§17ἀλλʼ ἐπονείδιστον ὁ φυγάς ἐστι;
しかし、流刑者は恥ずべきものなのだろうか。
παρά γε τοῖς ἄφροσιν, οἳ καὶ τὸν πτωχὸν λοιδόρημα ποιοῦνται καὶ τὸν φαλακρὸν καὶ τὸν μικρόν, καὶ νὴ Δία τὸν ξένον καὶ τὸν μέτοικον.
それは、貧しい人を嘲りの対象にし、禿げ頭の人や背の低い人を、さらにはゼウスにかけて、外国人や在留外国人をさえ嘲る愚か者たちにおいてのみである。
ἀλλὰ μὴν οἱ μὴ τούτοις ὑποφερόμενοι θαυμάζουσι τοὺς ἀγαθούς, κἂν πένητες ὦσι κἂν ξένοι κἂν φυγάδες.
しかし、これらの人々に影響されない人々は、善き人々を、たとえ貧しくとも、外国人であっても、流刑者であっても賞賛する。
ἀλλʼ οὐχ ὁρῶμεν, ὥσπερ τὸν Παρθενῶνα καὶ τὸ Ἐλευσίνιον, οὕτω καὶ τὸ Θησεῖον ἅπαντας προσκυνοῦντας;
ところで、私たちは、パルテノン神殿やエレウシニオン神殿と同じように、テセイオン神殿をも誰もが崇敬しているのを目にしていないだろうか。
καὶ μὴν ἔφυγε Θησεὺς ἐξ Ἀθηνῶν, διʼ ὃν ἥκουσι νῦν εἰς Ἀθήνας ἄνθρωποι, καὶ πόλιν ἀπέβαλεν ἣν οὐκ ἔσχεν ἀλλʼ αὐτὸς ἐποίησε.
しかもテセウスはアテナイから追放されたのであり、その彼のおかげで、今や人々はアテナイに集まるのである。 そして彼は、自分が所有していただけでなく、自ら作り上げた都市を失ったのだ。
τῇ δʼ Ἐλευσῖνι τί λείπεται καλόν, ἂν αἰσχυνώμεθα τὸν Εὔμολπον, ὃς ἐκ Θρᾴκης μεταστὰς ἐμύησε καὶ μυεῖ τοὺς Ἕλληνας;
また、エレウシスにとって、もし私たちがエウモルポスを恥じるならば、いかなる美しいものが残るだろうか。 彼はトラキアから移り住んで入信させ、今なおギリシア人たちを入信させているのだ。
Κόδρος δὲ τίνος ὢν ἐβασίλευσεν;
また、コドロスは誰の息子として王となったのか。
οὐ Μελάνθου φυγάδος ἐκ Μεσσήνης;
メッセネからの流刑者であったメラントスの子としてではないか。
τὸ δὲ τοῦ Ἀντισθένους οὐκ ἐπαινεῖς πρὸς τὸν εἰπόντα ὅτι
Φρυγία σού ἐστιν ἡ μήτηρ;
また、ある者が「お前の母親はフリュギア人だ」と言ったときの、アンティステネスの次のような返答を君は賞賛しないだろうか。
καὶ γὰρ ἡ τῶν θεῶν
τί οὖν οὐ καὶ σὺ λοιδορούμενος φυγὰς ἀποκρίνῃ
καὶ γὰρ ὁ τοῦ Ἡρακλέους τοῦ καλλινίκου πατὴρ φυγὰς ἦν, καὶ ὁ τοῦ Διονύσου πάππος, ὡς ἐξεπέμφθη τὴν Εὐρώπην ἀνευρεῖν, οὐδʼ αὐτὸς ἐπανῆλθε
"Φοίνιξ πεφυκώς, ἐκ· δʼ ὁρίζεται γένος,ʼ"
εἰς τὰς Θήβας παραγενόμενος,
εὔιον ὀρσιγύναικα Διόνυσον μαινομέναις ἀνθέοντα τιμαῖς;
「神々の母もまたフリュギア人だ。 」ならば、君もまた流刑者と嘲られたとき、こう答えたらどうだ。 「見事な勝利者ヘラクレスの父も流刑者であった。 また、ディオニュソスの祖父も、エウロペを探し出すために送り出されたとき、自分自身も戻ることはなく、『フェニキア生まれでありながら、そこからその血統を画した』としてテーバイへと至り、『狂乱の儀式をもって栄える、女たちを奮い立たせるエウイオスたるディオニュソス』をもうけたのだ。
καὶ περὶ μὲν ὧν Αἰσχύλος ᾐνίξατο καὶ ὑπεδήλωσεν εἰπών
"ἁγνόν τʼ Ἀπόλλω φυγάδʼ ἀπʼ οὐρανοῦ θεόν"
εὔστομά μοι κείσθω
καθʼ Ἡρόδοτον·
」そして、アイスキュロスが謎めかして、また仄めかして「そして、天からの流刑の神、清らかなるアポロン」と語ったことについては、ヘロドトスに従って「私にとって慎み深い言葉としておこう」。
ὁ δʼ Ἐμπεδοκλῆς ἐν ἀρχῇ τῆς φιλοσοφίας προαναφωνήσας
"
ἔστιν ἀνάγκης χρῆμα, θεῶν ψήφισμα παλαιόν,
εὖτὲ τις ἀμπλακίῃσι φόνῳ φίλα γυῖα μιήνῃ,
δαίμονες οἵ τε μακραίωνος λελόγχασι βίοιο· τρίς μιν μυρίας ὥρας ἀπὸ μακάρων ἀλάλησθαι.
一方、エンペドクレスは、自らの哲学の端緒において、あらかじめ高らかにこう歌っている。 「それは必然の定め、神々の古き布告、何者かが過ちによって、殺害によって愛する手足を汚したとき、長き寿命を分け与えられたダイモーンたちの定めであり、彼は幸いなる者たちから離れて、三万期にわたり彷徨わねばならぬ。
τὴν καὶ ἐγὼ νῦν εἶμι φυγὰς θεόθεν καὶ ἀλήτης·
その一歩を、今や私も、神から離れた流刑者、彷徨い人として歩んでいる。
"
οὐχ ἑαυτόν, ἀλλʼ ἀφʼ ἑαυτοῦ πάντας ἀποδείκνυσι μετανάστας ἐνταῦθα καὶ ξένους καὶ φυγάδας ἡμᾶς ὄντας.
」彼は自分自身のことを言っているのではなく、自分自身を出発点として、我々全員がこの地上での移住者であり、旅人であり、流刑者であることを示しているのだ。
οὐ γὰρ αἷμα, φησίν, ἡμῖν οὐδὲ πνεῦμα συγκραθέν, ὦ ἄνθρωποι, ψυχῆς οὐσίαν καὶ ἀρχὴν παρέσχεν, ἀλλʼ ἐκ τούτων τὸ σῶμα συμπέπλασται γηγενὲς καὶ θνητόν·
なぜなら、人間たちよ、血や、混じり合った気が我々に魂の本質や原理を提供したのではなく、それらから土生まれの、そして死すべき肉体が形作られたからである、と彼は言う。
τῆς δὲ ψυχῆς ἀλλαχόθεν ἡκούσης δεῦρο, τὴν γένεσιν ἀποδημίαν ὑποκορίζεται τῷ πραοτάτῳ τῶν ὀνομάτων·
そして、魂は他所からここへやって来たのであり、その誕生を「旅」という最も穏やかな名前で婉曲に表現しているのである。
τὸ δʼ ἀληθέστατον, φεύγει καὶ πλανᾶται θείοις ἐλαυνομένη δόγμασι καὶ νόμοις·
しかし、最も真実なることには、魂は神の定めと掟に追われ、逃亡し彷徨っているのだ。
εἶθʼ, ὥσπερ ἐν νήσῳ σάλον ἐχούσῃ πολύν, καθάπερ φησὶν ὁ Πλάτων,
ὀστρέου τρόπον
ἐνδεδεμένη τῷ σώματι διὰ τὸ μὴ ἀναφέρειν μηδὲ μνημονεύειν
"ἐξ οἵης τιμῆς τε καὶ ὅσσου μήκεος ὄλβου"
μεθέστηκεν, οὐ Σάρδεων Ἀθήνας οὐδὲ Κορίνθου Λῆμνον ἢ Σκῦρον ἀλλʼ οὐρανοῦ καὶ σελήνης γῆν ἀμειψαμένη καὶ τὸν ἐπὶ γῆς βίον, ἐὰν μικρὸν ἐνταῦθα τόπον ἐκ τόπου παραλλάξῃ, δυσανασχετεῖ καὶ ξενοπαθεῖ, καθάπερ φυτὸν ἀγεννὲς ἀπομαραινομένη.
そしてその後、プラトンが言うように、激しく揺れ動く島にいるかのように、牡蠣のように肉体に縛り付けられており、それは、自分が「いかなる名誉から、そしてどれほど広大な幸福から」移ってきたのかを、思い起こしも記憶もしないがためである。 アテナイからサルディスへ、あるいはコリントスからレムノスやスキュロスへ移ったのではなく、天と月を地上へと取り替え、地上の生へと移ってきたのである。 もしこの地上で、わずかにある場所から別の場所へと移動しただけで、不満を募らせ、異郷を嘆くなら、それは卑しき植物が枯れていくようなものである。
καίτοι φυτῷ μὲν ἔστι τις χώρα μᾶλλον ἑτέρας ἑτέρα πρόσφορος, ἐν ᾗ τρέφεται καὶ βλαστάνει βέλτιον·
しかしながら、植物にとっては、ある土地が別の土地よりも適しており、そこでより良く育ち芽吹くということがあるが、人間からは、いかなる場所も幸福を奪うことはできない。
ἀνθρώπου δʼ οὐδεὶς ἀφαιρεῖται τόπος εὐδαιμονίαν, ὥσπερ οὐδʼ ἀρετὴν οὐδὲ φρόνησιν, ἀλλʼ Ἀναξαγόρας μὲν ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τὸν τοῦ κύκλου τετραγωνισμὸν ἔγραφε, Σωκράτης δὲ φάρμακον πίνων ἐφιλοσόφει καὶ παρεκάλει φιλοσοφεῖν τοὺς συνήθεις, εὐδαιμονιζόμενος ὑπʼ αὐτῶν·
徳や思慮を奪うことができないのと同様に。 現にアナクサゴラスは牢獄の中で円積問題を書いていたし、ソクラテスは毒を飲みながら哲学を語り、仲間たちに哲学することを勧め、彼らから幸福な者と羨まれた。
τὸν δὲ Φαέθοντα καὶ τὸν Τάνταλον εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβάντας οἱ ποιηταὶ λέγουσι ταῖς μεγίσταις συμφοραῖς περιπεσεῖν διὰ τὴν ἀφροσύνην.
他方、詩人たちが語るには、ファエトンやタンタロスは天へと昇りながら、その愚かさのゆえに最大の不運に見舞われたのである。