← ホラティウス

詩論

§241-319

ギリシアの規範による推敲と詩人の職分

ホラティウスは、よく知られた素材を新しく配列することの重要性や、悲劇・喜劇における適切なキャラクター表現、そしてギリシアの規範に基づいた厳格な推敲の必要性を説く。さらに、天賦の才に頼って推敲を怠る風潮を批判し、自らは「砥石」となって正しい詩作の原理や道徳的基礎を教える役割を担うと宣言する。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
241

​speret idem, sudet multum frustraque laboret​ausus1 idem: tantum series iuncturaque pollet,

誰もが同じことができると望むものの、同じことに挑んでみても、大いに汗を流し、無駄に骨折るようになるほどに。それほどまでに、配列と結合は力強く、

​tantum de medio sumptis accedit honoris.

ありふれた素材から取り上げられたものに、それほど大きな栄誉が加わるのだ。

​silvis deducti caveant, me iudice,2 Fauni,​ne velut innati triviis ac paene forenses,

森から連れ出されたパウヌス神たちは、私の判断によれば、まるで辻で生まれ、ほとんどフォーラムの住人であるかのように、

​aut nimium teneris iuvenentur versibus umquam

あまりに優美な詩句で若ぶって語ったり、

​aut inmunda crepent ignominiosaque dicta.

汚らわしく恥べき言葉をがなり立てたりすることがないよう注意すべきである。

​offenduntur enim, quibus est equus et pater et res,

というのも、馬と父親と財産を持つ人々は不快感を抱くのであり、

​nec, siquid fricti ciceris probat et nucis emptor,

煎ったヒヨコマメや木の実を買う者が何かを褒めたとしても、

250

​aequis accipiunt animis donantve corona.

彼らは穏やかな心でそれを受け入れたり、冠を授けたりはしないからだ。

​syllaba longa brevi subiecta vocatur Iambus,

短い音節の後に長い音節が続くものはイアンボスと呼ばれ、

​pes citus: unde etiam trimetris adcrescere iussit

素早い韻脚である。それゆえ、最初から最後まで自分自身に似て、

​nomen iambeis, cum senos redderet ictus,​primus ad extremum similis sibi: non ita pridem,

​6つの打撃を返すのにもかかわらず、イアンボス三歩格という名称を成長させた。少し前のこと、

255

​tardior ut paulo graviorque veniret ad auris,

もう少し遅く、より重々しく耳に届くように、

​spondeos stabilis in iura paterna3 recepit

安定したスポンデイオスを、融通が利き忍耐強いイアンボスは、

​commodus et patiens, non ut de sede secunda

親譲りの権利へと受け入れた。ただし、第二の座や第四の座から、仲間らしく退くようなことはしなかった。

​cederet aut quarta socialiter. hic et in Acci

このイアンボスはアッキウスの誉れ高い三歩格においても稀にしか現れず、

​nobilibus trimetris adparet rarus et Enni​in scaenam missos cum magno pondere versus

エンニウスの、大きな重みとともに舞台へと送り出された詩句は、

​aut operae celeris nimium curaque carentis

極めて迅速な仕事、あるいは配慮の欠如、

​aut ignoratae premit artis crimine turpi.

あるいは技術を知らないという恥ずべき罪過の嫌疑を投げかけている。

​non quivis videt inmodulata poemata iudex

誰もが調子の外れた詩を見抜く審査員であるわけではなく、

​et data Romanis venia est indigna poetis.

ローマの詩人たちには不相応な容赦が与えられてきた。

265

​idcircone vager scribamque licenter? an omnis

それだからといって、私は迷走し、奔放に書くべきだろうか。それとも、誰もが

​visuros peccata putem mea, tutus et intra

私の過ちを見るだろうと考えて、安全に、そして容赦を望む範囲内で用心深くあるべきだろうか。

​spem veniae cautus? vitavi denique culpam,​non laudem merui. vos exemplaria Graeca

結局のところ、私は過ちを避けただけで、称賛に値したわけではない。あなた方はギリシアの模範を、

​nocturna versate manu, versate diurna.

夜の手でも、昼の手でもめくりなさい。

270

​at nostri proavi Plautinos et numeros et

しかし、我々の先祖たちはプラウトゥスの韻律と

​laudavere sales, nimium patienter utrumque,​ne dicam stulte, mirati, si modo ego et vos

機知を、どちらをも極めて忍耐強く、愚かにもとは言わないでおくが、称賛し驚嘆した。もし私やあなた方が、

​scimus inurbanum lepido seponere dicto

野卑な言葉を洗練された言葉から区別することを知っており、

​legitimumque sonum digitis callemus et aure.

また正しい響きを指と耳によって習得しているならば。

275

​ignotum tragicae genus invenisse Camenae

テスピスは、悲劇的なカメーナの知られざるジャンルを発見し、

​dicitur et plaustris vexisse poemata Thespis,

顔に澱を塗りたくった人々が歌い演じる詩を、

​quae canerent agerentque peruncti faecibus ora.

荷車で運んだと言われている。

​post hunc personae pallaeque repertor honestae

彼の後に、仮面と気品あるパッラの発明者である

​Aeschylus et modicis instravit pulpita tignis

アイスキュロスが、控えめな梁で舞台を覆い、

280

​et docuit magnumque loqui nitique cothurno.

大いに語ること、またコトゥルヌスで闊歩することを教えた。

​successit vetus his comoedia, non sine multa

これらの後に、少なからぬ称賛とともに、古典喜劇が続いた。

​laude; sed in vitium libertas excidit et vim

しかし、その自由は悪徳へと転落し、法によって支配されるに値する暴力となった。

​dignam lege regi: lex est accepta chorusque

法が受け入れられ、合唱隊は他者を傷つける権利を奪われて、

​turpiter obticuit sublato iure nocendi.

不名誉にも沈黙した。

285

​nil intemptatum nostri liquere poetae

我々の詩人たちは、試みずに残したものは何もない。

​nec minimum meruere decus vestigia Graeca

ギリシアの足跡をあえて離れ、祖国の事績を称賛した人々は、

​ausi deserere et celebrare domestica facta

歴史悲劇を教えたにせよ、ローマ風喜劇を教えたにせよ、

​vel qui praetextas vel qui docuere togatas.

極めて大きな栄誉に値した。

​nec virtute foret clarisve potentius armis

ラティウムは、美徳や輝かしい武力においてよりも、

290

​quam lingua Latium, si non offenderet4 unum

その言語において力強くなっていただろう。もしも、推敲の労苦と遅れが、

​quemque poetarum limae labor et mora. vos, o

詩人たちの一人ひとりを不快にさせなかったならば。おお、

​Pompilius sanguis, carmen reprehendite, quod non

ポンピリウスの血を引く者たちよ、多くの年月と多くの推敲が抑制せず、

​multa dies et multa litura coercuit atque​praesectum deciens non castigavit ad unguem.

十度も、切りそろえられた爪に至るまで厳密に鍛え直されなかった詩を、非難しなさい。

295

​ingenium misera quia fortunatius arte

デモクリトスは、天賦の才を哀れな技術よりもはるかに恵まれたものと信じ、

​credit et excludit sanos Helicone poetas

正気な詩人たちをヘリコン山から排除するので、かなりの人々が爪を切ることにも、

​Democritus, bona pars non unguis ponere curat,​non barbam, secreta petit loca, balnea vitat.

髭を剃ることにも構わず、隠れた場所を求め、公衆浴場を避けている。

​nanciscetur enim pretium nomenque poetae,

というのも、3つのアンティキュラをもってしても治療不可能な頭を、

300

​si tribus Anticyris caput insanabile numquam

決して床屋のリキヌスに委ねようとしないなら、詩人としての価値と名前を手に入れられるからだ。おお、春の季節の到来に

​tonsori Licino conmiserit. o ego laevus,​qui purgor bilem5 sub verni temporis horam.

黒い胆汁を排出して浄化してしまう私は、なんと愚かなことか!

​non alius faceret meliora poemata; verum

私でなければ、もっと優れた詩を書く者もいないだろう。しかし、何ものもそれほどの価値はない。

​nil tanti est. ergo fungar vice cotis, acutum​reddere quae ferrum valet exsors ipsa secandi;

それゆえ、私は砥石の役割を果たそう。それ自体は切る能力を持たないが、鉄を鋭くすることはできる。

​munus et officium, nil scribens ipse, docebo,

私は自分では何も書かないが、その務めと任務を教えよう。

​unde parentur opes, quid alat formetque poetam,

どこから資質が得られ、何が詩人を養い形成するのか、

​quid deceat, quid non, quo virtus, quo ferat error.

何がふさわしく、何がふさわしくないのか、徳はどこへ導き、誤りはどこへ至らせるのかを。

​scribendi recte sapere est et principium et fons.

正しく書くことの原理であり源泉は、賢明であることである。

310

​rem tibi Socraticae poterunt ostendere chartae

ソクラテス的な書物が、あなたに主題を示すことができるだろう。

​verbaque provisam rem non invita sequentur.

そして、あらかじめ見極められた主題には、言葉がおのずと従うものである。

​qui didicit, patriae quid debeat et quid amicis,

祖国に何を負い、友人に何を負うべきか、

​quo sit amore parens, quo frater amandus et hospes,

親をどのような愛で、兄弟や客人をどのように愛すべきか、

​quod sit conscripti, quod iudicis officium, quae

元老院議員の、また裁判官の任務とは何か、

315

​partes in bellum missi ducis, ille profecto

戦争に送られた将軍の役割とは何かを学んだ者は、確かに

​reddere personae scit convenientia cuique.

個々の登場人物にふさわしい性格を与えることを知っている。

​respicere exemplar vitae morumque iubebo

私は、教養ある模倣者に、人生と道徳の規範に目を向け、

​doctum imitatorem et vivas hinc ducere voces.

ここから生きた言葉を導き出すように命じよう。

​interdum speciosa locis morataque recte

時として、格言において美しく、道徳的に正しく描かれた

構文注5 件
  1. 242ausus

    ausus は audeo(あえて〜する)の完了分詞(能動の意味を持つ異動詞分詞)であり、前の行の quivis(誰でも)を修飾する。ut 節内において、「たとえ同じことを企ててみても」という譲歩ないし条件の意味を添える役割を持つ。

  2. 244me iudice

    代名詞 me と名詞 iudice(iudex の単数奪格)による、分詞を伴わない「絶対的奪格」の構文である。「私が判断者である状態で」、すなわち「私の判断によれば」という挿入句として機能する。

  3. 256in iura paterna

    「父祖の権利(市民権)の中へ」の意。ここでは格(韻律)の保有権を指す。本来はイアンボス音歩(短長)の連なりであったものに、スポンデイオス(長長)がその同等の権利(iura paterna)を持って参入することを許した(recepit)という比喩表現。

  4. 290si non offenderet

    foret (接続法未完了過去、esset の代替) を帰結節の動詞とし、offenderet を条件節の動詞とする「現在または持続する過去の事実に反する仮定(反実仮想)」の構文。推敲の労苦(limae labor)がなければ、ローマの文学(ラティウムの言語)はより強力になっていただろう、という不満を表す。

  5. 302purgor bilem

    purgor は受動態形式(または中動態・反射形)で、bilem(胆汁、対格)を直接目的語のように取る。ギリシア語の影響を受けた「関係の対格」あるいは「残留対格(中動態的用法)」であり、「私は自分自身の胆汁を排出(浄化)する」という意味になる。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)・修正履歴(1 件・最終 2026-09-22)
  • 2026-09-22 AI校閲 — 原文 1 件
urn:cts:latinLit:phi0893.phi006.humanitext-lat2:241-319