← 小セネカ

パエドラ

§197-285

パエドラの死の決意と乳母の仲介の約束

乳母はパエドラに対して、不義の愛を戒め、身分の高い者にふさわしい理性を保つよう説得する。しかしパエドラの決意は固く、死をもって不名誉を免れようとするため、乳母は最終的に彼女を救うためにヒッポリュトスの心を動かす役割を引き受ける。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
197

​titulum furori numinis falsi addidit.

(情欲は)狂気に偽りの神の肩書を付与したのだ。

​natum per omnis scilicet terras vagum

エリュクスの女神は、もちろん自らの息子をあらゆる土地へ放浪させるために送り出し、

​Erycina mittit, ille per caelum volans

その息子は空を飛び回りながら、

200

​proterva tenera tela molitur manu

柔らかな手で不遜な矢を操り、

​regnumque tantum minimus e superis habet:

神々の中で最も小さな身でありながら、これほど大きな支配権を握っている。

​vana ista demens animus ascivit sibi

狂った精神が、これら空しい妄想を自らのうちに取り込み、

​Venerisque numen finxit atque arcus dei.

ウェヌスの神威とあの神の弓をでっち上げたのだ。

​quisquis secundis rebus exultat nimis

順境に過度に狂喜し、

205

​fluitque luxu, semper insolita appetit.

贅沢に溺れる者は誰であれ、常に異常なものを求める。

​tunc illa magnae dira fortunae comes

その時、大いなる幸運の恐るべき伴侶である

​subit libido: non placent suetae dapes,

情欲が忍び寄る。いつもの馳走も気に入らなくなり、

​non tecta sani moris aut vilis scyphus.

健全な習慣の住まいも、安価な杯も気に入らなくなる。

​cur in penates rarius tenues subit

なぜこの疫病は、贅沢な家を選び取り、

210

​haec delicatae eligens pestis domos?

貧しい家庭には滅多に入り込まないのか?

​cur sancta parvis habitat in tectis Venus

なぜ聖なる愛は小さな家々に住まい、

​mediumque sanos vulgus affectus tenet

並みの民衆は健全な感情を保ち、

​et se coercent modica? contra divites

適度なもので自らを律するのか?これに対して、富める者たちや

​regnoque fulti plura quam fas est petunt?

権力に支えられた者たちは、法で許された以上のものを求めるのはなぜか?

215

​quod non potest vult posse qui nimium potest.1

過度の権力を持つ者は、不可能なことを可能にしたいと望むのだ。

​quid deceat alto praeditam solio vides:

高い玉座に備わった者に何がふさわしいか、お前には見えているはずだ。

​metue ac verere sceptra remeantis viri.

戻ってくる夫の笏を恐れ、敬うがよい。

​Amoris in me maximum regnum puto

私のうちにある、愛の最も大いなる支配権を感じている。

​reditusque nullos metuo: non umquam amplius

戻ってくることなど何も恐れない。一度沈んで、

220

​convexa tetigit supera qui mersus semel

永遠の夜に包まれた

​adiit silentem nocte perpetua domum.

静寂の家へ行った者が、再び地上の丸天井に触れることは決してないのだから。

​Ne crede Diti. clauserit regnum licet2

ディースを信じるな。たとえ彼が王国を閉ざし、

​canisque diras Stygius observet fores:

ステュクスの猟犬が恐るべき門を監視していようとも、

​solus negatas invenit Theseus vias.

テセウスだけは、拒まれた道を見出してきたのだ。

225

​Veniam ille amori forsitan nostro dabit.

あの人は、おそらく私たちの愛に寛容を示してくれるでしょう。

​Immitis etiam coniugi castae fuit:

あの人は清らかな妻に対しても非情であった。

​experta saevam est barbara Antiope manum.

野蛮なアンティオペは、あの人の残虐な手を身を以て知ったのだ。

​sed posse flecti coniugem iratum puta:

だが、怒れる夫を説得できると仮定してみよう。

​quis huius animum flectet intractabilem?

誰がこの人の従順ならぬ心を曲げられようか?

230

​exosus omne feminae nomen fugit,

女という名すべてを激しく憎んで逃れ、

​immitis annos caelibi vitae dicat,

非情にも自らの歳月を独身生活に捧げ、

​conubia vitat: genus Amazonium scias.

婚姻を避けている。彼がアマゾンの一族であることを知るがよい。

​Hunc in nivosi collis haerentem iugis,

雪深い丘の稜線に留まり、

​et aspera agili saxa calcantem pede

険しい岩を軽快な足で踏み越えていくこの人を、

235

​sequi per alta nemora, per montes placet.

深い森を抜け、山を越えて追いかけるのが、私の望みなのです。

​Resistet ille seque mulcendum dabit

彼が立ち止まり、自らを懐かせ、

​castosque ritus Venere non casta exuet?

不潔な愛によってその清らかな生き方を脱ぎ捨てるというのか?

​tibi ponet odium, cuius odio3 forsitan

お前のために憎しみを捨てるというのか、彼はおそらくその憎しみのゆえに

​persequitur omnes? precibus haud vinci potest.

すべての人を追っているというのに?彼は祈りによって決して屈服させられない。

240

​Ferus est? amore didicimus vinci feros.

野生なのですか?野生なる者たちも、愛によって屈服させられることを私たちは学びました。

​Fugiet.

彼は逃げるだろう。

​Per ipsa maria si fugiet, sequar.

たとえ海を越えて逃げようとも、私は追いかけます。

​Patris memento.

父親を思い出しなさい。

​Meminimus matris simul.

同時に母親のことも思い出しています。

​Genus omne profugit.

彼は女の一族すべてから逃げているのだ。

​Paelicis careo metu.

私は恋敵の出現を恐れる必要がありません。

​Aderit maritus—

夫が戻ってくるぞ――

​Nempe Perithoi comes?

あのペイリトオスの仲間のことですか?

245

​Aderitque genitor,

そして父親も立ちふさがるだろう。

​Mitis, Ariadnae pater.

寛大だった、アリアドネの父親ですね。

​Per has senectae splendidas supplex comas

この老年の輝かしい髪に免じて、

​fessumque curis pectus et cara ubera

心痛に疲れ果てた胸と親しき乳房に免じて、

​precor, furorem siste teque ipsa adiuva:

嘆願します。狂気を止め、お前自身を救いなさい。

​pars sanitatis velle sanari fuit.4

正気に戻ることを望むことこそ、回復の第一歩だったのだから。

250

​Non omnis animo cessit ingenuo pudor.

高貴な心から、すべての羞恥心が消え去ったわけではありません。

​paremus, altrix. qui regi non vult amor

従いましょう、乳母よ。支配されることを拒む愛は

​vincatur. haud te, fama, maculari sinam.

克服されなければなりません。噂よ、お前が汚されることを決して許しはしない。

​haec sola ratio est, unicum effugium mali:

これだけが唯一の手段、災いからの唯一の逃げ道です。

​virum sequamur, morte praevertam nefas.

夫の後を追いましょう。死によって罪悪を先んじるのです。

255

​Moderare, alumna, mentis effrenae impetus,

我が子よ、抑えのきかない心の衝動を和らげ、

​animos coerce, dignam ob hoc vita reor

魂を制御しなさい。お前が自らを

​quod esse temet autumas dignam nece.5

死に値すると言うそのことによってこそ、私はお前を生きるに値すると思うのだ。

​Decreta mors est: quaeritur fati genus.

死は決しました。どのような運命にするかが問題です。

​laqueone vitam finiam an ferro incubem?

首を吊って生涯を終えるべきか、あるいは剣の上に身を伏せるべきか。

260

​an missa praeceps arce Palladia cadam?

あるいは、パラスの砦から真っ逆さまに身を投げるべきか。

​Sic te senectus nostra praecipiti sinat

私のこの老境が、お前がこのような不意の

​perire leto? siste furibundum impetum.

死によって滅びるのを許すというのか?その狂乱の衝動を止めなさい。

265

​Prohibere nulla ratio periturum potest:6

死のうとする者を止める手段は何もありません。

​ubi qui mori constituit et debet mori.

死ぬことを決意し、また死ぬべきである時には。

​proin castitatis vindicem armemus manum.

それゆえ、貞潔の守護者たる手を武装させよう。

​Solamen annis unicum fessis, era,

我が女主人よ、疲れ果てた私の年月にとって唯一の慰めよ。

​si tam protervus incubat menti furor,

もしそれほどまでに不遜な狂気がお前の心を覆っているのなら、

​contemne famam— fama vix vero favet,

噂など軽蔑するがよい。噂というものは真実の味方をすることは滅多にない。

270

​peius merenti melior et peior bono.

悪しき者に対しては好意的であり、善き者に対しては容赦がないのだから。

​temptemus animum tristem et intractabilem.

あの陰鬱で強情な心を試してみましょう。

​meus iste labor est aggredi iuvenem ferum

あの獰猛な若者に近づき、

​mentemque saevam flectere immitis viri.

あの非情な男の荒々しい心を和らげるのは、私の仕事です。

​Diva non miti generata ponto,

荒れ狂う海から生まれた女神よ、

275

​quam vocat matrem geminus Cupido,

二面性を持つクピードーが母と呼ぶお方よ。

​iste lascivus puer et renidens

あの好色で微笑みを浮かべる少年は、

​tela quam certo moderatur arcu!

なんと正確な弓でその矢を操ることか!

​non habet latam data plaga frontem,

放たれた一撃は、広い外見を持たないが、

​sed vorat tectas penitus medullas,

心の奥深くに隠された髄を食い尽くす。

​nulla pax isti puero: per orbem

あの少年にはいかなる休息もない。世界中に、

​spargit effusas agilis sagittas;

彼は俊敏に、無数の矢を撒き散らす。

285

​quaeque nascentem videt ora solem,

昇りゆく太陽を見るあの地から、

構文注6 件
  1. 215quod non potest vult posse qui nimium potest

    qui nimium potest(過剰に力を持つ者)が主節の主語であり、vult posse(できることを望む)が主動詞句である。目的語関係節の quod non potest は、動詞 potest の後に不定詞 posse が省略された形で「彼ができないこと」を意味する。

  2. 222clauserit regnum licet

    licet は接続法(ここでは完了接続法 clauserit)を伴って譲歩節(「〜であるとしても」)を導く。ここでは「冥府の王(ディース)がその王国を閉ざしたとしても」の意味を表す。

  3. 238cuius odio

    cuius は関係代名詞の属格で、文脈上ヒッポリュトス(あるいは女性一般)を指す。「彼に対する(客観的属格としての)憎しみ」とも「彼自身が(女性一般に対して)抱く憎しみ」とも解釈できる。ここでは後者の主格的属格のニュアンス(彼が抱く憎しみのゆえに)が一般的だが、両方の解釈が可能である。

  4. 249pars sanitatis velle sanari fuit

    主語は不定詞句 velle sanari(治癒されることを望むこと)であり、fuit が動詞、pars sanitatis(正気の、あるいは治癒の一部)が補語である。精神の健康を取り戻そうとする意志自体が回復への第一歩であることを示す。

  5. 256dignam ob hoc vita reor quod esse temet autumas dignam nece

    reor(私は考える)の目的語(対格)である te(あるいは alumna)が省略されており、dignam vita が対格補語となっている。理由を表す quod 節内の動詞 autumas(お前は主張する)は、temet(お前自身が)を意味上の主語、dignam nece(死に値する)を補語とする対格と不定詞(esse)の構文を従えている。

  6. 265Prohibere nulla ratio periturum potest

    periturum(死のうとしている者)は未来能動分詞 periturus の男性単数対格で、名詞的に用いられており、不定詞 prohibere(引き止める)の直接目的語である。nulla ratio が主語、potest が主動詞。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)urn:cts:latinLit:phi1017.phi005.humanitext-lat2:197-285