§2#2Ἐπεὶ δὲ τρόποι πλείους τῆς αἰτίας (καὶ γὰρ τὸ τίνος ἕνεκα, καὶ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως, καὶ τὴν ὕλην καὶ τὸν λόγον αἴτιον εἶναί φαμεν), πρῶτον μὲν οὖν ἐπειδὴ λέγομεν τὴν φύσιν ἕνεκά του ποιεῖν, τοῦτο δ’ ἀγαθόν τι, τὴν δ’ ἀνάπαυσιν παντὶ τῷ πεφυκότι κινεῖσθαι, μὴ δυναμένῳ δ’ ἀεὶ καὶ συνεχῶς κινεῖσθαι μεθ’ ἡδονῆς ἀναγκαῖον εἶναι καὶ ὠφέλιμον, τῷ δ’ ὕπνῳ δι’ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν προσάπτουσι τὴν μεταφορὰν ταύτην ὡς ἀναπαύσει ὄντι·
原因には複数のタイプがある(なぜなら、目的、運動の始原、質料、形相を、私たちは原因と呼ぶからである)。 さて、まず第一に、自然は目的のために働き、それは善いものであると言う。 そして、生まれつき動くようになっているあらゆるものにとって、常に継続的に快をもって動き続けることはできないので、休息が必要かつ有益である。 そして、まさにその真理そのもののゆえに、人々は睡眠に対して、休息であるというこの隠喩を適用している。
ὥστε σωτηρίας ἕνεκα τῶν ζῴων ὑπάρχει.
したがって、睡眠は動物の生存のために備わっているのである。
Ἡ δ’ ἐγρήγορσις τέλος·
他方、目覚めは目的である。
τὸ γὰρ αἰσθάνεσθαι καὶ τὸ φρονεῖν πᾶσι τέλος οἷς ὑπάρχει θάτερον αὐτῶν·
なぜなら、知覚することと思考することは、そのいずれかが備わっているすべてのものにとって目的だからである。
βέλτιστα γὰρ ταῦτα, τὸ δὲ τέλος βέλτιστον.
それらは最善のものであり、目的とは最善のものだからである。
Ὥστε ἀναγκαῖον ἑκάστῳ τῶν ζῴων ὑπάρχειν τὸν ὕπνον.
それゆえ、動物のそれぞれに睡眠が備わっていることは必然である。
Λέγω δ’ ἐξ ὑποθέσεως τὴν ἀνάγκην, ὅτι εἰ ζῷον ἔσται ἔχον τὴν αὑτοῦ φύσιν, ἐξ ἀνάγκης τιν’ ὑπάρχειν αὐτῷ δεῖ, καὶ τούτων ὑπαρχόντων ἕτερα ὑπάρχειν.
私が言う必然性とは仮設的なものであり、すなわち、もし自らの自然(本性)を持つ動物が存在するならば、それには必然的にあるものが備わっていなければならず、またそれらが備わっていることによって他のものが備わっていなければならない、ということである。
Ἔτι δὲ ποίας κινήσεως καὶ πράξεως ἐν τοῖς σώμασι γιγνομένης συμβαίνει τό τε ἐγρηγορέναι καὶ τὸ καθεύδειν τοῖς ζῴοις, μετὰ ταῦτα λεκτέον.
さらに、体の中でどのような運動や活動が生じることによって、動物に目覚めることと眠ることが生じるのか、これらを次に語らねばならない。
Τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις ζῴοις καθάπερ τοῖς ἐναίμοις ὑποληπτέον εἶναι τὰ αἴτια τοῦ πάθους, ἢ ταὐτὰ ἢ τὰ ἀνάλογον, τοῖς δ’ ἐναίμοις ἅπερ τοῖς ἀνθρώποις·
さて、他の(無血の)動物については、有血動物と同様にその状態の原因が、同じであるか、あるいは比率的に対応するものであると想定せねばならない。 そして有血動物については、人間と同じ原因であると想定せねばならない。
ὥστ’ ἐκ τούτων πάντα θεωρητέον.
それゆえ、これらからすべてを考察せねばならない。
Ὅτι μὲν οὖν ἡ τῆς αἰσθήσεως ἀρχὴ γίνεται ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ μέρους τοῖς ζῴοις ἀφ’ οὗπερ καὶ ἡ τῆς κινήσεως, διώρισται πρότερον ἐν ἑτέροις.
知覚の始原が、運動の始原と同じ部分から動物に生じるということは、すでに他の著作で規定された。
Αὕτη δ’ ἐστὶ τριῶν διωρισμένων τόπων ὁ μέσος κεφαλῆς καὶ τῆς κάτω κοιλίας.
そして、この部分は、規定された三つの場所(頭、下腹部、その中間)のうち、頭と下腹部の中間である。
Τοῖς μὲν οὖν ἐναίμοις τοῦτ’ ἐστὶ τὸ περὶ τὴν καρδίαν μέρος·
それゆえ、有血動物においては、これは心臓の周囲の部分である。
πάντα γὰρ τὰ ἔναιμα καρδίαν ἔχει, καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως καὶ τῆς αἰσθήσεως τῆς κυρίας ἐντεῦθέν ἐστιν.
なぜなら、すべての有血動物は心臓を持っており、運動の始原も主要な知覚の始原もそこにあるからである。
Τῆς μὲν οὖν κινήσεως φανερὸν ὅτι καὶ ἡ τοῦ πνεύματος ἀρχὴ καὶ ὅλως ἡ τῆς καταψύξεώς ἐστιν ἐνταῦθα, καὶ τὸ ἀναπνεῖν τε καὶ τὸ ὑγρῷ καταψύχεσθαι πρός γε σωτηρίαν τοῦ ἐν τούτῳ τῷ μορίῳ θερμοῦ ἡ φύσις πεπόρικεν.
運動については、気(プネウマ)の始原、そして総じて冷却の始原がそこにあることは明らかであり、呼吸すること、また水分によって冷却されることは、この部分にある熱を維持するために、自然が備えたものである。
Ῥηθήσεται δὲ περὶ αὐτῆς ὕστερον καθ’ αὑτήν.
これについては後にそれ自体として語られる。
Τοῖς δ’ ἀναίμοις καὶ τοῖς ἐντόμοις καὶ μὴ δεχομένοις πνεῦμα ἐν τῷ ἀνάλογον τὸ σύμφυτον πνεῦμα ἀναφυσώμενον καὶ συνιζάνον φαίνεται.
一方、無血動物や、昆虫や、気(呼吸)を取り入れないものにおいては、比率的に対応する部分において、生まれつき備わった気が膨張し、また収縮しているのが見られる。
Δῆλον δὲ τοῦτο ἐπὶ τῶν ὁλοπτέρων, οἷον σφηκῶν καὶ μελισσῶν, καὶ ἐν ταῖς μυίαις καὶ ὅσα τοιαῦτα.
このことは全翅類、例えばスズメバチやミツバチ、またハエやその他そのようなものにおいて明らかである。
Ἐπεὶ δὲ κινεῖν μέν τι ἢ ποιεῖν ἄνευ ἰσχύος ἀδύνατον, ἰσχὺν δὲ ποιεῖ ἡ τοῦ πνεύματος κάθεξις, τοῖς μὲν εἰσφερομένοις ἡ θύραθεν, τοῖς δὲ μὴ ἀναπνέουσιν ἡ σύμφυτος.
ところで、何かを動かしたり作用させたりすることは、力なしには不可能であり、力を作り出すのは気(プネウマ)の保持であって、外部からこれを取り入れる動物にとっては外部の気が、呼吸しない動物にとっては生まれつきの気がそれを行う。
Διὸ καὶ βομβοῦντα φαίνεται τὰ πτερωτά, ὅταν κινῆται, τῇ τρίψει τοῦ πνεύματος προσπίπτοντος πρὸς τὸ ὑπόζωμα τῶν ὁλοπτέρων.
それゆえ、翅のある動物は、動くとき、全翅類の横隔膜に気が衝突して摩擦が起こることによって、ブンブンと音を立てるのが見られるのである。
Κινεῖται δὲ πᾶν αἰσθήσεώς τινος γινομένης, ἢ οἰκείας ἢ ἀλλοτρίας, ἐν τῷ πρώτῳ αἰσθητηρίῳ.
そして、すべてのものは、第一の感覚器官において、自己の、あるいは外部の何らかの知覚が生じることによって動く。
Εἰ δ’ ἐστὶν ὁ ὕπνος καὶ ἡ ἐγρήγορσις πάθη τοῦ μορίου τούτου, ἐν ᾧ μὲν τόπῳ καὶ ἐν ᾧ μορίῳ πρώτῳ γίνεται ὁ ὕπνος καὶ ἡ ἐγρήγορσις, φανερόν.
もし睡眠と覚醒がこの部分の状態であるなら、睡眠と覚醒がどの場所、どの第一の部分において生じるかは明らかである。
Κινοῦνται δ’ ἔνιοι καθεύδοντες καὶ ποιοῦσι πολλὰ ἐγρηγορικά, οὐ μέντοι ἄνευ φαντάσματος καὶ αἰσθήσεώς τινος·
ある人々は眠っているときに動き、目覚めているときのような多くの行動をするが、しかし、それは心像や何らかの知覚なしにではない。
τὸ γὰρ ἐνύπνιόν ἐστιν αἴσθημα τρόπον τινά.
なぜなら、夢はある意味で感覚(知覚内容)だからである。
Λεκτέον δὲ περὶ αὐτῶν ὕστερον.
これらについては後に語らねばならない。
Διότι δὲ τὰ μὲν ἐνύπνια μνημονεύουσιν ἐγερθέντες, τὰς δ’ ἐγρηγορικὰς πράξεις οὐ μνημονεύουσιν, ἐν τοῖς προβληματικοῖς εἴρηται.
また、なぜ夢については目覚めた後に記憶しているのに、眠りの中での目覚めているかのような行動については記憶していないのかは、『問題集』において語られている。