§1.65.1τοὺς μέν νυν Ἀθηναίους τοιαῦτα τὸν χρόνον τοῦτον ἐπυνθάνετο ὁ Κροῖσος κατέχοντα, τοὺς δὲ Λακεδαιμονίους ἐκ κακῶν τε μεγάλων πεφευγότας καὶ ἐόντας ἤδη τῷ πολέμῳ κατυπερτέρους Τεγεητέων.
さて、クロイソスは、アテナイ人たちについては、この時期にそのような状況が彼らを支配していると聞き、一方でラケダイモン人たちについては、彼らが大きな災いから逃れ、今や戦争においてテゲア人よりも優位に立っていると聞いた。
ἐπὶ γὰρ Λέοντος βασιλεύοντος καὶ Ἡγησικλέος ἐν Σπάρτῃ τοὺς ἄλλους πολέμους εὐτυχέοντες οἱ Λακεδαιμόνιοι πρὸς Τεγεήτας μούνους προσέπταιον.
というのも、スパルタでレオンとヘゲシクレスが王位にあったとき、ラケダイモン人は他の戦争では勝利を収めていたものの、テゲア人に対してだけは敗北を喫していたからである。
§1.65.2τὸ δὲ ἔτι πρότερον τούτων καί κακονομώτατοι ἦσαν σχεδὸν πάντων Ἑλλήνων κατά τε σφέας αὐτοὺς καὶ ξείνοισι ἀπρόσμικτοι·
これよりさらに前には、彼らは自国内でも分裂し、また異邦人とも交わろうとせず、ほぼすべてのギリシア人の中で最も悪法のもとにあった。
μετέβαλον δὲ ὧδε ἐς εὐνομίην.
しかし彼らは以下のようにして、良法へと移行した。
Λυκούργου τῶν Σπαρτιητέων δοκίμου ἀνδρὸς ἐλθόντος ἐς Δελφοὺς ἐπὶ τὸ χρηστήριον, ὡς ἐσήιε ἐς τὸ μέγαρον, εὐθὺς ἡ Πυθίη λέγει τάδε.
スパルタの名高き男であるリュクルゴスが、神託を求めてデルポイへと赴いたとき、彼が内殿に入るやいなや、ただちにピュティアは次のように語った。
§1.65.3"
ἥκεις ὦ Λυκόοργε ἐμὸν ποτὶ πίονα νηόν
Ζηνὶ φίλος καὶ πᾶσιν Ὀλύμπια δώματʼ ἔχουσι.
"汝は来た、おお、リュクルゴスよ、我が豊かな神殿へ、ゼウスに愛され、オリンポスの館を持つすべての神々に愛されて。
δίζω ἤ σε θεὸν μαντεύσομαι ἢ ἄνθρωπον.
私は、汝を神と宣託すべきか、それとも人間とすべきか、思いあぐねる。
ἀλλʼ ἔτι καὶ μᾶλλον θεὸν ἔλπομαι, ὦ Λυκόοργε.
しかし、いっそう神であると私は期待する、おお、リュクルゴスよ。
" §1.65.4οἳ μὲν δή τινες πρὸς τούτοισι λέγουσι καὶ φράσαι αὐτῷ τὴν Πυθίην τὸν νῦν κατεστεῶτα κόσμον Σπαρτιήτῃσι.
"さて、ある人々はこれらに加えて、ピュティアが彼に、現在スパルタ人たちの間に確立している秩序を告げたのだとも言っている。
ὡς δʼ αὐτοὶ Λακεδαιμόνιοι λέγουσι, Λυκοῦργον ἐπιτροπεύσαντα Λεωβώτεω, ἀδελφιδέου μὲν ἑωυτοῦ βασιλεύοντος δὲ Σπαρτιητέων, ἐκ Κρήτης ἀγαγέσθαι ταῦτα.
しかし、ラケダイモン人自身が言うところによれば、リュクルゴスは自身の甥でありスパルタ人の王であったレオボテスの後見人を務めていたときに、クレータ島からこれらを導入したのだという。
§1.65.5ὡς γὰρ ἐπετρόπευσε τάχιστα, μετέστησε τὰ νόμιμα πάντα, καὶ ἐφύλαξε ταῦτα μὴ παραβαίνειν·
というのも、彼は後見人になるやいなや、すべての法慣習を改め、これらが破られないように厳しく監視したからである。
μετὰ δὲ τὰ ἐς πόλεμον ἔχοντα, ἐνωμοτίας καὶ τριηκάδας καὶ συσσίτια, πρός τε τούτοισι τοὺς ἐφόρους καὶ γέροντας ἔστησε Λυκοῦργος.
そののち、戦争に関する制度――すなわちエノーモティア、トリエーカス、そして共同食事――を、さらにこれらに加えて、リュクルゴスはエポロスたちや長老たちを据えたのである。