Humanitext Reader

ルキアノス · 広間について §1-4

美しい館と弁論への促し

1 / 6 箇所 · ギリシア語

要旨

アレクサンドロスの水浴びやテレマコスの驚嘆を例に、美しい館を訪れて言葉を披露しないことの野蛮さを批判する。さらに、美しい環境が魂に美を流し込み、ソクラテスのように語り手とミューズたちを惹きつける力を持つことを論じる。

§1εἶτα Ἀλέξανδρος μὲν ἐπεθύμησεν ἐν τῷ Κύδνῳ λούσασθαι καλόν τε καὶ διαυγῆ τὸν ποταμὸν ἰδὼν καὶ ἀσφαλῶς βαθὺν καὶ προσηνῶς ὀξὺν καὶ νήξασθαι ἡδὺν καὶ θέρους ὥρᾳ ψυχρόν, ὥστε καὶ ἐπὶ προδήλῳ τῇ νόσῳ ἣν ἐνόσησεν ἀπʼ αὐτοῦ, δοκεῖ μοι οὐκ ἂν τοῦ λουτροῦ ἀποσχέσθαι·
それから、アレクサンドロスは、その川が美しく澄んでおり、安全に深く、心地よく流れが速く、泳ぐに快く、夏の季節に冷たいのを見て、クドノス川で水浴びをしたいと望んだ。 そのため、そのために彼がかかった病気が事前に明らかであったとしても、私には、彼がその水浴びを差し控えることはなかっただろうと思われる。
οἶκον δέ τις ἰδὼν μεγέθει μέγιστον καὶ κάλλει κάλλιστον καὶ φωτὶ φαιδρότατον καὶ χρυσῷ στιλπνότατον καὶ γραφαῖς ἀνθηρότατον οὐκ ἂν ἐπιθυμήσειε λόγους ἐν αὐτῷ διαθέσθαι, εἰ τύχοι περὶ τούτους διατρίβων, καὶ ἐνευδοκιμῆσαι καὶ ἐλλαμπρύνασθαι καὶ βοῆς ἐμπλῆσαι καὶ ὡς ἔνι μάλιστα καὶ αὐτὸς μέρος τοῦ κάλλους αὐτοῦ γενέσθαι, ἀλλὰ περισκοπήσας ἀκριβῶς καὶ θαυμάσας μόνον ἄπεισι κωφὸν αὐτὸν καὶ ἄλογον καταλιπών, μήτε προσειπὼν μήτε προσομιλήσας, ὥσπερ τις ἄναυδος ἢ φθόνῳ σιωπᾶν ἐγνωκώς;
他方で、もしある人が、規模において最大、美において最も美しく、光において最も明るく、金において最も輝き、絵画において最も華やかな家を見て、たまたまそうした言論の営みに携わっている者であるなら、その家の中で言論を披露し、名声を博し、輝きを放ち、大声で満たし、できる限り自分自身もその美の一部になりたいと望まないことがあろうか。 それとも、正確に見回し、ただ感嘆するだけで、その家を物言わぬ、知性を欠いたままに残し、語りかけることも、交わることもせず、あたかも言葉を失った人か、あるいは嫉妬から沈黙することを決意した人のように立ち去るだろうか。
§2Ἡράκλεις, οὐ φιλοκάλου τινὸς οὐδὲ περὶ τὰ εὐμορφότατα ἐρωτικοῦ τὸ ἔργον, ἀγροικία δὲ πολλὴ καὶ ἀπειροκαλία καὶ προσέτι γε ἀμουσία, τῶν ἡδίστων αὑτὸν ἀπαξιοῦν καὶ τῶν καλλίστων ἀποξενοῦν καὶ μὴ συνιέναι ὡς οὐχ ὁ αὐτὸς περὶ τὰ θεάματα νόμος ἰδιώταις τε καὶ πεπαιδευμένοις ἀνδράσιν, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀπόχρη τὸ κοινὸν τοῦτο, ἰδεῖν μόνον καὶ περιβλέψαι καὶ τὼ ὀφθαλμὼ περιενεγκεῖν καὶ πρὸς τὴν ὀροφὴν ἀνακῦψαι καὶ τὴν χεῖρα ἐπισεῖσαι καὶ καθʼ ἡσυχίαν ἡσθῆναι δέει τοῦ μὴ ἂν δυνηθῆναι ἄξιόν τι τῶν βλεπομένων εἰπεῖν, ὅστις δὲ μετὰ παιδείας ὁρᾷ τὰ καλά, οὐκ ἄν, οἶμαι, ἀγαπήσειεν ὄψει μόνῃ καρπωσάμενος τὸ τερπνὸν οὐδʼ ἂν ὑπομείναι ἄφωνος θεατὴς τοῦ κάλλους γενέσθαι, πειράσεται δὲ ὡς οἷόν τε καὶ ἐνδιατρῖψαι καὶ λόγῳ ἀμείψασθαι τὴν θέαν.
ヘラクレスよ、それは美を愛する者の行いでも、最も美しいものに熱中する者の行いでもなく、多大な無教養と、趣味の悪さ、さらには教養のなさであって、自分を最も快いものに値しないとし、最も美しいものから遠ざけ、見物に関しては、教養なき一般人と教養ある人々では同じ規則が適用されないということを理解しないことである。 すなわち、一般の人々にとっては、この共通の、ただ見て、見回し、両目を巡らせ、天井を見上げ、手を振り、見ているものに値する何かを言うことができないのではないかという恐れから、静かに楽しむだけで十分である。 しかし、教養をもって美しいものを見る者は、私には思われるが、視覚だけでその喜びを享受することに満足しないだろうし、その美の物言わぬ見物人となることに耐えないだろう。 むしろ、できる限りそこに留まり、言葉をもってその光景に報いようと試みるだろう。
§3ἡ δὲ ἀμοιβὴ οὐκ ἔπαινος τοῦ οἴκου μόνον — τοῦτο μὲν γὰρ ἴσως ἐκείνῳ τῷ νησιώτῃ μειρακίῳ ἔπρεπε, τὴν Μενελάου οἰκίαν ὑπερεκπεπλῆχθαι καὶ πρὸς τὰ ἐν οὐρανῷ καλὰ τὸν ἐλέφαντα καὶ τὸν χρυσὸν αὐτῆς ἀπεικάζειν, ἅτε μηδὲν ἐν γῇ καλόν τι ἄλλο ἑωρακότι — ἀλλὰ καὶ τὸ εἰπεῖν ἐν αὐτῷ καὶ τοὺς βελτίστους συγκαλέσαντα λόγων ἐπίδειξιν ποιήσασθαι μέρος τοῦ ἐπαίνου καὶ τοῦτο γένοιτο ἄν.
しかし、その報いとは、ただその家を称賛することだけではない。 ――というのも、それはおそらく、あの島出身の若者にふさわしかった。 彼はメネラオスの館に過度に驚嘆し、その象牙や金を天上の美しいものに比したのだ。 地上で他に美しいものを何も見たことがなかったために。 ――そうではなく、その家の中で語り、最も優れた人々を招いて言論の披露を行うことも、称賛の一部となり得るし、そうなるべきである。
καὶ τὸ πρᾶγμα ὑπερήδιστον, οἶμαι, οἴκων ὁ κάλλιστος ἐς ὑποδοχὴν λόγων ἀναπεπταμένος καὶ ἐπαίνου καὶ εὐφημίας μεστὸς ὤν, ἠρέμα καὶ αὐτὸς ὥσπερ τὰ ἄντρα συνεπηχῶν καὶ τοῖς λεγομένοις παρακολουθῶν καὶ παρατείνων τὰ τελευταῖα τῆς φωνῆς καὶ τοῖς ὑστάτοις τῶν λόγων ἐμβραδύνων, μᾶλλον δὲ ὡς ἄν τις εὐμαθὴς ἀκροατὴς διαμνημονεύων τὰ εἰρημένα καὶ τὸν λέγοντα ἐπαινῶν καὶ ἀντίδοσιν οὐκ ἄμουσον ποιούμενος πρὸς αὐτά·
そしてこのことは、極めて快いものであると私は思う。 最も美しい家が言論を受け入れるために開かれ、賛辞と好意的な言葉で満たされているとき、家自身もまた、洞窟のように静かに反響し、語られる言葉に付き従い、声の終わりを引き延ばし、言葉の最後の部分に留まるのだ。 いやむしろ、あたかも物分かりの良い聞き手のように、語られたことを記憶にとどめ、語り手を称賛し、それに対して無風流でない返答をしているかのようである。
οἷόν τι πάσχουσι πρὸς τὰ αὐλήματα τῶν ποιμένων αἱ σκοπιαὶ ἐπαυλοῦσαι, τῆς φωνῆς ἐπανιούσης κατὰ τὸ ἀντίτυπον καὶ πρὸς αὑτὴν ἀναστρεφούσης·
これは、牧人たちの笛の音に対して、物見の丘がそれに和して吹き返し、声が抵抗によって元に戻り、自らに向かって折り返してくるようなものである。
οἱ δὲ ἰδιῶται νομίζουσι παρθένον τινὰ εἶναι τὴν ἀμειβομένην τοὺς ᾄδοντας ἢ βοῶντας, ἐν μέσοις που τοῖς κρημνοῖς κατοικοῦσαν καὶ λαλοῦσαν ἐκ τῶν πετρῶν ἔνδοθεν.
一般の人々は、歌う者や叫ぶ者に答えているのは、ある乙女であり、崖の中ほどのどこかに住んでいて、岩の内部から語りかけているのだと思っている。
§4ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ καὶ συνεξαίρεσθαι οἴκου πολυτελείᾳ ἡ τοῦ λέγοντος γνώμη καὶ πρὸς τοὺς λόγους ἐπεγείρεσθαι, καθάπερτι καὶ ὑποβαλλούσης τῆς θέας·
とにかく私には、語り手の精神もまた家の豪華さによって共に高められ、言論へと奮い立たされるように思われる。 あたかもその光景が何かしら提供しているかのようである。
σχεδὸν γὰρ εἰσρεῖ τι διὰ τῶν ὀφθαλμῶν ἐπὶ τὴν ψυχὴν καλόν, εἶτα πρὸς αὑτὸ κοσμῆσαν ἐκπέμπει τοὺς λόγους.
というのも、何か美しいものが目を通じて魂へと流れ込み、次いでそれを自らに似せて整えた上で、言論を送り出すからである。
ἢ τῷ μὲν Ἀχιλλεῖ πιστεύομεν τὴν ὄψιν τῶν ὅπλων ἐπιτεῖναι κατὰ τῶν Φρυγῶν τὴν ὀργήν, καὶ ἐπεὶ ἐνέδυ αὐτὰ πειρώμενος, ἐπαρθῆναι καὶ πτερωθῆναι πρὸς τὴν τοῦ πολέμου ἐπιθυμίαν, λόγου δὲ σπουδὴν μὴ ἐπιτείνεσθαι πρὸς κάλλη χωρίων;
それとも、私たちは、アキレウスにおいては武具を見ることでフリュギア人に対する怒りが増し、それを試着したときには、戦争への切望に向けて高揚し翼を得たということは信じるのに、言論への熱意が場所の美しさによって高められることはないと信じるのだろうか。
καίτοι Σωκράτει μὲν ἀπέχρησε πλάτανος εὐφυὴς καὶ πόα εὐθαλὴς καὶ πηγὴ διαυγὴς μικρὸν ἀπὸ τοῦ Ἰλισσοῦ, κἀνταῦθα καθεζόμενος Φαίδρου τε τοῦ Μυρρινουσίου κατειρωνεύετο καὶ τὸν Λυσίου τοῦ Κεφάλου λόγον διήλεγχε καὶ τὰς Μούσας ἐκάλει, καὶ ἐπίστευεν ἥξειν αὐτὰς ἐπὶ τὴν ἐρημίαν συλληψομένας τῶν περὶ τοῦ ἔρωτος λόγων, καὶ οὐκ ᾐσχύνετο γέρων ἄνθρωπος παρακαλῶν παρθένους συνᾳσομένας τὰ παιδεραστικά.
尤も、ソクラテスにとっては、姿の良いプラタナスの木、青々と茂った草、そしてイリソス川から少し離れた澄んだ泉があれば十分であった。 そしてそこに座って、ミュリヌス区のパイドロスをからかい、ケパロスの息子リュシアスの弁論を論駁し、ミューズたちを呼び出した。 そして彼は、ミューズたちがその荒野にやって来て、愛に関する議論を助けてくれるだろうと信じており、老人の身でありながら、少年愛の歌を共に歌ってもらうために乙女たちを招くことを恥じなかった。
ἐς δὲ οὕτω καλὸν χωρίον οὐκ ἂν οἰόμεθα καὶ ἀκλήτους αὐτὰς ἐλθεῖν;
それならば、これほど美しい場所には、彼女たちが招かれずともやって来るとは思わないだろうか。

語釈・文法注

  1. 1δοκεῖ μοι οὐκ ἂν τοῦ λουτροῦ ἀποσχέσθαι — 接続詞 ὥστε に導かれる帰結節内で、直説法過去+ἄν(非現実の帰結)が、主節の動詞 δοκεῖ(〜と思われる)の対格不定法構文(あるいは単なる主格不定法)に引きずられて ἄν +不定法に変化したもの。
  2. 2δέει τοῦ μὴ ἂν δυνηθῆναι — 原因の与格 δέει(恐れから)にかかる同格の属格不定法(τοῦ + 不定法)。μὴ ἂν δυνηθῆναι は「〜できないかもしれない」という潜在的・仮定的な帰結を表す(潜在の希求法+ἄν の不定法化)。
  3. 4ὑποβαλλούσης τῆς θέας — 現在分詞を用いた属格独立構文。接続詞 καθάπερ(あたかも〜のように)を伴い、目の前の光景が語り手にインスピレーションや言葉を「下から提供する」かのように作用していることを表す。

この箇所を引用する

ルキアノス, 広間について §1-4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0062.tlg009.humanitext-grc2:1-4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。