← ホラティウス

詩論

§398-476

才能と技術の調和と誠実な批評の必要性

詩の起源と社会的効用、天性と技術の調和の必要性を論じ、おべっか使いの嘘を見破る重要性をクインティリウスの厳格な批評態度を例に挙げつつ警告する。最後に、狂った詩人たちの滑稽で執拗な朗読の害を風刺的に描写する。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
398

​concubitu prohibere vago, dare iura maritis,

気ままな交わりを禁じること、配偶者に法を与えること、

​oppida moliri, leges incidere ligno.

町を築くこと、法律を木版に刻むこと。

400

​sic honor et nomen divinis vatibus atque

このようにして、神聖なる詩人たち、そして詩に

​carminibus venit. post hos insignis Homerus

名誉と名声がもたらされた。彼らの後に、高名なホメロスや

​Tyrtaeusque mares animos in Martia bella

ティルタイオスが、雄々しい心をマールスの戦いへと

​versibus exacuit; dictae per carmina sortes

詩によって駆り立てた。詩を通じて神託が告げられ、

​et vitae monstrata via est et gratia regum

生きる道が示され、また王たちの恩寵が

405

​Pieriis temptata modis ludusque repertus

ピーエリアの調べによって求められ、祝祭が見いだされ、

​et longorum operum finis: ne forte pudori

長い骨折りの一日の終わりがもたらされた。君が竪琴に巧みなミューズや

​sit1 tibi Musa lyrae sollers et cantor Apollo.

歌い手アポローンを恥とすることが決してないように。

​natura fieret laudabile carmen an arte,

称賛に値する詩が自然によって作られるのか、それとも技術によるのかが

​quaesitum est: ego nec studium sine divite vena

問われてきた。私は、豊かな才能のない努力も、

410

​nec rude quid prosit video ingenium: alterius sic

鍛えられていない天性も何の役に立つか理解できない。このように一方のものが

​altera poscit opem res et coniurat amice.

他方の助けを求め、友好的に協力し合うのである。

​qui studet optatam cursu contingere metam,

競争で念願のゴールに到達しようと努める者は、

​multa tulit fecitque puer, sudavit et alsit,

少年の頃から多くのことに耐え、また行って、汗を流し、寒さに凍え、

​abstinuit venere et vino; qui Pythia cantat

性愛とワインを控えた。ピュティア競技で笛を吹く

415

​tibicen, didicit prius extimuitque magistrum.

笛吹きも、あらかじめ学び、師を恐れたものだ。

​nunc satis est dixisse 'ego mira poemata pango;

今や、「私は素晴らしい詩を作る。

​occupet extremum scabies; mihi turpe relinqui est

最後に来る者に疥癬がかかるが良い。私は取り残されること、

​et quod non didici sane nescire fateri'.

そして自分が学ばなかったことを全く知らないと認めることを恥とする」と言えば十分である。

​ut praeco, ad merces turbam qui cogit emendas,

売り物の商品を買うために群衆を集める布告人のように、

420

​adsentatores iubet ad lucrum ire poeta

おべっか使いを利益へと赴くよう、富裕な詩人は命じる、

​dives agris, dives positis in fenore nummis.

土地に富み、貸し付けた金に富んだ詩人は。

​si vero est, unctum qui recte ponere possit

しかし、もし実際に、豪華な食事をもてなすことができ、

​et spondere levi pro paupere et eripere artis

信用力のない貧しい者の保証人となり、厄介な訴訟に

​litibus inplicitum, mirabor, si sciet2 inter-

巻き込まれた者を救い出すことができる者がいるなら、彼が幸福のうちに

425

​noscere mendacem verumque beatus amicum.

偽りの友と真実の友を見分けることができるか、私は驚嘆するだろう。

​tu seu donaris seu quid donare voles cui,

君が誰かに贈り物をするか、あるいは何かを贈りたいと思うなら、

​nolito ad versus tibi factos ducere plenum

君のために作られた詩を聞かせるために、喜びで

​laetitiae; clamabit enim 'pulchre! bene! recte!'

満ちている者を連れてきてはならない。彼は「素晴らしい!良い!正しい!」と叫び、

​pallescet, super his etiam stillabit amicis

青ざめ、それどころか、これらの友情のためにその目から

430

​ex oculis rorem, saliet, tundet pede terram.

涙の露をこぼし、飛び跳ね、足で地面を叩くだろう。

​ut, qui conducti plorant in funere, dicunt

葬儀の場で雇われて泣く者が、心から悲しんでいる者よりも

​et faciunt prope plura dolentibus ex animo, sic

ほとんど多くのことを言い、また行うように、そのように

​derisor vero plus laudatore movetur.

冷やかしは、真の称賛者よりも大きく動揺するものだ。

​reges dicuntur multis urgere culillis

王たちは、多くの杯で強要し、

435

​et torquere mero, quem perspexisse laborent

純粋なワインで問い詰めると言われている。彼らが友情に値するかどうかを

​an sit amicitia dignus; si carmina condes,

見極めるために。もし君が詩を作るなら、

​numquam te fallent animi sub vulpe latentes.

狐の下に隠れている本心を、見逃してはならない。

​Quintilio siquid recitares, 'corrige sodes

クインティリウスに君が何かを朗読したなら、彼は「どうかこれを、

​hoc' aiebat 'et hoc'. melius te posse negares

そしてこれを直してほしい」と言ったものだ。もし君が、二度三度

440

​bis terque expertum frustra: delere iubebat

無駄に試したものの、これ以上できないと言うなら、彼は消去することを命じ、

​et male tornatos incudi reddere versus.

下手に旋盤にかけられた詩句を金床に戻すよう命じた。

​si defendere delictum quam vertere malles,

もし君が、過ちを改めるよりも弁護することを望むなら、

​nullum ultra verbum aut operam insumebat inanem,

彼はそれ以上の言葉も無駄な努力も費やさず、

​quin3 sine rivali teque et tua solus amares.

君が競争相手なしで、自分自身と自分の作品を一人で愛するに任せた。

445

​vir bonus et prudens versus reprehendet inertis,

善良で賢明な人物は、力のない詩句を非難し、

​culpabit duros, incomptis adlinet atrum

粗削りなものをとがめ、洗練されていないものには横にペンを引いて

​transverso calamo signum, ambitiosa recidet

黒い印を付け、大げさな飾りを削り落とし、

​ornamenta, parum claris lucem dare coget,

明瞭さを欠く箇所には光を当てるよう強制し、

​arguet ambigue dictum, mutanda notabit:

曖昧に言われたことを糾弾し、変更すべき箇所を指摘する。

450

​fiet Aristarchus; non dicet 'cur ego amicum

彼はアリスタルコスのようになるだろう。「なぜ私は友人を

​offendam in nugis?' hae nugae seria ducent

つまらないことで怒らせるのか」などとは言わない。こうしたつまらないことが、

​in mala derisum semel exceptumque sinistre.

一度嘲笑され、悪く受け取られた者にとっては、深刻な災いへと導くのである。

​ut mala quem scabies aut morbus regius urget

悪質な疥癬や黄疸、

​aut fanaticus error et iracunda Diana,

あるいは狂信的な錯乱、あるいは怒れるディアーナが襲っている者のように、

455

​vesanum tetigisse timent fugiuntque poetam

賢明な人々は狂った詩人に触れることを恐れて逃げ、

​qui sapiunt, agitant pueri incautique sequuntur.

子供たちは彼をからかい、不注意な人々は追いかける。

​hic, dum sublimis versus ructatur et errat,

この男は、高尚な詩句を吐き出しながら彷徨い歩き、

​si veluti merulis intentus decidit auceps

もし、ツグミに夢中になっている鳥刺しのように、

​in puteum foveamve, licet 'succurrite' longum

井戸や穴に落ちたなら、彼が「助けてくれ」と

460

​clamet, 'io cives', non sit qui tollere curet.

長く叫び、「市民たちよ」と言おうとも、救い出そうと気にかける者は誰もいないだろう。

​si curet quis opem ferre et demittere funem,

もし誰かが助けを与え、ロープを垂らそうと気にかけるなら、

'qui scis, an prudens huc se deiecerit atque

「彼がわざとここへ身を投げたのであって、

​servari nolit?' dicam siculique poetae

救われることを望んでいないのではないと、どうしてわかるのか」と私は言い、シケリアの詩人の

​narrabo interitum. 'Deus inmortalis haberi

死について語るだろう。「不死の神と

465

​dum cupit Empedocles, ardentem frigidus Aetnam

思われたいと望むうちに、エンペドクレスは冷淡にも、燃え盛るエトナ山に

​insiluit. sit ius liceatque perire poetis:

飛び込んだ。詩人たちには死ぬ権利と自由があるべきだ。

​invitum qui servat, idem facit occidenti.4

望まない者を救うのは、殺すのと同じことをしているのだ。

​nec semel hoc fecit nec, si retractus erit, iam

彼はこれを一度だけ行ったのではないし、もし引き戻されたとしても、今さら

​fiet homo et ponet famosae mortis amorem.

まともな人間になり、不名誉な死への愛を捨てることはないだろう。

470

​nec satis adparet, cur versus factitet, utrum

また、なぜ彼が詩を作り続けるのか、父の遺灰に

​minxerit in patrios cineres an triste bidental

尿をかけたからなのか、あるいは不浄な身で不吉な落雷の跡地を

​moverit incestus: certe furit ac velut ursus,

犯したからなのか、十分に明らかではない。確かに彼は狂っており、まるで熊が

​obiectos caveae valuit si frangere clatros,

檻の格子を壊すことができたかのようだ。

​indoctum doctumque fugat recitator acerbus;

容赦ない朗読者は、無知な者も知恵のある者も追い散らす。

475

​quem vero arripuit, tenet occiditque legendo,

しかし彼が捕らえた者は、抱え込み、朗読することによって殺してしまう。

​non missura cutem, nisi plena cruoris, hirudo.'

血で満ちるまでは皮膚を離さない、蛭のように。」

構文注4 件
  1. 406ne forte pudori sit

    接続法 sit を伴う否定目的節。pudori は「目的の与格」、tibi は「利害の与格」であり、全体として「ミューズがあなたにとって恥とならないように」という帰結を導く。

  2. 424mirabor, si sciet

    未来形 mirabor に si 節が続くことで、「もし〜ができるなら私は驚くだろう」という、実際には不可能であることへの強い疑念や皮肉(「とうてい見分けられないだろう」)を表す。

  3. 444quin

    先行する否定的な文(nullum ultra verbum... insumebat)を受けて、結果や制限を表す接続詞。「〜することなしに、ただ〜するに任せる」という意を表す。

  4. 467idem facit occidenti

    与格 occidenti(現在分詞 occidens 「殺す者」の単数与格)が idem と結びつき、「殺す者と同じことをする」という比較・同一の対象を表す。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)・修正履歴(1 件・最終 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI校閲 — 原文 1 件
urn:cts:latinLit:phi0893.phi006.humanitext-lat2:398-476