← ホラティウス

詩論

§320-397

益と美の統合と凡庸さの否定および詩の起源

詩における有益さと心地よさの融合の重要性、凡庸な詩人が許されない冷酷な現実を説き、さらに詩の起源とその社会化・教化における崇高な役割を論じる。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
320

​fabula nullius veneris, sine pondere et arte,

魅力が何もなく、重みも技術もない劇であっても、

​valdius oblectat populum meliusque moratur

より強く人々を楽しませ、よりよく引き留めることがある、

​quam versus inopes rerum nugaeque canorae.

思想に欠けた詩句や、響きが良いだけのくだらない詩よりも。

​Graiis ingenium, Graiis dedit ore rotundo

ギリシア人に、ミューズは才能を与え、豊かな言葉で

​Musa loqui, praeter laudem nullius1 avaris.

語ることを与えた。彼らは賞賛のほかには何も切望しなかった。

325

​Romani pueri longis rationibus assem

ローマの少年たちは、長い計算によって、一アスを

​discunt in partis centum diducere. 'dicat

百の部位に分割することを学ぶ。「言いなさい、

​filius Albini: si de quincunce remota est

アルビヌスの息子よ。もし五ウンキアから一ウンキアが

​uncia, quid superat? poteras dixisse.' 'triens.' 'eu,

引かれたなら、何が残るか?言えたはずだ。」「三分の一です。」「素晴らしい!

​rem poteris servare tuam. redit uncia, quid fit?'

君は自分の財産を守ることができるだろう。一ウンキアが足されたなら、何になるか?」

330

'semis.' an, haec animos aerugo et cura peculi

「二分の一です。」いったい、この錆と私財への執着が

​cum semel imbuerit, speremus carmina fingi

一度彼らの心を染めてしまったなら、シダー油を塗られ、

​posse linenda cedro et levi servanda cupresso?

滑らかなイトスギの箱に保存されるに値する詩が作られうると期待できるだろうか。

​aut prodesse volunt aut delectare poetae

詩人たちは、役立つことを望むか、あるいは楽しませることを望むか、

​aut simul et iucunda et idonea dicere vitae.

あるいは同時に、人生にとって心地よく、かつ有益なことを語ることを望む。

335

​quidquid praecipies, esto brevis, ut cito dicta

あなたが教え諭すことが何であれ、簡潔でありなさい。そうすれば、教えを受けやすい心は

​percipiant animi dociles teneantque fideles:

語られたことを素早く理解し、忠実に記憶にとどめるだろう。

​omne supervacuum pleno de pectore manat.

余計なものはすべて、満ち足りた胸からあふれ出るものだからだ。

​ficta voluptatis causa sint proxima veris:

快楽のために創作されるものは、真実に極めて近いものであるべきだ。

​ne quodcumque volet poscat sibi fabula credi

劇は、自分が望むすべてのものを信じるよう要求すべきではないし、

340

​neu pransae Lamiae vivum puerum extrahat alvo.

食事を済ませたラミアの腹から、生きた少年を引きずり出すようなことをすべきではない。

​centuriae seniorum agitant expertia frugis,

長老たちの百人隊は、有益さのないものを追い払い、

​celsi praetereunt austera poemata Rhamnes:

気位の高い騎士たちは、味気ない詩を無視して通り過ぎる。

​omne tulit punctum, qui miscuit utile dulci

有益なものと甘美なものを混ぜ合わせ、

​lectorem delectando pariterque monendo.

読者を楽しませると同時に諭す者は、すべての票を獲得する。

345

​hic meret aera liber Sosiis, hic et mare transit

このような本はソシウス兄弟に金をもたらし、海をも渡り、

​et longum noto scriptori prorogat aevum.

有名な作家に長い寿命を約束する。

​sunt delicta tamen, quibus ignovisse velimus:

とはいえ、私たちが許したいと思うような過ちは存在する。

​nam neque chorda sonum reddit quem volt manus et mens,

弦は、手と心が望む音を常に返すわけではなく、

​poscentique gravem persaepe remittit acutum,

低い音を求めているのに、しばしば高い音を返し、

350

​nec semper feriet quodcumque minabitur arcus.

弓も、狙いを定めた獲物を常に射抜くわけではないからだ。

​verum ubi plura nitent in carmine, non ego paucis

しかし、詩の中に多くの輝きがあるところでは、私は少数の

​offendar maculis, quas aut incuria fudit

汚れに腹を立てることはないだろう。それらは、配慮の欠如がまき散らしたか、

​aut humana parum cavit natura. quid ergo est?

あるいは人間の性質が十分に防ぎきれなかったものなのだから。では、どういうことか?

​ut scriptor si peccat idem librarius usque,

写本筆写者が、何度も警告されたにもかかわらず、常に同じ間違いを繰り返すなら

355

​quamvis est monitus, venia caret, et citharoedus

容赦されないのと同様に、また、いつも同じ弦で引き間違える竪琴弾きが

​ridetur, chorda qui semper oberrat eadem,

笑われるのと同様に、

​sic mihi, qui multum cessat, fit Choerilus ille,

私にとっては、大いに怠る者はあのコイリロスとなる。

​quem bis terve bonum cum risu miror; et idem

私は彼がたまに良い詩を書くと、笑いながら驚嘆する。それと同時に、

​indignor, quandoque bonus dormitat Homerus;

偉大なホメロスが時折居眠りするのを見ると、私は腹立たしく思う。

360

​verum operi longo fas est obrepere somnum.

しかし、長い作品において、眠りが忍び寄ることは許されるべきことなのだ。

​ut pictura poesis: erit quae, si propius stes,

詩は絵画のようなものだ。近くに立てば

​te capiat magis, et quaedam, si longius abstes;

より君を魅了するものもあれば、遠くに離れればそうなるものもある。

​haec amat obscurum, volet haec sub luce videri,

あるものは暗がりを好み、あるものは光の下で見られることを望むだろう。

​iudicis argutum quae non formidat acumen;

それは審査員の鋭い眼識を恐れない。

365

​haec placuit semel, haec deciens repetita placebit.

あるものは一度で気に入られ、あるものは十度繰り返しても気に入られるだろう。

​o maior iuvenum, quamvis et voce paterna

おお、若者たちの年長者よ、君は父親の言葉によって

​fingeris ad rectum et per te sapis, hoc tibi dictum

正しい方向へと形作られ、また君自身によって賢明であるけれども、この私の言葉を

​tolle memor, certis medium et tolerabile rebus

心に留めて受け取りなさい。特定の事柄においては、中庸や許容できる程度であることが

​recte concedi: consultus iuris et actor

正当に認められる。法律顧問や並みの

370

​causarum mediocris abest virtute diserti

法廷弁論家は、雄弁なメッサッラの卓越性には及ばず、

​Messallae nec scit quantum Cascellius Aulus,

アウルス・カスケッリウスほどには知識を持たないが、

​sed tamen in pretio est: mediocribus esse poetis2

それでもやはり重用される。しかし、並みの詩人であることを、

​non homines, non Di, non concessere columnae.

人間も、神々も、本屋の柱も許さなかった。

​ut gratas inter mensas symphonia discors

心地よい宴会の席で、不協和音の合奏や、

375

​et crassum unguentum et Sardo cum melle papaver

質の悪い香油、サルディニアの蜂蜜をかけたケシの実が

​offendunt, poterat duci quia cena sine istis:

不快感を与えるように、なぜなら夕食はそれらなしでも進められたはずだから。

​sic animis natum inventumque poema iuvandis,

そのように、人々の心を楽しませるために生まれ、発明された詩は、

​si paulum summo decessit, vergit ad imum.

もし最高からほんの少しでも下がってしまうなら、最低へと傾いてしまうのだ。

​ludere qui nescit, campestribus abstinet armis

競技をすることを知らない者は、カンプス・マルティウスの武具を控え、

380

​indoctusque pilae discive trochive quiescit,

球や円盤や輪の扱いに習熟していない者は静かにしている、

​ne spissae risum tollant inpune coronae:

密集した観客の輪が、容赦なく笑い声を上げることがないように。

​qui nescit versus, tamen audet fingere. quidni?

しかし、詩を作ることを知らない者が、それでもあえて作ろうとする。なぜいけないのか?

​liber et ingenuus, praesertim census equestrem

彼は自由市民であり、名門の生まれであり、とりわけ騎士階級の

​summam nummorum vitioque remotus ab omni.

財産額の査定を受け、あらゆる汚点から免れているのだから。

385

​tu nihil invita dices faciesve Minerva:3

君はミネルウァの意に反しては何も語らず、行わないだろう。

​id tibi iudicium est, ea mens. siquid tamen olim

それが君の判断であり、心構えなのだから。それでも、もし君がいつか

​scripseris, in Meti descendat iudicis auris

何かを書いたなら、批評家メティウスの耳に、

​et patris et nostras nonumque prematur in annum

また父親の、そして私の耳に届くようにしなさい。そして、羊皮紙は奥にしまわれ、九年目まで公表を控えなさい。

​membranis intus positis: delere licebit,

公表していないものであれば消去することができるが、

390

​quod non edideris, nescit vox missa reverti.

一度放たれた言葉は戻ることを知らないからだ。

​silvestris homines sacer interpresque Deorum

森に住む未開の人々を、神聖な神々の通訳者である

​caedibus et victu foedo deterruit Orpheus,

オルフェウスは、虐殺と不潔な食事から遠ざけた。

​dictus ob hoc lenire tigres rabidosque leones;

それゆえ彼は虎や狂暴なライオンを飼いならしたと言われている。

​dictus et Amphion, Thebanae conditor urbis,

また、テーバイの町の創設者であるアンピーオーンも、

395

​saxa movere sono testudinis et prece blanda

竪琴の響きによって石を動かし、甘い懇願によって

​ducere quo vellet. fuit haec sapientia quondam,

自分の望む場所へ導いたと言われている。かつて、こうしたことが知恵であった。

​publica privatis secernere, sacra profanis,

公的なものと私的なものを、神聖なものと俗なるものを区別すること、

構文注3 件
  1. 324nullius

    nullius は中性単数属格 nullius rei または男性単数属格で、形容詞 avaris(与格・複数)が支配する目的格的属格。「賞賛のほかには何ものに対しても貪欲でない(=何も望まない)人々」を意味する。

  2. 372mediocribus... poetis

    mediocribus... poetis は、通常は対格不定詞(mediocres esse poetas)となるところ、主語が不定詞 esse の補語として、また concessere が本来支配する与格に引きずられて与格複数(mediocribus poetis)になっている。「詩人たちが凡庸であること」という意味上の対格不定詞構文に準ずる。

  3. 385invita... Minerva

    奪格名詞 Minerva と形容詞 invita による奪格絶対構文。「ミネルウァ(知恵と芸術の女神)が不本意である状態で」、すなわち「自分の天分・才能に反して」という慣用的な表現。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)urn:cts:latinLit:phi0893.phi006.humanitext-lat2:320-397