαι 〈τῷ ὑπερβαλλόντως θερμοῦσθαι〉 ταῦτα γὰρ καθ’ ὑπερβολὴν λέγεται.
また、悪に悪が反対であるのは、超過が不足に[反対である]場合であり、超過と不足として言われるものである。 例えば過度に冷やされることが⟨過度に温められることに反対であるように。 ⟩なぜなら、これらは超過に従って言われるからである。
καὶ τὸ ἐλλεῖπον τοῦ θερμοῦ τῷ ἐλλείποντι τοῦ ψυχροῦ·
また、熱の不足が冷の不足に反対であるように。
καὶ γὰρ ταῦτα κατ’ ἔλλειψιν ἐναντία.
なぜなら、これらもまた不足に従って反対だからである。
§B.69## περὶ καταφάσεως καὶ ἀποφάσεως.
## 肯定と否定について。
μετὰ ταῦτα τοίνυν περὶ καταφάσεως σκεπτέον πῶς λέγομεν.
これらの後に、我々が「肯定」をどのように言うかについて考察せねばならない。
φαμὲν οὖν πᾶσαν κατηγορίαν ᾖ δηλοῦμεν ὑπάρχειν τι κατάφασιν εἶναι, οἷον τὸ καθῆσθαι τὸν ἄνθρωπον ἢ λευκὸν εἶναι τὸ ἱμάτιον καὶ πάντα τὰ τοῦτον τὸν τρόπον λεγόμενα.
そこで我々は、あるものが存在することを示すあらゆる言明が肯定であると言う。 例えば、人間が座っていること、あるいは衣類が白いこと、およびこれと同じ方法で言われるすべてのことである。
ἀπόφασις δέ ἐστι τοιοῦτον οἷον τὸ μὴ καθῆσθαι τὸν ἄνθρωπον καὶ τὸ μὴ λευκὸν εἶναι τὸ ἱμάτιον καὶ ἀπλῶς οὗ τὸ μὴ ἢ τὸ οὐ προστεθὲν σημαίνει μὴ ὑπάρχειν τι.
他方、否定とは、人間が座っていないこと、衣類が白くないこと、および端的に言えば「ない」あるいは「ではない」が付け加えられることで、あるものが存在しないことを示すようなものである。