← ホラティウス

詩論

§80-158

劇詩の韻律と人物描写および主題の扱い

ホラティウスは、劇作における韻律の適切な割り当てや、登場人物の性格描写の一貫性の重要性、そして伝統的な主題を独自のやり方で再現する手法について論じる。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
80

​hunc socci cepere1 pedem grandesque cothurni,

この韻脚を、喜劇の靴と、大いなる悲劇の靴が採用した、

​alternis aptum sermonibus et popularis

交互に交わされる対話に適し、民衆の

​vincentem strepitus et natum rebus agendis;

騒音を圧倒し、演劇の活動のために生まれついたものとして。

​musa dedit fidibus Divos puerosque Deorum

ミューズは竪琴に、神々や神々の子ら、

​et pugilem victorem et equum certamine primum

また拳闘の勝者や競技で一着となった馬、

85

​et iuvenum curas et libera vina referre:2

そして若者たちの恋の悩みや、心を解き放つワインを歌い上げることを授けた。

​descriptas servare vices operumque colores

規定された役割や作品の特色を保つことが、

​cur ego si nequeo ignoroque poeta salutor?

もし私にできず知らずにいるならば、なぜ私は詩人と挨拶されるのか。

​cur nescire pudens prave quam discere malo?

なぜ私は、学ぶことよりも、誤った恥じらいから知らないままでいることを好むのだろうか。

​versibus exponi tragicis res comica non volt;

喜劇的な題材は、悲劇の韻律で表現されることを望まない。

90

​indignatur item privatis ac prope socco

同様に、日常的で、ほとんど喜劇の靴に

​dignis carminibus narrari cena Thyestae:

ふさわしい詩句によって、ティエステスの饗宴が語られることを不当とする。

​singula quaeque locum teneant sortita decentem.

それぞれのものが、ふさわしい割り当てられた場所を保持すべきである。

​interdum tamen et vocem comoedia tollit

しかし、時には喜劇も声を高め、

​iratusque Chremes tumido delitigat ore;

怒れるクレメスが膨れ上がった口調で激しくののしる。

95

​et tragicus plerumque dolet sermone pedestri,

また悲劇の登場人物も、多くは平易な言葉で嘆く。

​Telephus et Peleus cum pauper et exsul uterque

テレポスもペレウスも、ともに貧しく、また追放された身となったとき、

​proiicit ampullas et sesquipedalia verba,

大げさな表現や、一尺半もある長大な言葉を投げ捨てる、

​si curat cor spectantis tetigisse querella.

もし嘆きによって観客の心を動かそうと気にかけるならば。

​non satis est pulchra esse poemata: dulcia sunto

詩が美しいだけでは十分ではない。人を魅了するものであれ、

100

​et quocumque volent animum auditoris agunto.

そして、聴き手の心を自分たちの望むままにどこへでも導くがよい。

​ut ridentibus adrident, ita flentibus adflent

笑う者に微笑みかけ、泣く者に寄り添って泣くのが、

​humani voltus. si vis me flere, dolendum est

人間の顔というものだ。もし私を泣かせたいなら、悲しまねばならぬのは

​primum ipsi tibi: tum tua me infortunia laedent,

まずあなた自身だ。そのとき初めて、あなたの不幸が私を傷つけるのだ、

​Telephe vel Peleu; male si mandata loqueris,

テレポスよ、あるいはペレウスよ。もしあなたが、与えられた言葉を拙く語るなら、

105

​aut dormitabo aut ridebo. tristia maestum

私は居眠りをするか、さもなければ笑うだろう。悲しい言葉は沈んだ

​voltum verba decent, iratum plena minarum,

顔にふさわしく、怒れる言葉は脅しに満ちた顔に、

​ludentem lasciva, severum seria dictu.

戯れる言葉は快活な顔に、厳格な言葉は厳粛な語り口にふさわしい。

​format enim natura prius nos intus ad omnem

なぜなら自然は、あらかじめ我々の内面をあらゆる

​fortunarum habitum: iuvat aut inpellit ad iram

運命のあり方に適応させるからだ。自然は喜びをもたらし、あるいは怒りへと駆り立て、

110

​aut ad humum maerore gravi deducit et angit:

あるいは重い悲哀によって地へと引きずり下ろし、責めさいなむ。

​post effert animi motus interprete lingua.

その後、心の動きを、通訳たる舌を介して表に出すのだ。

​si dicentis erunt fortunis absona dicta,

もし語る者の境遇にその言葉がそぐわないなら、

​Romani tollent equites peditesque cachinnum.

ローマの騎士たちも歩兵たちも、大爆笑を上げるだろう。

​intererit multum, Davusne loquatur an heros,

ダウスが語るのか、それとも英雄が語るのか、

115

​maturusne senex an adhuc florente iuventa

円熟した老人か、それともいまだ青春の花が咲き

​fervidus, et matrona potens an sedula nutrix,

血気盛んな若者か、権勢ある女主人か、あるいは甲斐甲斐しい乳母か、

​mercatorne vagus cultorne virentis agelli,

旅する商人か、それとも青々とした小田畑を耕す農夫か、

​Colchus an Assyrius, Thebis nutritus, an Argis.

コルキス人かアッシリア人か、テーバイで育った者か、あるいはアルゴスで育った者か、大きな違いがある。

​aut famam sequere aut sibi convenientia finge

書き手よ、伝承に従うか、あるいはそれ自体で一貫したものを創作せよ。

120

​scriptor. honoratum si forte reponis Achillem,

もしもあなたが、名高きアキレウスを再び舞台に出すならば、

​inpiger, iracundus, inexorabilis, acer

活動的で、怒りっぽく、容赦がなく、激しい者として描き、

​iura neget sibi nata, nihil non adroget armis.

法は自分を縛るために生まれたものではないと否定し、武力によって万事を主張させよ。

​sit Medea ferox invictaque, flebilis Ino,

メデイアは獰猛で不屈、イーノーは涙に暮れ、

​perfidus Ixion, Io vaga, tristis Orestes.

イクシオンは裏切り者、イオは彷徨い、オレステスは陰鬱であれ。

125

​si quid inexpertum scaenae conmittis et audes

もし未経験のものを舞台に送り出し、あえて

​personam formare novam, servetur ad imum,

新たな人物像を形作るなら、最後まで保たれるべきである、

​qualis ab incepto processerit, et sibi constet.

最初からどのように現れたか、そのままで、一貫性を保つように。

​difficile est proprie communia dicere, tuque

共有の素材を独自のやり方で語ることは難しい。それゆえ、あなたは

​rectius Iliacum carmen deducis in actus

イリオスの歌を脚色して上演へと導く方がより正しい、

130

​quam si proferres ignota indictaque primus:

未知の、未だ語られざるものを、あなたが最初に世に出すよりも。

​publica materies privati iuris3 erit, si

公の素材も私的な権利に属することになる、もしあなたが

​non circa vilem patulumque moraberis orbem

ありふれた、誰にでも開かれた軌道にとどまり続けず、

​nec verbo verbum curabis reddere fidus

忠実な翻訳者のように一語一語を訳しだそうと努めず、

​interpres nec desilies imitator in artum,

また模倣者として、自らを窮地に追い込まないなら、

135

​unde pedem proferre pudor vetet aut operis lex,

そこからは恥じらいや作品の規則が、足を一歩踏み出すことを禁ずるような場所に。

​nec sic incipies, ut scriptor cyclicus olim:

かつて環状詩の詩人がそうしたように、このように始めてはならない。

'fortunam Priami cantabo et nobile bellum.'

「プリアモスの運命と、誉れ高き戦争を私は歌おう。」

​quid dignum tanto feret hic promissor hiatu?

このように大言壮語する者は、その大口にふさわしいどんな成果をもたらすのか。

​parturient montes, nascetur ridiculus mus.

山々が産気づき、生まれるのは一匹の滑稽なネズミ。

140

​quanto rectius hic, qui nil molitur inepte:

無駄な企てを一切しないこの者のやり方は、いかに正しいことか。

'dic mihi, Musa, virum, captae post tempora Troiae

『ミューズよ、私に語れ、トロイア陥落ののち、』

​qui mores hominum multorum vidit et urbes.'

『多くの人々の風俗と都市とを見届けて歩いた、その男のことを。』

​non fumum ex fulgore, sed ex fumo dare lucem

彼は閃光から煙を出すのではなく、煙から光をもたらすことを

​cogitat, ut speciosa dehinc miracula promat,

意図している。そうしてその後に、麗しい驚異の数々を提示せんとする。

145

​Antiphaten, Scyllamque, et cum Cyclope Charybdim;

アンティパテス、スキュラ、そしてキュクロプスを伴うカリュブディスを。

​nec reditum Diomedis ab interitu Meleagri

メレアグロスの死からディオメデスの帰国を語り始めることも、

​nec gemino bellum Troianum orditur ab ovo:

二つの卵からトロイア戦争を始めることもしない。

​semper ad eventum festinat et in medias res

常に結末へと急ぎ、物語の核心へと、

​non secus ac notas auditorem rapit et quae

すでに知られたことであるかのように聴き手を拉致し、

150

​desperat tractata nitescere posse relinquit

扱っても輝きを放ち得ないと諦めた題材は捨て去る。

​atque ita mentitur, sic veris falsa remiscet,

そして、このように虚構を交え、虚偽を真実と巧みに混ぜ合わせ、

​primo ne medium, medio ne discrepet imum.

初めが中間と、中間が終わりと矛盾しないようにする。

​tu, quid ego et populus mecum desideret, audi,

あなたよ、私と私に同調する民衆が何を求めているかを聞きなさい、

​si plausoris eges4 aulaea manentis et usque

もし拍手喝采を送り、幕が下りるのを待ち続け、

155

​sessuri, donec cantor 'vos plaudite' dicat.

役者が「皆様、拍手を」と言うまで座り続けてくれる観客を求めるならば。

​aetatis cuiusque notandi sunt tibi mores,

それぞれの年齢層の気質を、あなたは観察せねばならず、

​mobilibusque decor naturis dandus et annis.

移ろいやすい天性と歳月に適した美徳が与えられねばならない。

​reddere qui voces iam scit puer et pede certo

今や言葉を返すことを知り、確かな足取りで

構文注4 件
  1. 80cepere

    cepere は直説法完了三人称複数の縮約形(ceperunt と同等)。主語は socci と grandes cothurni であり、比喩的に喜劇と悲劇を象徴する。

  2. 85referre

    不定詞 referre は dedit(与えた、許した)の直接目的語として機能しており、「(竪琴に)〜を語ることを許した」という意味になる。これはギリシア語の「didomi +不定詞」構文の模倣である。

  3. 131privati iuris

    性質あるいは所有を表す属格(記述属格)。publica materies(公の素材)が privati iuris(私的な権利、個人の所有)に「なるだろう(erit)」という意味を表す。

  4. 154eges

    動詞 egere(〜を必要とする、欠いている)は、必要とする対象を属格(ここでは plausoris)で支配する。後続する分詞 manentis(現在分詞)と sessuri(未来分詞)は plausoris を修飾している。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)・修正履歴(3 件・最終 2026-09-30)
  • 2026-09-30 表記の統一 — 訳文 3 件
urn:cts:latinLit:phi0893.phi006.humanitext-lat2:80-158