← ホラティウス

詩論

§159-240

年齢に応じた人物描写と劇作の規則および合唱隊

登場人物の年齢に応じた描き分けの重要性を説き、演劇の構成規則(五幕構成、神の介入の制限など)を解説した上で、合唱隊の役割や、音楽・サテュロス劇の歴史的変遷と表現の節度について論じる。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
159

​signat humum, gestit paribus conludere et iram

地面を足で踏みつけ、同年代の仲間と遊ぶことを熱望し、怒りやすく、

160

​colligit ac ponit temere et mutatur in horas.

またそれをあっさりと解き、時間ごとに移り変わる。

​inberbis iuvenis, tandem custode remoto,

髭のない若者は、ついに守役から解放されると、

​gaudet equis canibusque et aprici gramine campi,

馬や犬、そして陽光の降り注ぐカンプスの芝生を喜び、

​cereus in vitium flecti,1 monitoribus asper,

悪徳へと曲げられやすく、忠告者には頑なで、

​utilium tardus provisor, prodigus aeris,

有用なものの備えには遅く、金遣いが荒く、

165

​sublimis cupidusque et amata relinquere pernix.

気位が高く欲望が強く、かつて愛したものを捨てるのが素早い。

​conversis studiis aetas animusque virilis

関心が変化して、大人の年齢と精神は

​quaerit opes et amicitias, inservit honori,

富と友情を求め、名誉に仕え、

​conmisisse cavet2 quod mox mutare laboret.

後で変更することに苦労するような行動をしてしまうことを警戒する。

​multa senem circumveniunt incommoda, vel quod

多くの不都合が老人に付きまとう。それは彼が

170

​quaerit et inventis miser abstinet ac timet uti,

富を求めながらも、得られたものから惨めにも遠ざかり、使うのを恐れるからか、

​vel quod res omnis timide gelideque ministrat,

あるいは万事を臆病に、冷淡に処理するからであり、

​dilator, spe longus, iners avidusque futuri,

物事を引き延ばし、希望を遠くに置き、不活発で、未来を切望し、

​difficilis, querulus, laudator temporis acti

気難しく、不平が多く、自分が少年だった

​se puero, castigator censorque minorum.

過ぎ去った時代を称賛し、年下の者たちを叱責し批判する者だからである。

175

​multa ferunt anni venientes commoda secum,

やってくる歳月は多くの好都合を自らともたらし、

​multa recedentes adimunt: ne forte seniles

去りゆく歳月は多くを奪い去る。老人の役割が

​mandentur iuveni partes pueroque viriles:

若者に、あるいは大人の役割が少年に任されることがないように、

​semper in adiunctis aevoque morabitur aptis.

常に各年齢に付随し適合するものに留まるべきである。

​aut agitur res in scaenis aut acta refertur.

物事は舞台の上で演じられるか、あるいは演じられたこととして報告される。

180

​segnius inritant animos demissa per aurem

耳を通じて送り込まれるものは、信頼できる目に提示されるものや、

​quam quae sunt oculis subiecta fidelibus et quae

観客が自ら自分に伝えるものほどには、

​ipse sibi tradit spectator: non tamen intus

精神を強く刺激しない。しかし、舞台裏で

​digna geri promes in scaenam multaque tolles

行われるべき事柄を舞台の上へ引き出すべきではなく、多くのものを

​ex oculis, quae mox narret facundia praesens:

目から遠ざけるべきであり、それらは後に、居合わせる雄弁さがまもなく物語るべきである。

185

​ne pueros coram populo Medea trucidet

メデイアが民衆の目の前で子供たちを虐殺したり、

​aut humana palam coquat exta nefarius atreus

不義なるアトレウスが公然と人間の内臓を料理したり、

​aut in avem Procne vertatur, Cadmus in anguem.

プロクネが鳥に、カドモスが蛇に変身したりしないように。

​quodcumque ostendis mihi sic, incredulus odi.

このように私に見せられるものは、何であれ私は信じられずに嫌悪する。

​neve minor neu sit quinto productior actu

五幕より短くもなく、それより引き伸ばされてもいけない、

190

​fabula quae posci volt et spectanda reponi.

繰り返し求められ、観客に観られるために再演されることを望む戯曲は。

​nec Deus intersit, nisi dignus vindice nodus

また、その救い手に値する紛糾が生じたのでない限り、神を介入させてはならない。

​inciderit, nec quarta loqui persona laboret.

また、第四の話者が話そうと努めてはならない。

​actoris partis chorus officiumque virile

合唱隊は役者の役割と、男らしい義務を

​defendat, neu quid medios intercinat actus

果たすべきであり、幕の合間に、全体の目的に

195

​quod non proposito conducat et haereat apte.

貢献せず、適切に結びついていないものを歌ってはならない。

​ille bonis faveatque et consilietur amice

合唱隊は善人に味方し、友好的に助言を与え、

​et regat iratos et amet pacare tumentis,

怒る者を制御し、憤る者をなだめることを愛すべきである。

​ille dapes laudet mensae brevis, ille salubrem

合唱隊は質素な食卓の食事を称賛し、有益な

​iustitiam legesque et apertis otia portis,

正義と法律、そして門の開かれた平和を称賛すべきである。

200

​ille tegat conmissa Deosque precetur et oret,

合唱隊は打ち明けられた秘密を守り、神々に祈り願うべきである、

​ut redeat miseris, abeat fortuna superbis.

不運な人々に幸運が戻り、傲慢な人々からは去るように、と。

​tibia non, ut nunc orichalco, vincta tubaeque

笛は、今のように真鍮で補強され、ラッパと

​aemula, sed tenuis simplexque foramine pauco

競い合うものではなく、細く単純で、穴も少なく、

​adspirare et adesse choris erat utilis atque

合唱隊に伴奏し支援するのに有用であり、

205

​nondum spissa nimis complere sedilia flatu;

まだそれほど密集していない観客席をその音で満たすのに適していた。

​quo sane populus numerabilis, utpote parvos,

そこへ、実に数えきれるほどの少人数であった民衆、すなわち

​et frugi castusque verecundusque coibat.

質素で、純潔で、慎み深い人々が集まっていたのだ。

​postquam coepit agros extendere victor et urbis

勝者(ローマ)が領土を広げ始め、都市を

​latior amplecti murus vinoque diurno

より広い城壁が取り囲むようになり、日中の飲酒によって

210

​placari Genius festis inpune diebus,

祝祭日に守護神が咎められることなく宥められるようになると、

​accessit numerisque modisque licentia maior.

リズムと旋律により大きな放縦さが加わった。

​indoctus quid enim saperet3 liberque laborum

というのも、無教養で労働から解放された

​rusticus urbano confusus, turpis honesto?

田舎者が、都会の者と混ざり合い、下賤な者が高貴な者と混ざり合って、どうして洗練された判断力を持てただろうか。

​sic priscae motumque et luxuriem addidit arti

こうして笛吹きは、古来の技術に動きと華美さを加え、

215

​tibicen traxitque vagus per pulpita vestem;

舞台の上を歩き回りながら長い衣を引きずった。

​sic etiam fidibus voces crevere severis,

こうして、かつては厳格だった竪琴の音も増大し、

​et tulit eloquium insolitum facundia praeceps

奔放な雄弁さが前例のない表現をもたらし、

​utiliumque sagax rerum et divina futuri

有益な事柄を鋭く見抜き、未来を予言する

​sortilegis non discrepuit sententia Delphis.

そのメッセージは、神託を告げるデルポイと違わぬものとなった。

220

​carmine qui tragico vilem certavit ob hircum,

悲劇の詩によって卑しい山羊を目指して競い合った者は、

​mox etiam agrestis Satyros nudavit et asper

やがて、野卑なサテュロスたちを裸にして舞台に出し、重々しさを損なうことなく

​incolumi gravitate iocum temptavit eo quod

激しく滑稽な試みを行った。というのも、

​inlecebris erat et grata novitate morandus

儀式を終えて、酒に酔い、不法になった観客を、

​spectator functusque sacris et potus et exlex.

魅力と心地よい斬新さによって引き留めておく必要があったからだ。

225

​verum ita risores, ita commendare dicacis

しかし、あのあざけり笑う、辛口なサテュロスたちを推薦し、

​conveniet Satyros, ita vertere seria ludo,

大真面目な事柄を遊び(笑い)へと転じさせるにしても、次のようでなければならない、

​ne, quicumque Deus, quicumque adhibebitur heros,

導入される神や英雄が、誰であれ、

​regali conspectus in auro nuper et ostro,

つい先ほどまで王家の黄金と紫衣をまとって見られていたのに、

​migret in obscuras humili sermone tabernas

卑俗な言葉遣いをして薄暗い居酒屋へと移ってしまったり、

230

​aut, dum vitat humum, nubis et inania captet.

あるいは、地を這うのを避けようとするあまり、雲や空虚を掴み取ろうとしたりしないように。

​effutire levis indigna tragoedia versus,4

軽薄な詩句を吐き出すことをよしとしない悲劇は、

​ut festis matrona moveri iussa diebus,

祝祭日に踊ることを命じられて踊る既婚女性のように、

​intererit Satyris paulum pudibunda protervis.

慎み深さを保ちつつ、無作法なサテュロスたちに少しだけ交じるのである。

​non ego inornata et dominantia nomina solum

ピソー家の人々よ、私はサテュロス劇の作者として、単に装飾のない、日常的な名称や

235

​verbaque, Pisones, Satyrorum scriptor amabo

言葉だけを好むつもりはない。

​nec sic enitar tragico differre colori,

また、悲劇の色彩と異なるようにと、次のように骨を折るつもりもない、

​ut nihil intersit, Davusne loquatur et audax

奴隷のダウスや、大胆な

​Pythias, emuncto lucrata Simone talentum,

ピュティアスが、鼻をあかされたシモーンから一タラントンを騙し取って語るのと、

​an custos famulusque Dei Silenus alumni.

神である里子の守り手であり従者であるシレノスが語るのとの間に、全く違いがなくなってしまうほどには。

240

​ex noto fictum carmen sequar, ut sibi quivis

私はよく知られた素材から作られた詩を追求しよう。それは、誰もが

構文注4 件
  1. 163cereus in vitium flecti

    「悪徳へと曲げられやすい(蝋のように柔軟な)」。形容詞 cereus に受動態不定詞 flecti が直接接続し、関係・限定(「〜することにおいて」)を示す。これはギリシア語の epexegetical infinitive(説明的不定詞)に倣った詩的表現であり、散文における ad flectendum や qui flecti possit に相当する。

  2. 168conmisisse cavet

    「〜を犯してしまったことを避ける(犯さないように警戒する)」。caveo + 不定詞で「〜しないよう注意する」を表す。ここで完了不定詞 conmisisse が用いられているのは、行為そのものよりも「それを犯してしまった完了状態」を避けるというニュアンス、またはギリシア語のアオリスト不定詞の用法を模倣したもの、あるいは詩の韻律上の都合による。

  3. 212quid enim saperet

    「どうして洗練された判断力を持てただろうか」。saperet は接続法未完了過去。修辞疑問文において、過去における実現不可能性や「(当時〜であったなら)どうして分かり得ただろうか、いや分かり得ない」という反実仮想的・躊躇のニュアンスを表している。

  4. 231effutire levis indigna tragoedia versus

    「軽薄な詩句を吐き出すことをよしとしない悲劇」。形容詞 indigna が不定詞 effutire を伴い、「〜するにふさわしくない」という意味を表す。散文では通常 indigna quae effutiat のように関係節接続法が用いられるが、詩的表現として不定詞が直接接続している。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)urn:cts:latinLit:phi0893.phi006.humanitext-lat2:159-240