Humanitext Reader

シケリアのディオドロス · 歴史叢書 §3.73.1-3.73.8

アモンの神託所の創設とティタン族の殲滅

234 / 406 箇所 · ギリシア語

要旨

ディオニュソスは父アモンの予言に従い、神託所と都市を築いた。彼はエジプトをゼウスに任せて世界中に文明を広め、のちにクレタ島でゼウスたちと共闘してティタン神族を滅ぼし、自身らの昇天後にゼウスが世界の王となった。

§3.73.1τῶν δὲ Λιβύων εἰρηκότων αὐτῷ πρὸ τῆς μάχης ὅτι καθʼ ὃν καιρὸν ἐξέπεσεν ἐκ τῆς βασιλείας Ἄμμων, τοῖς ἐγχωρίοις προειρηκὼς εἴη τεταγμένοις χρόνοις ἥξειν υἱὸν αὐτοῦ Διόνυσον, καὶ τήν τε πατρῴαν ἀνακτήσεσθαι βασιλείαν καὶ πάσης τῆς οἰκουμένης κυριεύσαντα θεὸν νομισθήσεσθαι, ὑπολαβὼν ἀληθῆ γεγονέναι μάντιν τό τε χρηστήριον ἱδρύσατο τοῦ πατρὸς καὶ τὴν πόλιν οἰκοδομήσας τιμὰς ὥρισεν ὡς θεῷ καὶ τοὺς ἐπιμελησομένους τοῦ μαντείου κατέστησε.
リビア人たちが戦闘の前に彼に、アモンが王国から追放された時に「定められた時期に、アモンの息子ディオニュソスがやって来て、父祖の王国を取り戻し、全居住世界を支配して神とみなされるだろう」と現地住民にあらかじめ告げていたと伝えたので、彼は父が真実の預言者であったと受け止め、父の神託所を設立し、都市を建設して彼に対して神としての栄誉を定め、神託所を管理する人々を任命した。
παραδεδόσθαι δὲ τὸν Ἄμμωνα ἔχειν κριοῦ κεφαλὴν τετυπωμένην, παράσημον ἐσχηκότος αὐτοῦ τὸ κράνος κατὰ τὰς στρατείας.
また、アモンは牡羊の頭を模した兜を身につけていたと伝えられているが、これは彼が遠征の際にその兜を特徴的な印としていたからである。
§3.73.2εἰσὶ δʼ οἱ μυθολογοῦντες αὐτῷ πρὸς ἀλήθειαν γενέσθαι καθʼ ἑκάτερον μέρος τῶν κροτάφων κεράτια·
しかし、神話の語り手の中には、アモンの両側のこめかみの部分に実際に小さな角が生えていたと言う者もいる。
διὸ καὶ τὸν Διόνυσον, υἱὸν αὐτοῦ γεγονότα, τὴν ὁμοίαν ἔχειν πρόσοψιν, καὶ τοῖς ἐπιγινομένοις τῶν ἀνθρώπων παραδεδόσθαι τὸν θεὸν τοῦτον γεγονότα κερατίαν.
それゆえ、その息子であるディオニュソスもまた同様の容貌をしており、後世の人々に対しても、この神は角を持つ姿で伝えられたのだという。
§3.73.3μετὰ δʼ οὖν τὴν τῆς πόλεως οἰκοδομίαν καὶ τὴν περὶ τὸ χρηστήριον κατάστασιν πρῶτόν φασι τὸν Διόνυσον χρήσασθαι τῷ θεῷ περὶ τῆς στρατείας, καὶ λαβεῖν παρὰ τοῦ πατρὸς χρησμὸν ὅτι τοὺς ἀνθρώπους εὐεργετῶν τεύξεται τῆς ἀθανασίας.
さて、都市の建設と神託所の整備の後、最初にディオニュソスが遠征についてこの神に伺いを立て、父から「人々に恩恵を施すことで、お前は不死の地位を得るだろう」という神託を受け取ったと言われている。
§3.73.4διὸ καὶ μετεωρισθέντα τῇ ψυχῇ τὸ μὲν πρῶτον ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον στρατεῦσαι, καὶ τῆς χώρας καταστῆσαι βασιλέα Δία τὸν Κρόνου καὶ Ῥέας, παῖδα τὴν ἡλικίαν ὄντα.
それゆえに心(精神)を奮い立たせて、彼はまず第一にエジプトへと遠征し、その国の王として、クロノスとレアーの息子であり、まだ年齢的には子供であったゼウスを据えた。
παρακαταστῆσαι δʼ αὐτῷ καὶ ἐπιστάτην Ὄλυμπον, ἀφʼ οὗ τὸν Δία παιδευθέντα καὶ πρωτεύσαντα κατʼ ἀρετὴν Ὀλύμπιον προσαγορευθῆναι.
また、彼の補佐役としてオリュンポスを共に配したが、彼からゼウスは教育を受け、卓越性において第一人者となったことから「オリュンピオス」と呼ばれるようになった。
§3.73.5τὸν δʼ οὖν Διόνυσον λέγεται διδάξαι τοὺς Αἰγυπτίους τήν τε τῆς ἀμπέλου φυτείαν καὶ τὴν χρῆσιν καὶ τὴν παράθεσιν τοῦ τε οἴνου καὶ τῶν ἀκροδρύων καὶ τῶν ἄλλων καρπῶν.
さて、ディオニュソスはエジプト人たちに、ブドウの植え付け、その利用、そしてワインやくだものやその他の作物の貯蔵方法を教えたと言われている。
πάντῃ δὲ διαδιδομένης περὶ αὐτοῦ φήμης ἀγαθῆς μηδένα καθάπερ πρὸς πολέμιον ἀντιτάττεσθαι, πάντας δὲ προθύμως ὑπακούοντας ἐπαίνοις καὶ θυσίαις ὡς θεὸν τιμᾶν.
彼の良き評判がいたるところに広まったので、誰も彼に対して敵に対するようには立ち向かわず、全員が自発的に従い、賛辞と犠牲をもって彼を神として崇めた。
§3.73.6τῷ δʼ αὐτῷ τρόπῳ φασὶν ἐπελθεῖν τὴν οἰκουμένην, ἐξημεροῦντα μὲν τὴν χώραν ταῖς φυτείαις, εὐεργετοῦντα δὲ τοὺς λαοὺς μεγάλαις τιμαῖς καὶ χάρισι πρὸς τὸν αἰῶνα.
同じ方法で彼は居住世界を巡り、植栽によって土地を開拓し、大いなる栄誉と恩恵をもって諸民族に永続的な徳を施したと言われている。
διὸ καὶ πάντας τοὺς ἀνθρώπους ἐν ταῖς πρὸς τοὺς ἄλλους θεοὺς τιμαῖς οὐχ ὁμοίαν ἔχοντας προαίρεσιν ἀλλήλοις σχεδὸν ἐπὶ μόνου τοῦ Διονύσου συμφωνουμένην ἀποδεικνύειν μαρτυρίαν τῆς ἀθανασίας·
それゆえ、すべての人間は、他の神々に対する崇敬においては互いに同じ意向を持っていないにもかかわらず、ほぼディオニュソスに関してだけは、彼の不死について一致した証言を示している。
οὐδένα γὰρ οὔθʼ Ἑλλήνων οὔτε βαρβάρων ἄμοιρον εἶναι τῆς τούτου δωρεᾶς καὶ χάριτος, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀπηγριωμένην ἔχοντας χώραν ἢ πρὸς φυτείαν ἀμπέλου παντελῶς ἀπηλλοτριωμένην μαθεῖν τὸ κατασκευαζόμενον ἐκ τῶν κριθῶν πόμα βραχὺ λειπόμενον τῆς περὶ τὸν οἶνον εὐωδίας.
というのも、ギリシア人であれ異民族であれ、彼の贈り物や恩恵に預かっていない者は誰もいないからであり、荒涼とした土地を持つ人々や、ブドウの栽培にはまったく適していない土地を持つ人々でさえも、大麦から作られ、ワインの芳醇さにわずかに劣るだけの飲み物を造ることを学んだからである。
§3.73.7τὸν δʼ οὖν Διόνυσόν φασι τὴν κατάβασιν ἐκ τῆς Ἰνδικῆς ἐπὶ τὴν θάλατταν ποιησάμενον καταλαβεῖν ἅπαντας τοὺς Τιτᾶνας ἠθροικότας δυνάμεις καὶ διαβεβηκότας εἰς Κρήτην ἐπʼ Ἄμμωνα.
さて、ディオニュソスはインドから海へと下り、すべてのティタン神族が軍勢を集め、アモンを襲撃するためにクレタ島へ渡ったことを知ったと言われている。
προσβεβοηθηκότος δὲ καὶ τοῦ Διὸς ἐκ τῆς Αἰγύπτου τοῖς περὶ τὸν Ἄμμωνα, καὶ πολέμου μεγάλου συνεστῶτος ἐν τῇ νήσῳ, ταχέως καὶ τοὺς περὶ τὸν Διόνυσον καὶ τὴν Ἀθηνᾶν καί τινας τῶν ἄλλων θεῶν νομισθέντων συνδραμεῖν εἰς Κρήτην.
そして、ゼウスもまたエジプトからアモンとその一党を援助するために駆けつけ、その島で大戦争が起こっていたとき、速やかにディオニュソスとその一党、およびアテナや、神とみなされた他の者たちの何人かもまたクレタへと馳せ参じた。
§3.73.8γενομένης δὲ παρατάξεως μεγάλης ἐπικρατῆσαι τοὺς περὶ τὸν Διόνυσον καὶ πάντας ἀνελεῖν τοὺς Τιτᾶνας.
そして大いなる会戦が行われ、ディオニュソスとその一党が勝利を収め、すべてのティタン神族を滅ぼした。
μετὰ δὲ ταῦτα Ἄμμωνος καὶ Διονύσου μεταστάντων ἐκ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως εἰς τὴν ἀθανασίαν, τὸν Δία φασὶ βασιλεῦσαι τοῦ σύμπαντος κόσμου, κεκολασμένων τῶν Τιτάνων, καὶ μηδενὸς ὄντος τοῦ τολμήσοντος δι’ ἀσέβειαν ἀμφισβητῆσαι τῆς ἀρχῆς.
この後、アモンとディオニュソスが人間の本性から不死(神の地位)へと移行したため、ティタン神族が処罰され、不信心さのゆえにその支配に異議を唱えようとする者が誰もいなくなったことから、ゼウスが全世界を支配する王になったと言われている。

語釈・文法注

  1. 3.73.1προειρηκὼς εἴη — 完了分詞と助動詞 εἴη(εἰμί の希求法現在・三人称単数)による迂言的完了希求法であり、ὅτι 節を導く主動詞 εἰρηκότων(歴史時称とみなされる発話)に呼応する間接話法(斜格希求法)である。アモンが過去に語った事実を強調している。
  2. 3.73.4παῖδα τὴν ἡλικίαν ὄντα — τὴν ἡλικίαν は「観点の対格」(または限定の対格)であり、「年齢においては」を意味する。分詞 ὄντα が παῖδα を補語として伴い、「年齢においてはまだ子供であったゼウス」という留保あるいは状況説明を表している。
  3. 3.73.6βραχὺ λειπόμενον τῆς περὶ τὸν οἶνον εὐωδίας — 比較や不足を表す動詞 λείπομαι(劣る)に由来する分詞であり、比較対象を属格 τῆς ... εὐωδίας で受けている。大麦から作られる飲み物(ビール)が、ワインの芳醇さに「わずかに劣る」という事実を表す優美な婉曲表現である。
  4. 3.73.7νομισθέντων — 受動態アオリスト分詞で、直前の θεῶν を修飾、あるいは一部をなす。「神々とみなされた(他の人々)」の意。のちに神格化される実在の人間という、ディオドロスの合理的・ユーヘメリズム的な神話解釈に基づく表現である。

この箇所を引用する

シケリアのディオドロス, 歴史叢書 §3.73.1-3.73.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0060.tlg001.humanitext-grc5:3.73.1-3.73.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。