← 小セネカ

ヘルクレス

§193-282

アンピトリュオンの嘆きと不在のヘルクレス

合唱が名声の虚しさと穏やかな隠遁生活の価値を歌い終えると、悲しみに暮れるメガらと老いたアンピトリュオンが登場する。アンピトリュオンはヘルクレスのこれまでの偉大な功業を回顧しつつ、不在の間にリコスがテバイを乗っ取り非道を尽くしている現状を嘆き、ヘルクレスの帰還を強く祈り求める。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
193

​tradat et omnes fama per urbes

おしゃべりな名声が彼を伝え、あらゆる都市で

​garrula laudet1

彼を称え、

195

​caeloque parem tollat et astris;

天や星と同等にまで高めるように。

​alius curru sublimis eat:

別の者は戦車に乗って高く進むがよい。

​me mea tellus

私にとっては、私自身の土地が、

​lare secreto tutoque tegat.

隠された安全な家の中で、私を覆ってくれますように。

​venit ad pigros2 cana senectus,

白髪の老境は、穏やかに暮らす者たちのもとを訪れる。

​humilique loco sed certa sedet

そして、低い場所に、しかし確実に、

200

​sordida parvae fortuna domus:

小さな家の質素な運命はとどまる。

​alte virtus animosa cadit. —

勇気ある徳は、高きから落下する。――

​Sed maesta venit crine soluto

だが、見よ、髪を振り乱した悲しげなメガラが、

​Megara parvum comitata gregem,

小さな我が子の群れを伴ってやって来る。

​tardusque senio graditur Alcidae parens.

そして、老齢で歩みの遅いアルケイデスの父が進んでくる。

205

​O magne Olympi rector et mundi arbiter,

おお、オリンポスの偉大なる支配者よ、世界の裁定者よ、

​iam statue tandem gravibus aerumnis modum

今こそついに、重苦しい苦難に制限を設け、

​finemque cladi. nulla lux umquam mihi

破滅に終止符を打ってください。私には、いかなる日も

​secura fulsit: finis alterius mali

心安らかに輝いたことはありませんでした。一つの災いの終わりは、

​gradus est futuri, protinus reduci novus

次に来る災いへの階段であり、帰還するや否や、すぐに新たな

210

​paratur hostis; antequam laetam domum

敵が用意されます。喜びある家に

​contingat, aliud iussus ad bellum meat;

辿り着く前に、彼は命令されて別の戦争へと赴きます。

​nec ulla requies tempus aut ullum vacat,

いかなる休息も、いかなる時間も空くことはありません、

​nisi dum iubetur.3 sequitur a primo statim

命令されている間を除いては。最初からすぐに

​infesta Iuno: numquid immunis fuit

敵意に満ちたユノが追いかけます。彼の幼少の

215

​infantis aetas? monstra superavit prius

時代は、免れていたでしょうか?彼は怪物を克服しました、

​quam nosse posset, gemina cristati caput

それらを認識できるようになるよりも前に。とさかのある頭に、

​angues ferebant ora, quos contra obvius

二つの頭を持つ蛇たちが迫ったとき、それらに対して、

​reptabat infans igneos serpentium

這い寄る赤ん坊であった彼は、蛇たちの燃え盛る

​oculos remisso lumine ac placido intuens;

目を、穏やかで平穏な眼差しで見つめました。

220

​artos serenis vultibus nodos tulit,

彼は穏やかな顔つきで、彼らを締め付ける結び目に耐え、

​et tumida tenera guttura elidens manu

膨らんだ喉をか弱い手で締め付けて、

​prolusit hydrae.4 Maenali pernix fera,

ヒュドラ戦の予行演習としたのです。マイナロスの素早い獣、

​multo decorum praeferens auro caput,

多くの黄金で飾られた美しい頭を差し出すその獣は、

​deprensa cursu; maximus Nemeae timor

追跡の末に捕らえられました。ネメアの最大の恐怖であった

225

​pressus lacertis gemuit Herculeis leo.

獅子は、ヘルクレスの腕に締め付けられて呻きました。

​quid stabula memorem dira Bistonii gregis

ビストネスの群れの恐るべき厩や、

​suisque regem pabulum armentis datum,5

自らの家畜の餌として与えられた王のことを、なぜ私が言及せねばならないでしょうか。

​solitumque densis hispidum Erymanthi iugis

あるいは、エリマントスの生い茂る山嶺で常々

​Arcadia quatere nemora Maenalium suem,

アルカディアのマイナロス森を揺るがしていた、あのイノシシ、

230

​taurumque centum non levem populis metum?

そして百の民にとって小さからぬ恐怖であった雄牛のことを?

​inter remotos gentis Hesperiae greges

遥か彼方のヘスペリアの民の群れの中で、

​pastor triformis litoris Tartesii

タルテッソスの海岸の三体の体を持つ牧者が

​peremptus, acta est praeda ab occasu ultimo;

殺され、略奪品は極西から駆り立てられました。

​notum Cithaeron pavit Oceano pecus.

キタイロン山は、オケアノスから得られた有名な群れを飼育したのです。

235

​penetrare iussus solis aestivi plagas

夏の太陽の領域へと踏み入るよう命じられ、

​et adusta medius regna quae torret dies

真昼の太陽が焦がす、干からびた王国を貫くとき、彼は

​utrimque montes solvit ac rupto obice

両側の山を切り開き、障壁を突き破って、

​latam ruenti fecit Oceano viam.

押し寄せるオケアノスのために広い道を切り開きました。

​post haec adortus nemoris opulenti domos

この後、豊かな森の住処を襲い、

240

​aurifera vigilis spolia serpentis tulit;

黄金を生み出す、眠らぬ蛇の略奪品を奪い取りました。

​quid? saeva Lernae monstra, numerosum malum,

また、レルネの凶暴な怪物、無数の害悪を、

​non igne demum vicit et docuit mori,

彼はついに火によって克服し、死ぬことを教えなかったでしょうか。

​solitasque pinnis condere obductis diem

広げた翼で太陽を覆い隠すのが常であった

​petit ab ipsis nubibus Stymphalidas?

ステュムパロスの鳥たちを、雲そのものから射落とさなかったでしょうか。

245

​non vicit illum caelibis semper tori

常に独身の床を守る、

​regina gentis vidua Thermodontiae,

テルモードーンの民の未亡人の女王は、彼に敗北しなかったでしょうか。

​nec ad omne clarum facinus audaces manus

また、あらゆる栄えある偉業へと大胆に挑む彼の両手は、

​stabuli fugavit turpis Augei labor.

汚らわしいアウゲイアスの牛舎の労働も、退けませんでした。

​Quid ista prosunt? orbe defenso caret,

それらが何の役に立つというのでしょう?世界を救いながらも、彼はそれを奪われています。

250

​sensere terrae pacis auctorem suae

大地は、自らの平和の守護者が

​abesse tristes: prosperum ac felix scelus

不在であることを悲しんで感じ取っています。栄え、幸運を掴んだ犯罪が

​virtus vocatur; sontibus parent boni.

「徳」と呼ばれ、善き人々は罪人に従っています。

​ius est in armis, opprimit leges timor,

正義は武力の中にあり、恐怖が法を抑えつけています。

​ante ora vidi nostra truculenta manu

私たちの目の前で、残虐な手によって

255

​gnatos paterni cadere regni vindices

父親の王国の守護者たる子供たちが倒れるのを、私は見ました。

​ipsumque, Cadini nobilis stirpem ultimam,

そして、高貴なカドモスの最後の血統そのものが

​occidere, vidi regium capitis decus

殺されるのを。私は、頭部の王たる栄誉が

​cum capite raptum, quis satis Thebas fleat?

頭とともに奪い去られるのを見ました。誰がテバイのために十分に泣けようか?

​ferax deorum terra, quem dominum tremis?

神々を豊かに生み出す土地よ、お前はどの主君に怯えているのか?

260

​e cuius arvis eque fecundo sinu6

その畑から、その豊かな胸から、

​stricto iuventus orta cum ferro stetit

抜かれた剣を手に、生まれた若者たちが立ち上がった、あの土地よ、

​cuiusque muros natus Amphion Iove

そして、ユピテルの子アムピーオーンが

​struxit canoro saxa modulatu trahens,

歌うような調べによって岩を引き寄せ、その城壁を築いた土地よ、

​in cuius urbem non semel divum parens

その都市へと、一度ならず神々の父が

265

​caelo relicto venit, haec quae caelites

天を捨てて訪れた、あの土地よ。天上の神々を

​recepit et quae fecit et (fas sit loqui)7

迎え入れ、神々を生み出し、そして(語ることが許されるならば)

​fortasse faciet, sordido premitur iugo.

おそらくはこれからも生み出すであろうこの土地が、卑劣な軛に押さえつけられている。

​Cadmea proles atque Ophionium genus,

カドモスの末裔、そしてオピーオーンの血統よ、

​quo reccidistis? tremitis ignavum exulem,

あなた方はどこへ落ちぶれてしまったのか?あなた方は、卑怯な亡命者に怯えている、

270

​suis carentem finibus, nostris gravem.

自らの領土を奪われ、私たちの重荷となっている者に。

​qui scelera terra quique persequitur mari

陸で、そして海で、罪悪を追い詰め、

​ac saeva iusta sceptra confringit manu

正義の力で過酷な王笏を打ち砕く者が、

​nunc servit absens fertque quae fieri vetat,

今や不在のまま仕え、彼自身が禁止する仕打ちに耐えている。

​tenetque Thebas exul Herculeas Lycus,

そして亡命者リコスが、ヘルクレスのテバイを支配している。

275

​sed non tenebit, aderit et poenas petet

だが、彼は支配し続けはしない。彼は現れ、罰を求めるだろう、

​subitusque ad astra emerget; inveniet viam

そして突然、星へと湧き上がるだろう。彼は道を見出すか、

​aut faciet, adsis sospes et remees precor

あるいは道を作るだろう。あなたが無事で戻り、帰還されますように、と私は祈る、

​tandemque venias victor ad victam domum.

そしてついに、征服された我が家へと、勝者としてあなたが戻られますように。

​Emerge, coniunx, atque dispulsas manu

現れてください、夫よ、そして手で振り払って、

280

​abrumpe tenebras; nulla si retro via

暗闇を打ち破ってください。もし戻る道がなく、

​iterque clusum est, orbe diducto redi

通路が閉ざされているならば、世界を引き裂いて戻ってください。

​et quicquid atra nocte possessum latet

そして、暗い夜に占有されて隠されているものすべてを……

構文注7 件
  1. 193tradat et omnes fama per urbes garrula laudet

    193行の fama が tradat と laudet、および195行の tollat の共通の主語。192行の alium がこれらの動詞の目的語であり、前節から引き継がれている。

  2. 198pigros

    ここでは「怠惰な、のろまな」という否定的な意味ではなく、「野心を持たず、穏やかに、隠れるように生活する人々」を指す。合唱の文脈における静かな余生を表現している。

  3. 213nisi dum iubetur.

    非人称的表現、または受動態によるヘルクレスの主語の暗示。dum iubetur は「彼(ヘルクレス)が[命令を下す者から]命令されている間」を意味し、命令されて戦っている期間だけが彼の唯一の「休息(requies)」であるという、逆説的で皮肉な労働の過酷さを表す。

  4. 222prolusit hydrae.

    自動詞 proludo(予行演習をする、前奏曲を演奏する)が与格 hydrae を支配している。赤ん坊の時に蛇を絞め殺した事件が、将来のレルネのヒュドラ退治の「前奏曲」となったことを表現する。

  5. 227suisque regem pabulum armentis datum

    対格不定詞構文(esse の省略)であり、226行の memorem(思い起こすべきか)に続く。regem(ディオメデス王)が pabulum(餌、同格)として自らの群れ(armentis、与格)に与えられた事実を指す。

  6. 260e cuius arvis eque fecundo sinu

    テバイの起源である神話(カドモスが蒔いた竜の歯から武装した戦士たち「スパルトイ」が生まれた土地の畑)への婉曲的な言及であり、関係代名詞 cuius は terra(259行)を先行詞とする。

  7. 266fas sit loqui

    接続法現在(願望)による独立的な挿入句。「(そう口にすることが神々に対して)許されますように」の意で、人間の土地が神々を生み出した、あるいは将来生み出すだろうという不遜とも取れる発言に対する敬虔な弁明・先回り予防の表現。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)・修正履歴(3 件・最終 2026-10-12)
  • 2026-10-12 AI校閲 — 訳文 1 件
  • 2026-09-30 表記の統一 — 訳文 1 件
  • 2026-09-21 AI校閲 — 原文 1 件
urn:cts:latinLit:phi1017.phi001.humanitext-lat2:193-282