§27.1πρὸς τούτοις φασὶ τὸν Κάτωνά καὶ σῦκα τῶν Λιβυκῶν ἐπίτηδες ἐκβαλεῖν ἐν τῇ βουλῇ, τὴν τήβεννον ἀναβαλόμενον·
これらに加えて、カトはトガをまといながら、元老院でわざとリビア産のイチジクを落としたと言われている。
εἶτα θαυμασάντων τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος εἰπεῖν, ὡς ἡ ταῦτα φέρουσα χώρα τριῶν ἡμερῶν πλοῦν ἀπέχει τῆς Ῥώμης.
そして、人々がその大きさと美しさに感嘆すると、彼は、これらを産出する国はローマから三日の航路の距離にあると言った。
ἐκεῖνο δʼ ἤδη καὶ βιαιότερον, τὸ περὶ παντὸς οὗ δήποτε πράγματος γνώμην ἀποφαινόμενον προσεπιφωνεῖν οὕτως
δοκεῖ δέ μοι καὶ Καρχηδόνα μὴ εἶναι.
さらにそれよりも強硬だったのは、いかなる事柄についても意見を表明する際に、いつも次のように付け加えたことである。 「また、カルタゴは存在すべきではないと私は考える。
τοὐναντίον δὲ Πόπλιος Σκηπίων ὁ Νασικᾶς ἐπικαλούμενος ἀεὶ διετέλει λέγων καὶ ἀποφαινόμενος·
」これに対して、ナシカと呼ばれるプブリウス・スキピオは、常にこう言い、表明し続けた。
δοκεῖ μοι Καρχηδόνα εἶναι.
「カルタゴは存在すべきであると私は考える。
§27.2πολλὰ γὰρ, ὡς ἔοικεν, ὕβρει τὸν δῆμον ὁρῶν ἤδη πλημμελοῦντα καὶ διʼ εὐτυχίαν καὶ φρόνημα τῇ βουλῇ δυσκάθεκτον ὄντα καὶ τὴν πόλιν ὅλην ὑπὸ δυνάμεως ὅπῃ ῥέψειε ταῖς ὁρμαῖς βίᾳ συνεφελκόμενον, ἐβούλετο τοῦτον γοῦν τὸν φόβον ὥσπερ χαλινὸν ἐπικεῖσθαι σωφρονιστῆρα τῇ θρασύτητι τῶν πολλῶν, ἔλαττον μὲν ἡγούμενος ἰσχύειν Καρχηδονίους τοῦ περιγενέσθαι Ῥωμαίων, μεῖζον δὲ τοῦ καταφρονεῖσθαι.
」というのも、ナシカは、民衆が傲慢さからすでに多くの過ちを犯しており、幸運と自負心ゆえに元老院にとっても制御しがたくなっていて、その力によって、自らの衝動が傾くところへと都市全体を強引に引きずり込んでいるのを目にしていたからである。 そこで彼は、この恐れだけでも、民衆の狂奔を制御する手綱のように彼らの不遜さを正すものとして課されていることを望んだ。 カルタゴ人がローマ人に打ち勝つには力が足りないが、軽蔑されるには強すぎると考えていたのである。
§27.3τῷ δὲ Κάτωνι τοῦτʼ αὐτὸ δεινὸν ἐφαίνετο, βακχεύοντι τῷ δήμῳ καὶ σφαλλομένῳ τὰ πολλὰ διʼ ἐξουσίαν πόλιν ἀεὶ μεγάλην, νῦν δὲ καὶ νήφουσαν ὑπὸ συμφορῶν καὶ κεκολασμένην ἐπικρέμασθαι καὶ μὴ παντάπασι τοὺς ἔξωθεν ἀνελεῖν τῆς ἡγεμονίας φόβους, ἀναφορὰς αὑτοῖς πρὸς τὰς οἴκοθεν ἁμαρτίας ἀπολιπόντας.
しかし、カトにとってはまさにこのこと自体が恐るべきことに思われた。 民衆が放縦さゆえに狂奔し、多くのことにおいて過ちを犯しているときに、常に強大であり、今や不幸によって正気に返り鍛えられた都市が脅威として頭上にのしかかっていること、そして、外部の脅威を完全に取り除かず、国内の過ちに対する是正手段を自分たちに残しておくこと(が恐ろしかった)である。
§27.4οὕτω μὲν ἐξεργάσασθαι λέγεται τὸν τρίτον καὶ τελευταῖον ὁ Κάτων ἐπὶ Καρχηδονίους πόλεμον, ἀρξαμένων δὲ πολεμεῖν ἐτελεύτησεν, ἀποθεσπίσας περὶ τοῦ μέλλοντος ἐπιθήσειν τῷ πολέμῳ τέλος ἀνδρός, ὃς ἦν τότε μὲν νεανίας, χιλίαρχος δὲ στρατευόμενος ἀπεδείκνυτο καὶ γνώμης ἔργα καὶ τόλμης πρὸς τοὺς ἀγῶνας.
このようにして、カトはカルタゴに対する第三次にして最後の戦争を引き起こしたと言われている。 しかし、彼らが戦争を開始した直後に彼は亡くなった。 その戦争に終止符を打つことになる人物について、あらかじめ予言を残して。 その人物は当時若者であり、千人隊長として従軍し、戦闘において知略と勇気の実績を示していた。
ἀπαγγελλομένων δὲ τούτων εἰς Ῥώμην πυνθανόμενον τὸν Κάτωνά φασιν εἰπεῖν
"οἶος πέπνυται, τοὶ δὲ σκιαὶ ἀίσσουσι.
これらのことがローマに報告されたとき、それを聞いたカトはこう言ったと言われている。 「彼一人が正気であり、他は漂う影にすぎない。
" §27.5ταύτην μὲν οὖν τὴν ἀπόφασιν ταχὺ διʼ ἔργων ἐβεβαίωσεν ὁ Σκηπίων·
」この言葉は、まもなくスキピオがその行動によって証明した。
ὁ δὲ Κάτων ἀπέλιπε γενεὰν ἕνα μὲν υἱὸν ἐκ τῆς ἐπιγαμηθείσης, ᾧ παρωνύμιον ἔφαμεν γενέσθαι Σαλώνιον, ἕνα δὲ υἱωνὸν ἐκ τοῦ τελευτήσαντος υἱοῦ.
一方、カトは子孫として、後妻との間に生まれた息子(私たちは彼にサロニウスというあだ名がついたと言った)を一人、そして先立たれた息子から生まれた孫を一人残した。
καὶ Σαλώνιος μὲν ἐτελεύτησε στρατηγῶν, ὁ δʼ ἐξ αὐτοῦ γενόμενος Μᾶρκος ὑπάτευσεν.
そしてサロニウスは法務官の職に就いているときに亡くなり、その彼から生まれたマルクスは執政官を務めた。
ἦν δὲ πάππος οὗτος τοῦ φιλοσόφου Κάτωνος, ἀνδρὸς ἀρετῇ καὶ δόξῃ τῶν κατʼ αὐτὸν ἐπιφανεστάτου γενομένου.
そして、このマルクスこそが、哲学者カトの祖父であり、このカトはその徳と名声において同時代の中で最も卓越した人物となった。