§1Σωρκανὸν ἐγκολπίσασθαι καὶ φιλίαν τιμᾶν καὶ μετιέναι καὶ προσδέχεσθαι καὶ γεωργεῖν, πολλοῖς μὲν ἰδίᾳ πολλοῖς δὲ καὶ δημοσίᾳ χρήσιμον καὶ ἔγκαρπον γενησομένην, φιλοκάλων ἐστὶ καὶ πολιτικῶν καὶ φιλανθρώπων οὐχ ὡς ἔνιοι νομίζουσι φιλοδόξων·
ソクラテスの教えを胸に抱き、その友情を重んじ、それを追い求め、受け入れ、培うことは――これらの一連の行為が、多くの人にとって私的にも、また多くの人にとって公的にも、有益で実り豊かなものとなるであろうが――美を愛する人々、政治的な人々、および人間愛に満ちた人々のなすことであり、一部の者が考えているように、名誉を好む者たちのなすことではない。
ʼ ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον, φιλόδοξός ἐστι καὶ ψοφοδεὴς; ὁ φεύγων καὶ φοβούμενος ἀκοῦσαι λιπαρὴς τῶν ἐν ἐξουσίᾳ καὶ θεραπευτικός.
むしろそれとは反対に、権力を持つ人々への執拗な追従者とかおべっか使いと言われることを避けて恐れる者こそが、名誉欲が強く、世評を恐れる臆病者なのである。
ἐπεὶ τί φησιν ἀνὴρ θεραπευτικὸς καὶ φιλοσοφίας δεόμενος;
なぜなら、へつらい者で、哲学を必要としている男は、何と言うだろうか。
Σίμων οὖν γένωμαι ὁ σκυτοτόμος ἢ Διονύσιος ὁ γραμματιστὴς ἐκ Περικλέους ἢ Κάτωνος, ἵνα μοι προσδιαλέγηται καὶ προσκαθίζῃ ὡς Σωκράτης ἐκεί ξιιμ πρινξιπιβπς ἰρις νοις;
『では私は、ペリクレスやカトンの代わりに、靴屋のシモンや、教師のディオニュシオスになればよいのか。 そうすれば、ソクラテスがあの支配者たちと語り合ったように、私と語り合い、隣に座ってくれるというのか』と。
καὶ Ἀρίστων μὲν ὁ Χῖος ἐπὶ τῷ πᾶσι διαλέγεσθαι τοῖς βουλομένοις ὑπὸ τῶν σοφιστῶν κακῶς ἀκούων
ὤφελεν
εἶπε
καὶ τὰ θηρία λόγων συνιέναι κινητικῶν πρὸς ἀρετήν·
そして、キオスのリストンは、望む者すべてと対話することについてソフィストたちから悪口を言われていた際、『野生の獣たちもまた、美徳へと促す言葉を理解できればよいのに』と言った。
ἡμεῖς δὲ φευξούμεθα τοῖς δυνατοῖς καὶ ἡγεμονικοῖς ὥσπερ ἀγρίοις καὶ ἀνημέροις γίγνεσθαι συνήθεις;
それなのに私たちは、有力者や支配者たちと親しくなるのを、まるで野生の狂暴な獣であるかのように避けるのだろうか。
οὐκ
ἀνδριαντοποιός
ἐστιν ὁ τῆς φιλοσοφίας λόγος,
ὥστʼ ἐλινύοντα ποιεῖν ἀγάλματα ἐπʼ αὐτᾶς βαθμίδος ἑσταότα
κατὰ Πίνδαρον ἀλλʼ ἐνεργὰ βούλεται ποιεῖν ὧν ἂν ἅψηται καὶ πρακτικὰ καὶ ἔμψυχα καὶ·
哲学の教えは、ピンダロスが言うように、ただ土台の上にじっと立っているだけの、働かない彫像を作る彫刻家のようなものではない。
κινητικὰς ὁρμὰς ἐντίθησι καὶ κρίσεις ἀγωγοὺς ἐπὶ τὰ ὠφέλιμα καὶ, προαιρέσεις φιλοκάλους καὶ φρόνημα καὶ μέγεθος μετὰ πραότητος καὶ ἀσφαλείας, διʼ ὧν τοῖς ὑπερέχουσι καὶ·
そうではなく、それが触れるものを活動的で実践的、かつ生命あるものにしようとするのであり、有益なものへと導く衝動や判断力、美を愛する志、そして温厚さと確かさを伴った気概と気高さを植え付ける。
δυνατοῖς ὁμιλοῦσιν οἱ πολιτικοὶ προθυμότερον.
これらを通じて、政治的な人々は、抜きん出た有力者たちと、より熱心に交わるのである。
καὶ γάρ, ἂν ἰατρὸς ᾖ φιλόκαλος, ἣδιον ὀφθαλμὸν ἰάσεται τὸν ὑπὲρ πολλῶν βλέποντα καὶ πολλοὺς φυλάσσοντα καὶ φιλόσοφος ψυχῆς ἐπιμελήσεται προθυμότερον, ἣν ὑπὲρ πολλῶν φροντίζουσαν ὁρᾷ καὶ πολλοῖς φρονεῖν καὶ σωφρονεῖν καὶ δικαιοπραγεῖν ὀφείλουσαν.
なぜなら、もし医師が美を愛する者であるなら、多くの人々のために見張り、多くの人々を守る目を、より喜んで治療するであろうからだ。 同様に、哲学者もまた、多くの人々のために配慮し、多くの人々に対して思慮深く、自制心を持ち、正義を行う義務のある魂を、より熱心に配慮するであろう。
καὶ γὰρ εἰ δεινὸς ἦν περὶ ζήτησιν ὑδάτων καὶ συναγωγήν, ὥσπερ ἱστοροῦσι τὸν Ἡρακλέα καὶ πολλοὺς τῶν πάλαι, οὐκ ἂν ἔχαιρε φρεωρυχῶν ἐν ἐσχατιᾷ
παρὰ Κόρακος πέτρῃ
τὴν συβωτικὴν ἐκείνην Ἀρέθουσαν, ἀλλὰ ποταμοῦ τινος πηιλοσοπηο ἐσσε δισσερενδπμ. ἀενάους πηγὰς ἀνακαλύπτων πόλει τε καὶ στρατοπέδοις καὶ φυτείαις βασιλέων καὶ ἄλσεσιν.
なぜなら、もし彼が、ヘラクレスや昔の多くの人々について伝えられているように、水源の探索と集水に長けていたとしても、片隅の『コラックスの岩』の傍らで井戸を掘り、あの豚飼いのアレトゥーサの泉を掘り当てることで喜ぶことはなく、むしろ、都市や軍隊、王の果樹園や聖なる森のために、川の――哲学者には議論が必要であるというところの――絶え間ない泉を明らかにして喜ぶであろうからだ。
ἀκούομεν δὴ Ὁμήρου τὸν Μίνω
θεοῦ μεγάλου ὀαριστὴν
ἀποκαλοῦντος·
現に私たちは、ホメロスがミノスを『大いなる神の語り友』と呼んでいるのを聞く。
τοῦτο δʼ ἐστίν, ὥς φησιν ὁ Πλάτων, ὁμιλητὴν καὶ μαθητήν·
これは、プラトンが言うには、『交際相手であり弟子』ということである。
οὐδὲ γὰρ ἰδιώτας οὐδʼ οἰκουροὺς οὐδʼ ἀπράκτους ἠξίουν εἶναι θεῶν μαθητάς, ἀλλὰ βασιλεῖς, οἷς εὐβουλίας ἐγγενομένης καὶ δικαιοσύνης καὶ χρηστότητος καὶ μεγαλοφροσύνης, πάντες ἔμελλον ὠφεληθήσεσθαι καὶ ἀπολαύσειν οἱ χρώμενοι, τὸ ἠρύγγιον λέγουσι μιᾶς αἰγὸς εἰς τὸ στόμα λαβούσης, αὐτήν τε πρώτην ἐκείνην καὶ τὸ λοιπὸν αἰπόλιον ἵστασθαι, μέχρι ἂν ὁ αἰπόλος ἐξέλῃ προσελθών·
なぜなら神々は、市井の私人や、家に引きこもる者、何もしない活動性のない者を自分の弟子とするに値するとは考えず、むしろ、思慮深さ、正義、善良さ、そして気高さが備わることによって、彼らと関わるすべての臣民が恩恵を被り、その恩恵を享受することになる王たちを弟子としたからである。 エリンギウムを、一頭の山羊が口に含むと、まずその山羊自身が立ち止まり、次いで群れの残りの山羊たちも、山羊飼いが近づいてそれを取り除くまで、立ち止まってしまうと言われている。
τοιαύτην ἔχουσιν αἱ ἀπορροιαὶ τῆς δυνάμεως ὀξύτητα, πυρὸς δίκην ἐπινεμομένην τὰ γειτνιῶντα καὶ κατασκιδναμένην.
その力の流出はそれほど急速であり、火のように近隣のものへと広がり、分散していくのである。
καὶ μὴν ὁ τοῦ φιλοσόφου λόγος, ἐὰν μὲν ἰδιώτην ἕνα λάβῃ, χαίροντα ἀπραγμοσύνῃ καὶ περιγράφοντα ἑαυτὸν ὡς κέντρῳ καὶ διαστήματι γεωμετρικῷ ταῖς περὶ τὸ σῶμα χρείαις, οὐ διαδίδωσιν εἰς ἑτέρους, ἀλλʼ ἐν ἑνὶ ποιήσας ἐκείνῳ γαλήνην καὶ ἡσυχίαν ἀπεμαράνθη καὶ συνεξέλιπεν.
さらにまた、哲学者の言葉が、もし一人の私人に受け入れられるならば――その者が平穏無事を喜び、肉体的な必要を境界として、あたかも幾何学的な中心点と半径のように自分自身を囲い込んでいるなら――それは他者へと伝わることはなく、その一人の中に平穏と静けさをもたらしただけで消え去り、共に消滅してしまう。
ἂν δʼ ἄρχοντος ἀνδρὸς καὶ πολιτικοῦ καὶ πρακτικοῦ καθάψηται καὶ τοῦτον ἀναπλήσῃ καλοκαγαθίας, πολλοὺς διʼ ἑνὸς ὠφέλησεν, ὡς Ἀναξαγόρας Περικλεῖ συγγενόμενος καὶ Πλάτων Δίωνι καὶ Πυθαγόρας τοῖς πρωτεύουσιν Ἰταλιωτῶν.
しかし、もしそれが支配者であり、政治的で活動的な人物に受け入れられ、その人を美徳で満たすならば、一人の人間を通じて多くの人々を益することになる。 ちょうど、アナクサゴラスがペリクレスと交わり、プラトンがディオンと、ピタゴラスがイタリアの主要な指導者たちと交わったように。
Κάτων δʼ αὐτὸς ἔπλευσεν ἀπὸ στρατιᾶς ἐπʼ Ἀθηνόδωρον καὶ Σκιπίων μετεπέμψατο Παναίτιον, ὅτʼ αὐτὸν ἡ σύγκλητος ἐξέπεμψεν
"
ἀνθρώπων ὕβριν τε καὶ εὐνομίην ὑφορώμενον
"
ὥς φησι Ποσειδώνιος.
また、カト自身も軍務からアテノドロスのもとへと船を出し、スキピオは、ポセイドニオスが言うように、元老院から『人間の傲慢さと法の支配を見極めるために』送り出された際、パナイティオスを招き寄せた。
τί οὖν ἔδει λέγειν τὸν Παναίτιον;
では、パナイティオスは何と言うべきだったのか。
εἰ μὲν ἦς ἢ Βάτων ἢ Πολυδεύκης ἤ τις ἄλλος ἰδιώτης, τὰ μέσα τῶν πόλεων ἀποδιδράσκειν βουλόμενος, ἐν γωνίᾳ τινὶ καθʼ ἡσυχίαν ἀναλύων συλλογισμοὺς καὶ περιέλκων φιλοσόφων, ἄσμενος ἄν σε προσεδεξάμην καὶ συνῆν·
『もしあなたが、バトンやポリュデウケスのような他の誰か市井の私人であって、都市の中心を逃れ去ることを望み、どこか片隅で静かに三段論法を解きほぐしたり哲学者たちを引きずり回したりしていたのであったなら、私は喜んであなたを受け入れ、共に過ごしただろう。
ἐπεὶ δʼ υἱὸς μὲν Αἰμιλίου Παύλου τοῦ δισυπάτου γέγονας, υἱωνὸς δὲ Σκιπίωνος τοῦ Ἀφρικανοῦ τοῦ νικήσαντος τὸν Ἀννίβαν τὸν Καρχηδόνιον, οὐκ ἄν σοι διαλέξομαι;
しかし、あなたは二度執政官を務めたアイミリウス・パウルスの息子であり、カルタゴのハンニバルを破ったアフリカヌス・スキピオの孫なのだから、私はあなたと対話しない、などと言うべきだったのだろうか』と。