- 底本
- Terence. Publii Terentii Comoediae Sex. Parry, Edward St. John, editor. London: Whittaker and Co.; George Bell, 1857.
- 翻訳
- AI生成(gemini-3.5-flash) — 機械翻訳のため誤りを含む場合があります
- 言語
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:phi0134.phi004.humanitext-lat2:327-391
- 出力
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-27
ポルミオは自らの寄食者としての生き方の不敵さを語りつつ、怒るデミポを待ち受ける。デミポが来ると、彼は親戚の娘を見捨てたデミポの強欲さを非難する芝居を打ち、親戚の父親の名を問われると、ゲタの助けを借りて「スティルポ」と答える。
Quot me censes homines iam deverberasse usque ad necem,
「私がこれまでに、他国人であれ市民であれ、どれほど多くの人間を死ぬほど打ちのめしてきたと思っているのだ?
Hospites, tun cives? quo magis novi, tanto saepius.
知り合いになればなるほど、ますます頻繁にだ。」
Cedodum, en unquam iniuriarum audisti mihi scriptam dicam?
「さあ言ってくれ、私に対して傷害罪の訴状が書かれたのを一度でも聞いたことがあるか?」
Qui istuc?
「どうしてそんなことに?」
Quia non rete accipitri tenditur neque miluo,
「なぜなら、私たちに害をなすタカやトビに対しては網は張られないからだ。
Qui male faciunt nobis: illis qui nihil faciunt tenditur.
害をなさない鳥に対してこそ張られるのだ。」
Quia enim in illis fructus est; in illis opera luditur.
「というのも、後者には実利があるが、前者に対しては骨折り損になるからだ。
Aliis aliunde est periclum unde aliquid abradi potest:
人それぞれ、何かをむしり取ることができる相手から危険が及ぶものだ。
Mihi sciunt nihil esse. Dices, "Ducent damnatum domum:"
私には何もないことを彼らは知っている。お前は言うだろう、『有罪判決を受けた者を家に連れて帰るぞ』と。」
Alere nolunt hominem edacem; et sapiunt, mea quidem sententia,
「だが彼らは、大食漢を養いたくはないのだ。私の考えでは彼らは賢明だよ、
Pro maleficio si beneficium summum nolunt reddere.
悪行に対して最大の善行で報いたくはないのだからな。」
Non potest satis pro merito ab illo tibi referri gratia.
「あの男に対して、お前がその受けている恩義に十分報いることなどできはしないな。」
Immo enim nemo satis pro merito gratiam regi refert.
「いやそれどころか、主君の恩義に十分に報いることができる者など誰もいないのだ。
Tene asymbolum venire,1 unctum atque lautum e balneis,
お前が割り前も払わずに、浴場から香油を塗り、体をきれいに洗ってやって来て、
Otiosum ab animo, quum ille et cura et sumtu absumitur
心に何の憂いもなくくつろいでいる一方で、あの男は、お前の気に入るものを用意するために、気苦労と出費で擦り減っているのだ。
Dum tibi sit quod placeat; ille ringitur, tu rideas;Prior bibas, prior decumbas; coena dubia apponitur.
あの男は歯をむき出しにして怒り、お前は笑っている。お前が先に酒を飲み、先に席に着く。そして、どちらを食べるか迷うほどの馳走が出される。」
Quid istuc verbi est?
「それはどういう意味の言葉だ?」
Ubi tu dubites quid sumas potissimum.
「どれを一番に取ろうかと迷うほど豪華な食事、という意味さ。
Haec cum rationem ineas2 quam sint suavia et quam cara sint,
これらがどれほど甘美で、どれほど費用がかかっているかをよくよく考えてみるとき、
Ea qui praebet non tu hunc habeas plane praesentem Deum?
これらを提供する者を、お前はまさに現世に現れた神と呼ばずにいられようか?」
Senex adest: vide quid agas: prima coitio est acerrima.
「老人がやって来ました。どう振る舞うか気をつけて。最初の衝突が一番激しいものです。
Si eam sustinueris, postilla iam, ut libet, ludas licet.
それを持ちこたえさえすれば、そのあとはもう、お前の好きなようにあしらうことができます。」
En unquam cuiquam contumeliosius
「これほど侮辱的な不義を、誰かが私に対して働いたのを、
Audistis factam iniuriam quam haec est mihi?
お前たちはこれまでに聞いたことがあるか?
Adeste, quaeso.
そばにいてくれ、頼む。」
Iratus est.
「怒っていますね。」
Quin tu hoc age: st!
「おい、しっかりやれ。静かに!」
Iam ego hunc agitabo. Pro Deum immortalium!
「さあ、私がこいつをからかってやろう。おお、不死なる神々よ!
Negat Phanium esse hanc sibi cognatam Demipho?
デミポはパニウムが自分の親戚であることを否定するのか?
Hanc Demipho negat esse cognatam?
彼女をデミポが親戚ではないと言うのか?」
Negat.
「否定しております。」
Neque eius patrem se scire qui fuerit?
「彼女の父親が誰であったかも知らないと言うのか?」
Negat.
「否定しております。」
Ipsum esse opinor de quo agebam. Sequimini.
「(傍白)あれこそが私が話していた本人だな。ついて来い。」
Nec Stilphonem ipsum scire qui fuerit?
「スティルポ本人が誰であったかも知らないと言うのか?」
Negat.
「否定しております。」
Quia egens relicta est misera, ignoratur parens,
「あの哀れな娘が貧しく残されたからといって、親は無視され、
Negligitur ipsa: vide avaritia quid facit.
娘自身も顧みられない。見よ、強欲が何をもたらすかを。」
Si herum insimulabis avaritiae, male audies.
「旦那様を強欲だと非難するなら、痛い目を見ますぞ。」
O audaciam! etiam me ultro accusatum advenit?
「おお、何という不敵な奴だ!自分から私を非難しにやって来ただと?
Nam iam adolescenti nihil est quod succenseam,
なぜなら、今となってはあの若者には腹を立てる理由は何もあらず、
Si illum minus norat: quippe homo iam grandior,
もし彼がその男をよく知らなかったのだとすれば。何しろあの男はすでにかなりの高齢で、
Pauper, cui opera vita erat, ruri fere
貧しく、労働によって命を繋ぎ、ほとんど田舎に
Se continebat: ibi agrum de nostro patre
引きこもっていたのだからな。そこで私たちの父親から土地を借りて
Colendum habebat. Saepe interea mihi senex
耕していたのだ。その間、あの老人はしばしば私に
Narrabat se hunc negligere cognatum suum:
自分はこの親戚を顧みずにいるのだと語っていた。
At quem virum! quem ego viderim in vita optimum.
それにしても、何という男だ!私がこれまでの人生で見た中で最も優れた人物だったのに。」
Videas te atque illum ut narras.
「お前自身と、お前の言うその立派な男とを見比べてみるがよい。」
I in malam crucem.
「地獄へ落ちろ。」
Nam nisi ita eum existimassem, nunquam tam graves
「もし私が彼のことをそのように評価していなかったなら、私はこれほど深刻な
Ob hanc inimicitias caperem in vestram familiam,
敵対関係をお前たちの家族に対して抱くことはなかっただろう、あの娘のために。
Quam is aspernatur nunc tam illiberaliter.
今やあの男がこれほどまでに卑劣に彼女を拒絶しているというのに。」
Pergin hero absenti male loqui, impurissime?
「不在の旦那様を執拗に悪く言うつもりか、この極悪人め?」
Dignum autem hoc illo est.
「しかし、これこそあの男にふさわしい行いだ。」
Ain tandem, career?
「本当にお前がそれを言うのか、この牢屋野郎め?」
Geta.
「ゲタ。」
Bonorum extortor, legum contortor.
「財産を巻き上げる奴め、法律をねじ曲げる奴め。」
Geta.
「ゲタ。」
Responde.
「返事をしろ。」
Quis homo est? ehem!
「どなたですか?おや!」
Tace.
「黙れ。」
Absenti tibi
「旦那様がご不在の間、あなたに
Te indignas, seque dignas,3 contumelias
ふさわしくない、そして彼自身にふさわしい侮辱の言葉を、
Nunquam cessavit dicere hodie.
あいつは今日、絶え間なく吐き散らしておりました。」
Ohe, desine.
「おいおい、やめてくれ。」
Adolescens, primum abs te hoc bona venia peto,
「若者よ、まずはお前から好意的な許しを得て尋ねるが、
Si tibi placere potis est, mihi ut respondeas:
もしお前にその気があるなら、私に答えてもらいたい。
Quem amicum tuum ais fuisse istum? explana mihi:
お前がその人の友人だったと言う、あの男は誰なのか、説明してくれ。
Et qui cognatum me sibi esse diceret.
そして、私が自分の親戚であると主張したその男についてな。」
Proinde expiscare, quasi non nosses.
「まるで知らないかのように詮索するのだな。」
Nossem?
「私が知っていると?」
Ita.
「そうだ。」
Ego me nego: tu qui ais redige in memoriam.
「私は知らないと言う。主張しているお前のほうで、思い出させてみろ。」
Eho, tu sobrinum tuum non noras?
「おや、お前は自分のいとこを知らなかったのか?」
Enicas:
「(ゲタへ)困ったな。
Dic nomen.
名前を言え。」
Nomen?
「名前だと?」
Maxime. Quid nunc taces?
「その通りだ。なぜ今黙り込んでいるのだ?」
Perii hercle: nomen perdidi.
「(傍白)しまった、名前を忘れてしまった。」
Hem, quid ais?
「おい、何と言った?」
Geta.
「ゲタ、
Si meministi id quod olim dictum est, subiice. Hem,
かつて言われたことを覚えているなら、囁いてくれ。(デミポに)おい、
Non dico: quasi non noris, tentatum advenis.
私は言わないぞ。まるで知らないかのように、私を試しに来たのだな。」
Egone autem tento?
「私が試していると?」
Stilpho.
「(ゲタが囁く)スティルポ。」
Atque adeo quid mea?
「いや、どうでもいいことだ。
Stilpho est.
スティルポだ。」
Quem dixti?
「誰と言った?」
Stilphonem, inquam, noveras?
「スティルポだと言っている。知っていただろう?」
Neque ego illum noram; neque mihi cognatus fuit
「私はそんな男は知らないし、私に親戚でもなかった。」
- 339Tene asymbolum venire
この対格不定詞(accusative with infinitive)は感嘆(exclamation)を表す構文(感嘆不定詞)であり、「お前が割り前を払わずにやって来るとは!」という驚きや不条理の感情を示す。主語は対格の te である。
- 344rationem ineas
接続法現在 ineas(inire の2人称単数)は、cum 節内(あるいは「〜の時」を表す一般的な仮定・譲歩)で使われており、「よく考えてみるとき」を意味する。直後の §345 の主句の主動詞 habeas につながる。
- 376Te indignas, seque dignas
代名詞の奪格 te と se は、それぞれ形容詞 indignas(〜にふさわしくない)と dignas(〜にふさわしい)に係っている(形容詞が支配する奪格)。直後の contumelias(侮辱)を修飾し、「あなたにはふさわしくない(=不当な)、彼にはふさわしい(=卑劣な)侮辱」という意味を形成する。
