← プラウトゥス

商人

§1-79_80

カリヌスの口上と放蕩への父の叱責

カリヌスは観客に対して、本劇のギリシア原題とラテン語題名を明かし、かつて父から商業の修業のためにロードス島に送られ、そこで美しい女性と恋に落ちたものの、以前アテナイで娼婦に溺れて父から激しい非難と若き日の自身の辛苦の物語を浴びせられた過去を振り返る。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
1

​Duas res simul nunc agere decretumst mihi:

私は今、同時に二つのことを行うと決めている。

​et argumentum et meos amores eloquar.

芝居の筋書きと、私の恋物語の両方を語るのだ。

​non ego item facio ut alios in comoediis

私は、喜劇の中で他人がするように

​vi vidi amoris facere, qui aut nocti aut die

愛の力によって行うのを私は見たことがあるが、彼らは夜や昼に、

5

​aut soli aut lunae miserias narrant suas:

あるいは太陽や月に、自分たちの悲惨さを語りかける。

​quos pol ego credo húmanas querimonias

天の神々に誓って、私はこう信じている。彼らは人間の不満など

​non tanti facere,1 quid velint quid non velint;

大して気に留めず、人間が何を望み何を望まないかも気にしないのだと。

​vobis narrabo potius meas nunc miserias.

むしろ、私はあなた方に私の今の悲惨さを語ることにしよう。

​graece haec vocatur Emporos Philemonis,

ギリシア語では、この劇はフィレモンの『エンポロス』と呼ばれ、

10

​eadem Latine Mercator Macci Titi.

ラテン語では、マックス・ティトゥスの『メルカトル』と呼ばれる。

​pater ad mercatum hinc me meus misit Rhodum;

私の父は、ここから私を商売のためにロードス島へ送り出した。

​biennium iam factum est, postquam abii domo.

私が家を出てから、もう二年になる。

​ibi amare occepi forma eximia mulierem.

そこで私は、並外れて美しい一人の女を愛し始めた。

​sed ea ut sim implicitus dicam, si operaest auribus

だが、私がどのように彼女に溺れていったかは、もしあなた方の耳に聴く時間があり、

15

​atque advortendum ad animum adest benignitas.

心を傾けてくれる好意があるならば、お話ししよう。

​et hoc parum hercle more amatorum institi:

そしてこれについて、私は恋人たちのやり方に全く従わなかった。

†per mea per conatus sum uos sumque inde exilico.

†私の何々を通じて私は試み、そしてそこからただちに。

​nam amorem haec cuncta vitia sectari solent,

というのも、愛にはこれらすべての欠点が付いて回るものだからだ。

​cura aegritudo nimiaque elegantia,

心配、苦痛、過度の身だしなみ、

​multiloquium: parumlóquium hoc ideo fit quia,

多言、そして寡黙。これがこのように生じるのは、なぜなら、

​quae nihil attingunt ad rem nec sunt usui,

事柄に全く関係がなく、何の役にも立たないことを、

​tam amator profert saepe advorso tempore;

恋人は不都合な時によく持ち出す(これが多言である)。

​hoc pauciloquium rursum idcirco praedico,

逆に、この寡黙さを私が主張する理由は、

35

​quia nullus umquam amator adeost callide

どんな恋人も、これほど巧みに

​facundus, quae in rem sint suam ut possit loqui.

雄弁に、自分のためになることを語ることはできないからだ。

​nunc vos mi irasci ob multiloquium non decet:

今、あなた方が私のお喋りのことで腹を立てるのは適当ではない。

​eodém quo amorem Venus mi hoc legavit die.

ウェヌスが私に愛を遺贈したのと同じ日に、これをも遺贈したのだから。

​illuc revorti certumst, conata eloquar.

あちら(本筋)に戻ることは決めている。企てたことを語ろう。

40

​principio ut ex ephebis aetate exii

そもそも、私が年齢的に青年期を脱し、

​atque animus studio amotus puerilist meus,

私の心が子供じみた情熱から離れたとき、

​amare valide coepi hinc meretricem: ilico

私はここで一人の娼婦を激しく愛し始めた。ただちに、

​res exulatum ad illam clám abibat patris.

父の財産は、密かに彼女のもとへと亡命していった。

​leno importunus, dominus eius mulieris,

その女の主人である強欲な女衒は、

45

​vi summa ut quicque poterat rapiebat domum.

全力を尽くして、手に入る限りのものを自分の家へと奪い去った。

​obiurigare pater haec noctes et dies,2

父は夜も昼もこのことを激しく責め立て、

​perfidiam, iniustitiam lenonum expromere;

女衒たちの不誠実さと不正を暴き立てた。

​lacerari valide suam rem, illius augerier.

自分の財産が激しく損なわれ、あいつの財産が増やされていると。

​summo haec clamore; interdum mussans conloqui:

大声で叫び、時には不満げに呟き、

50

​abnuere, negitare adeo me natum suom.

私が自分の息子であることを拒み、否定した。

​conclamitare tota urbe et praedicere,

街中で叫び回り、警告した。

​omnes tenerent mutuitanti credere.3

金を借りに来る者に、誰も信用して貸したりしないようにと。

​amorem multos inlexe in dispendium:

愛は多くの者を破滅に誘い込んだと言い、

​intemperantem, non modestum, iniurium

不節制で、慎みがなく、不届き者である者が、

55

​trahere, exhaurire me quod quirem ab se domo;

自分が家から引き出せるものを、私から引き出し、枯渇させていると。

​ratione pessuma a me ea quae ipsus optuma

彼自身が最も優れた方法で、

​omnis labores invenisset perferens,

あらゆる労苦を耐え忍びながら見出してきたものを、私が最悪の方法で、

​in amoribus diffunditari ac didier.

恋愛において散財し、浪費していると。

​convicium tot me annos iam se pascere;

これほど多くの年の間、自分は非難の種を養ってきたのだと言い、

60

​quod nisi puderet, ne luberet vivere.

もしそのことを恥じるのでなければ、生きていることさえ望まないだろうと。

​sese extemplo ex ephebis postquam excesserit,

彼自身は、かつて青年期を脱した直後に、

​non, ut ego, amori neque desidiae in otio

私のように、恋や怠惰のなかの暇つぶしに

​operam dedisse, neque potestatem sibi

努めたりはしなかったし、そのような機会も

​fuisse; adeo arte cohibitum esse se a patre:

自分にはなかった。それほど厳しく父から縛られていたのだからと。

65

​multo opere immundo rustico se exercitum,

汚く辛い田舎の仕事で大いに鍛えられ、

​neque nisi quinto anno quoque †positum visere

​5年目ごとにしか、[置かれた]都を訪れることも

​urbem, atque extemplo inde, ut spectavisset peplum,

できず、そしてそこからただちに、ペプロスの祭りを見物すると、

​rus rusum confestim exigi solitum a patre.

父によって再びすぐさま田舎へと追い返されたものだ。

​ibi multo primum sese familiarium

そこ(田舎)で、彼は使用人たちの中で誰よりも激しく

70

​laboravisse, quom haec pater sibi diceret:

働いていた。彼の父が彼にこう言っていたときに。

​tibi aras, tibi occas, tibi seris, tibi idem metis,

「お前はお前のために耕し、お前のために砕土し、お前のために種をまき、お前自身のために刈り取るのだ。

​tibi denique iste pariet laetitiam labos.

ついに、その労苦がお前に喜びをもたらすだろう。」

​postquam recesset vita patrio corpore,

命が父親の体から退いたのち、

​agrum se vendidisse atque ea pecunia

彼は土地を売り払い、その金で、

75

​navem, metretas quae trecentas tolleret,

​300メトレスを積める船を

​parasse atque ea se mercis mercatum undique,

手配し、それで方々へ商品を仕入れに(商売をしに)行った。

​adeo dum, quae tum haberet, peperisset bona;

そうして、その時彼が所有している財産を築き上げるまで(商売をしたのだ)。

​me idem decere, si ut deceret me forem.4

私にも同じことをするのがふさわしい、もし私が自分にふさわしい人間であるならと(父が言った)。

​ego mé ubi invisum meo patri esse intellego

自分が父に嫌われていると知ったとき、私は、

構文注4 件
  1. 7non tanti facere

    tanti は「価値の属格」であり、non tanti facere で「大して価値を置かない」「大して気に留めない」を意味する。直後の quid velint quid non velint は間接疑問節で、この動詞表現の具体的内容を説明している。

  2. 46obiurigare pater haec noctes et dies

    obiurigare, expromere, lacerari, augerier はいずれも歴史的不定詞(historical infinitive)であり、主格の pater を主語として、直説法過去(未完了過去など)のように機能している。augerier は古い受動態不定詞の形式(= augeri)。

  3. 52omnes tenerent mutuitanti credere

    tenerent は前行の praedicere (警告する) に導かれた間接命令の接続法未完了過去(ut が省略されている)。ここでの tenere は「差し控える、慎む」の意で、mutuitanti credere「(金を)借りに来る者を信用する(貸す)こと」を omnes が差し控えるように、という警告を意味する。

  4. 78si ut deceret me forem

    forem は essem の同義語(esse の接続法未完了過去)。全体として現在における事実と反対の仮定(反実仮想)を表しており、「もし私が、自分にふさわしい状態であるならば(実際はそうではないが)」という意味になる。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)・修正履歴(2 件・最終 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI校閲 — 注 1 件
  • 2026-09-21 AI校閲 — 訳文 1 件
urn:cts:latinLit:phi0119.phi011.humanitext-lat2:1-79_80