Humanitext Reader

ガレノス · ヒポクラテス『健康な食事法について』注釈 §1#10

胃の冷えによる消化不良と内臓痛への養生法

10 / 10 箇所 · ギリシア語

要旨

ガレノスは、胃の冷えによる消化不良、熱い体質における口渇への対策、および内臓の痛みに対する養生法を解説する。最後に、脳由来の病気とされるテキストの信憑性に疑問を呈する。

§1#10"Καὶ ὁκόσοι τὰ σιτία ἀνερεύγονται τῇ ὑστερέῃ καὶ τὰ ὑποχόνδρια μετεωρίζεται αὐτέοισιν, ὡς ἀπέπτων τῶν σιτίων ἐόντων, τουτέοισι καθεύδειν μὲν πλείονα χρόνον ξυμφέρει, τῇ δὲ ἄλλῃ ταλαιπωρίῃ ἀναγκάζειν χρὴ αὐτῶν τὰ σώματα καὶ τὸν οἶνον ἀκρητέστερον πινόντων καὶ πλείω καὶ τοῖσι σιτίοισιν ἐλάσσοσι χρέεσθαι ὑπὸ τοῦτον τὸν χρό-νον.
「そして、翌日に食物をげっぷとして戻し、季肋部が膨張する人々、食物が未消化であるかのようになっている人々、これらの人々にとっては、より長い時間眠ることが有益であり、その他の運動によって彼らの身体を強制すべきであり、彼らはよりきついワインをより多く飲み、この時期にはより少ない食物を摂取すべきである。
δῆλον γὰρ δὴ ὅτι ὑπ᾿ ἀσθενείης καὶ ψυχρότητος ἡ κοιλίη οὐ δύναται τὸ πλῆθος τῶν σιτίων καταπέσσειν.
なぜなら、弱さと冷たさのために、胃は多量の食物を消化することができないのが明らかだからである。
"[q. 1] Καλῶς ἐποίησεν ἐνταῦθα προσθεὶς αὐτὸς ἐπὶ τῷ τέ-λει.
」 [q.1] 彼はここで、最後に自ら付け加えたことで正しく行った。
δῆλον γὰρ δὴ ὅτι ὑπὸ ἀσθενείης καὶ ψυχρότητος ἡ κοιλία οὐ δύναται τὸ πλῆθος τῶν σιτίων καταπέσσειν.
なぜなら、「弱さと冷たさのために、胃は多量の食物を消化することができないのが明らかだからである」とあるからだ。
ὡς πρὸς τοῦτον γὰρ ἀποβλέπων τὸν σκοπὸν, ἐκθερμαίνειν αὐ-τὴν πειρᾶται.
この目標を見据えて、彼は胃を温めようと試みているのである。
καὶ κατὰ τοῦτο καθεύδειν τε πλείω χρόνον αὐτοῖς συμβουλεύει καὶ γυμνάζεσθαι, καὶ τὸν οἶνον ἀκρα-τέστερον πίνειν καὶ πλείονα καὶ τοῖς σιτίοις ἐλάττοσι χρῆ-σθαι κατ᾿ ἐκεῖνον τὸν χρόνον, καθ᾿ ὃν ἂν ἠπεπτηκότες τυγ-χάνωσιν, ὡς ἄν γε τῷ λοιπῷ γυμναζόμενοί τε καὶ κινού-μενοι καὶ πίνοντες τὸν οἶνον, ὡς εἰρήκαμεν, οὐδέν τι δέον-ται τῆς συμμέτρου ποσότητος τῶν σιτίων ἀφαιρεῖν.
そしてこれに従って、彼は彼らにより長い時間眠ること、および運動すること、そしてワインをよりきつく、より多く飲むこと、そして彼らが未消化の状態にあるその時期に、より少ない食物を摂取することを勧告している。 それは、それ以外の時間には、彼らが運動し、動き、私たちが言ったようにワインを飲むことで、適切な量の食物を減らす必要が全くないようにするためである。
"Ὁκόσους δὲ δίψαι λαμβάνουσιν, τουτέοισι τῶν τε σι-τίων καὶ τῶν ταλαιπωριῶν ἀφαιρέειν καὶ τὸν οἶνον πι-νόντων ὑδαρέα τε καὶ ὡς ὅτι ψυχρότατον.
¦p.220 「また、激しい渇きに襲われる人々、これらの人々については、食物と運動の双方を減らし、ワインは水で薄めて、できる限り冷たいものを飲むべきである。
"[q. 2] Νῦν μὲν οὕτως εἴρηται τὸ γνώρισμα τῶν θερμῶν φύ-σεων, ἐν δὲ τῷ ἕκτῳ τῶν ἐπιδημιῶν κατὰ τήνδε τὴν ῥῆ-σιν·
」 [q.2] 今や、熱い体質の特徴はこのように語られているが、『流行病論』第6巻では次のような語り口で語られている。
ἐν θερμῷ φύσει ψυχρὸν ποτὸν ὕδωρ, ἐλινύειν.
「熱い体質においては、冷たい飲み水、休息すること」。
αὐ-τὸς γὰρ ὀνομάσας τὴν κρᾶσιν τοῦ σώματος ἐφεξῆς ἔγραψε τὴν δίαιταν ἦς χρῄζουσιν οἱ οὕτω διακείμενοι, κεφάλαιον μὲν ἔχουσαν τὴν ψύξιν.
彼自身、身体の混合を名付けた後、続けて、そのような状態にある人々が必要とする養生法を記述した。 それは冷却を主眼とするものである。
ἐν δὲ τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ τῆς διαίτης τὰ δραστικώτερα, ἥ τε ὑδροποσία ἐστὶν καὶ ἡ ἀγυ-μνασία.
そして、この養生法の主眼において、より効果的なものは、水を飲むことと運動しないことである。
κατὰ δὲ τὴν προκειμένην ῥῆσιν τὸ μὲν ἐλινύειν ἕτερον ὠνόμασεν, εἰπὼν καὶ τῶν ταλαιπωριῶν ἀφαιρέειν.
一方、提示されたテキストにおいては、彼は「休息すること」を別の言葉で呼び、「運動を減らすこと」と言っている。
ἀντὶ δὲ τοῦ πίνειν ὕδωρ γράψας καὶ τὸν οἶνον πινόντων ὑδαρέα τε καὶ ὡς ὅτι ψυχρότατον καὶ μοι δοκεῖ κάλλιον ἐνταῦθα παραινέσαι.
また、水を飲むことの代わりに、「ワインを水で薄め、かつできる限り冷たい状態で飲むこと」と書き、彼はここでより優れた勧告をしているように私には思われる。
τὸ γὰρ ὑδαρὲς πόμα καὶ ψυχρὸν οὐκ ἐστέρηται μὲν τοῦ ἐμψύχειν, προσείληφε δὲ καὶ τὰς ἐκ τοῦ οἴνου ὠφελείας.
なぜなら、薄められた冷たい飲み物は、冷却することを欠いておらず、さらにワインからの恩恵も受け入れているからである。
"Ὁκόσοισι δὲ ὀδύναι γίγνονται ἐκ τῶν σπλάγχνων ἢ ἐκ γυ-μνασίης ἢ ἐξ ἄλλης τινὸς ὁδοιπορίης, τουτέοισι ξυμφέρει ἀναπαύεσθαι ἀσίτοισι.
¦p.221 「また、内臓に、運動から、あるいは他の何らかの旅から痛みが起きる人々、これらの人々にとっては、食事を摂らずに安静にしていることが有益である。
πόματι δὲ χρέεσθαι ὅ τι ἐλάχι-στον εἰς τὸ σῶμα ἐσελθὸν, πλεῖστον οὖρον διάξει, ὅπως αἱ φλέβες, αἱ διὰ τῶν σπλάγχνων πεφυκυῖαι, μὴ κατατείνων-ται πληρώμεναι.
また、体内に入って最も少なく、最も多くの尿を排出させるような飲み物を使用すべきである。
ἐκ γὰρ τῶν τοιουτέων τὰ φύματα γί-νονται καὶ οἱ πυρετοί.
それは、内臓を通って伸びている血管が、満たされることによって引き伸ばされないようにするためである。
"[q.
なぜなら、そのようなことから腫瘍と熱が生じるからである。
3] Περὶ πασῶν δὲ τῶν ὑποθηκῶν ἐν τῇ τῶν ὑγιεινῶν πραγματείᾳ τελέως διελήλυθα καὶ νῦν ὅσον ὑπομνήσεως ἕνεκα καθάπερ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, οὕτως καὶ κατὰ τήνδε τὴν ῥῆσιν εἰρήσεται.
」 [q.3] これらのすべての指示については、『健康論』において完全に論じたが、今は思い起こさせるために、以前と同様に、このテキストに関しても述べられるであろう。
πολλοῖς γὰρ τῶν ἀπυρέτων ὀδύναι ἐπιγίνονται κατὰ τὰ σπλάγχνα καὶ μάλιστα κατὰ τὸ ἧπαρ.
なぜなら、熱のない多くの人々において、内臓、特に肝臓の辺りに痛みが起こるからである。
ὅταν ἐπὶ σιτίοις γυμνασάμενοι τύχωσιν ἢ λουσάμενοι, καὶ γίνεται τοῦτο διὰ στενοχωρίαν μὲν τῶν ἐν τῷ σπλάγχνῳ διεξόδων πάχος τε τῶν ἀναφερομένων χυμῶν.
彼らが食事の後に運動したり、あるいは入浴したりしたとき、これは内臓の通路の狭さと、運ばれる体液の濃さのために生じる。
ἐμφραττόμε-νοι γὰρ καὶ ἐνισχόμενοι τοῖς στενοῖς πέρασι τῶν φλεβῶν, καθ᾿ ἃ ἡ μετάληψις γίνεται τοῦ αἵματος ἐκ τῶν σιμῶν τοῦ ἥπατος εἰς τὰ κυρτὰ, κωλύουσι μὲν τὰς διεξόδους, διατεί-νουσι δὲ δηλονότι τὰς κατὰ τὰ σιμὰ τοῦ ἥπατος φλέβας, ἐφ᾿ αἷς οὕτω πασχούσαις ὀδυνῶνται χωρὶς τοῦ πυρέσσειν.
なぜなら、それらは血管の狭い末端、すなわち肝臓の凹部から凸部へと血液の移行が行われる場所において塞がれ、滞ることで、通路を妨げ、明らかに肝臓の凹部にある血管を引き伸ばすからである。 その血管がこのように影響を受けることで、彼らは熱を伴わずに痛むのである。
ἀναπαύεσθαι δὲ τούτους χρὴ καθ᾿ ὃν ἂν ἀλγῶσι χρόνον καὶ πίνειν τι τῶν οὐρητικῶν καὶ τὸ ἧπαρ ἐκφραττόντων.
これらの人々は、痛む間は安静にし、利尿作用があり肝臓の閉塞を取り除くような何かを飲むべきである。
ἂν γὰρ μὴ οὐρήσωσι, φύματα καὶ πυρετοὶ ταῖς τοιαύταις προ-φάσεσιν ἐπιγίνονται.
もし尿を出さなければ、そのような原因によって腫瘍と熱が彼らに引き続いて生じるからである。
"Ὁκόσοισι δὲ αἱ νοῦσοι ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου γίνονται, νάρκη πρῶτον ἴσχει τὴν κεφαλὴν καὶ οὐρέει θαμινὰ καὶ τἄλλα πάσχει ὁκόσα περ ἐπὶ στραγγουρίῃ, οὗτος ἐφ᾿ ἡμέρας ἐννέα τοῦτο πάσχει.
「また、脳から病気が生じる人々においては、まず頭が麻痺に襲われ、頻繁に尿意を催し、しぶり尿のときのようなその他の症状をすべて経験する。 この人は九日間の間これを経験する。
καὶ ἢν μὲν ῥαγῇ κατὰ τὰς ῥῖνας ἢ κατὰ τὰ ὦτα ὕδωρ ἢ βλέννα, ἀπαλλάσσεται τῆς νούσου καὶ τῆς στραγγουρίης παύεται.
そして、もし鼻か耳から水か粘液が流れ出れば、病気から解放され、しぶり尿も止まる。
οὐρέει δὲ ἀπόνως καὶ πουλὺ καὶ λευκὸν, ἔστ᾿ ἂν εἴκοσιν ἡμέρας παρέλθῃ καὶ ἐκ τῆς κεφαλῆς ἡ ὀδύνη ἐκλείπει τῷ ἀνθρώπῳ, ἐσορέοντι δὲ κλέπτεταί οἱ ἡ αὐγή.
そして、二十日が過ぎるまでは、痛みなく、多量に、かつ白い尿を出し、人から頭の痛みが去るが、何かを見つめる際に彼の視力は奪われる。
ἄνδρα δὲ χρὴ, ὅς ἐστι συνετὸς, συλλογισάμενον, ὅτι τοῖσιν ἀνθρώποισι πλείστου ἄξιόν ἐστιν ἡ ὑγιείη, ἐπίστασθαι ἐκ τῆς ἑωϋτοῦ γνώμης ἐν τῇσι νούσοισιν ὠφελέεσθαι.
しかし、賢明な男は、人間にとって健康が最も価値あるものであると推論し、自らの知性によって病気において助けを得る方法を知らねばならない。
"[q. 4] Εἰκότως ὑπωπτεύκασι ταύτην τὴν ῥῆσιν ἔνιοι δὲ καὶ τελείως κατεγνώκασιν, ὡς οὔτε Πολύβου γεγραφότος αὐτὴν οὔτε πολὺ μᾶλλον Ἱπποκράτους.
」 [q.4] 当然のことながら、一部の者はこのテキストを疑い、ある人々はこれを完全に偽作と断定している。 これはポリュボスが書いたものでもなく、ましてやヒポクラテスが書いたものでもない、と。
ἥ τε γὰρ ἀρχὴ τοῦ λόγου παντάπασιν ἀδιόριστος, ἀξιοῦσα τὰς ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου νάρκην τε καὶ στραγγουρίαν ἐπιφέρειν οὔτε εἴπερ ἡγήσαιτό τις αὐτὸν οὐ πάσας τὰς ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου νόσους ἀποφαί-νεσθαι τοιαύτας ὑπάρχειν, ἀλλὰ μόνας ἐφ᾿ ὧν κατὰ τὰ ὦτα καὶ τὰς ῥῖνας ὕδωρ καὶ βλέννα ῥυεῖσα τὴν νόσον ἔπαυ-σεν, ἀληθὲς τὸ λεγόμενον, οὔτε γὰρ ἀεὶ φαίνεται τοῦτο γι-γνόμενον οὔθ᾿ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ.
というのも、議論の始まりが完全に不特定であり、脳からの病気が麻痺としぶり尿をもたらすと主張しているからである。 あるいは、たとえ脳からのすべての病気がそのようであると彼が主張しているのではなく、ただ耳や鼻から水や粘液が流れて病気が止まるものだけを指していると考えたとしても、その言われていることは真実ではない。 なぜなら、このようなことが起こるのが常に観察されるわけでも、大部分において観察されるわけでもないからである。

語釈・文法注

  1. q.1πινόντων — 助動詞的機能を持つ `χρή` に導かれる不定詞句 `ἀναγκάζειν` に続いて現れる `πινόντων` は、三人称複数命令法(アッティカ・イオニア方言における `πινέτωσαν` に等しい)とも、属格 `αὐτῶν` に一致する現在分詞とも解釈できる。ガレノスがこれを不定詞 `πίνειν` を用いて言い換えているため、意味上は主節の義務(`χρή`)の下にある動作として理解される。
  2. p.219ὡς ἄν — 目的を導く接続詞句 `ὡς ἄν` の後に直説法現在 `δέονται` が続いている。本来は接続法(`δέωνται`)が期待される箇所であり、写本における `ο/ω` の混同による誤記の可能性が高いが、直説法のまま解釈する場合は、「〜するように(現実にそうなる)」という結果の事実性を帯びた表現として理解される。
  3. q.4ἐσορέοντι — イオニア方言の動詞 `εἰσοράω` の現在分詞与格単数であり、直後の三人称代名詞与格 `οἱ`(彼に)と結びついて「参照の与格(または関与与格)」として機能している。「何かを見つめるに際して、彼から(視力が奪われる)」という、動作主の主観的な経験を表す構文である。
  4. p.223ἀξιοῦσα — 女性単数主格分詞 `ἀξιοῦσα` の意味上の主語は、直前の `ἡ ἀρχὴ τοῦ λόγου`(議論の始まり)である。分詞が導く対格不定詞構文 `τὰς ... ἐπιφέρειν` において、定冠詞 `τὰς` の後ろには文脈から `νόσους`(病気)が省略されている。

この箇所を引用する

ガレノス, ヒポクラテス『健康な食事法について』注釈 §1#10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0057.tlg086.humanitext-grc1:1%2310

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。