← ディオゲネス・ラエルティオス

ギリシア哲学者列伝

§5.1.20-5.1.24

アリストテレスの名言の結びと著作目録前半

アリストテレスの名言集の完結(友人論、哲学の効用、正義や教育の定義など)と、それに続く膨大な著作目録の前半部分(哲学・論理学・弁論術・政治学などの初期対話篇・学術論文の書名一覧)。

← 前次 →

ἐρωτηθεὶς τί ἐστι φίλος, ἔφη, μία ψυχὴ δύο σώμασιν ἐνοικοῦσα. τῶν ἀνθρώπων ἔλεγε τοὺς μὲν οὕτω φείδεσθαι ὡς ἀεὶ ζησομένους, τοὺς δὲ οὕτως ἀναλίσκειν ὡς αὐτίκα τεθνηξομένους1. πρὸς τὸν πυθόμενον διὰ τί τοῖς καλοῖς πολὺν χρόνον ὁμιλοῦμεν, τυφλοῦ, ἔφη, τὸ ἐρώτημα2. ἐρωτηθεὶς τί ποτʼ αὐτῷ περιγέγονεν ἐκ φιλοσοφίας, ἔφη, τὸ ἀνεπιτάκτως ποιεῖν ἅ τινες διὰ τὸν ἀπὸ τῶν νόμων φόβον ποιοῦσιν. ἐρωτηθεὶς πῶς ἂν προκόπτοιεν οἱ μαθηταί, ἔφη, ἐὰν τοὺς προέχοντας διώκοντες τοὺς ὑστεροῦντας μὴ ἀναμένωσι. πρὸς τὸν εἰπόντα ἀδολέσχην, ἐπειδὴ αὐτοῦ πολλὰ κατήντλησε, μήτι σου κατεφλυάρησα; μὰ Δίʼ, εἶπεν· οὐ γάρ σοι προσεῖχον.

友とは何かと問われて、彼は言った、 「二つの身体に宿る一つの魂だ。」 人間について彼は、ある者は永遠に生きるかのように惜しみ、ある者は今すぐに死ぬかのように浪費すると語っていた。なぜ我々は美しい者たちと多くの時を過ごすのかと尋ねた者に対して、 「盲人の問いだ」 と言った。哲学から何が得られたのかと問われて、彼は言った、 「法による恐れゆえに人々が行うようなことを、命令されることなく自発的に行うことだ。」 弟子たちはいかにして向上しうるかと問われて、彼は言った、 「先を行く者を追い求め、遅れる者を待たないことだ。」 多くの無駄話を浴びせかけた後で、「君を退屈させてしまっただろうか」と言ったおしゃべりな男に対して、 「ゼウスにかけて、とんでもない」 と答えた。 「聞いていなかったからだ。」

πρὸς τὸν αἰτιασάμενον ὡς εἴη μὴ ἀγαθῷ ἔρανον δεδωκώς— φέρεται γὰρ καὶ οὕτως— οὐ τῷ ἀνθρώπῳ, φησίν, ἔδωκα, ἀλλὰ τῷ ἀνθρωπίνῳ3. ἐρωτηθεὶς πῶς ἂν τοῖς φίλοις προσφεροίμεθα, ἔφη, ὡς ἂν εὐξαίμεθα αὐτοὺς ἡμῖν προσφέρεσθαι. τὴν δικαιοσύνην ἔφη ἀρετὴν ψυχῆς διανεμητικὴν τοῦ κατʼ ἀξίαν. κάλλιστον ἐφόδιον τῷ γήρᾳ τὴν παιδείαν ἔλεγε. φησὶ δὲ Φαβωρῖνος ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Ἀπομνημονευμάτων ὡς ἑκάστοτε λέγοι, ᾧ φίλοι, οὐδεὶς φίλος4· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἑβδόμῳ τῶν Ἠθικῶν ἐστι. καὶ ταῦτα μὲν εἰς αὐτὸν ἀναφέρεται. Συνέγραψε δὲ πάμπλειστα βιβλία, ἅπερ ἀκόλουθον ἡγησάμην ὑπογράψαι διὰ τὴν περὶ πάντας λόγους τἀνδρὸς ἀρετήν·

善からぬ者に施しを与えたとして非難された者に対して――というのも、このように語られることもあるからである―― 「私はその人に与えたのではなく、人間性に与えたのだ」 と彼は言っている。友人たちに対してどのように接するべきかと問われて、彼は言った、 「友人たちが自分に対して接してくれるよう願うのと同じように。」 正義とは、各人の功に応じて配分する魂の徳であると彼は言った。また、老年への最善の糧は教育であると語っていた。ファウォリノスは『覚書』の第二巻で、彼が折に触れて、 「友よ、友など一人もいない」 と言っていたと述べている。だがこれは『倫理学』の第七巻にもある。そして、これらが彼に帰せられる名言である。 彼は極めて多くの書物を著したが、あらゆる学問分野におけるこの人物の卓抜さゆえに、それらを下に列記するのが理にかなっていると考えた。

Περὶ δικαιοσύνης α′ β′ γ′ δ′. Περὶ ποιητῶν α′ β′ γ′. Περὶ φιλοσοφίας α′ β′ γ′. Περὶ πολιτικοῦ α′ β′. Περὶ ῥητορικῆς ἢ Γρῦλος α′. Νήρινθος α′. Σοφιστὴς α′. Μενέξενος α′. Ἐρωτικὸς α′. Συμπόσιον α′. Περὶ πλούτου α′. Προτρεπτικὸς α′. Περὶ ψυχῆς α′. Περὶ εὐχῆς α′. Περὶ εὐγενείας α′. Περὶ ἡδονῆς α′. Ἀλέξανδρος ἢ ὑπὲρ ἀποίκων α′. Περὶ βασιλείας α′. Περὶ παιδείας α′. Περὶ τἀγαθοῦ α′ β′ γ′. Τὰ ἐκ τῶν νόμων Πλάτωνος α′ β′ γ′. Τὰ ἐκ τῆς πολιτείας α′ β′. Περὶ οἰκονομίας α′. Περὶ φιλίας α′. Περὶ τοῦ πάσχειν ἢ πεπονθέναι α′. Περὶ ἐπιστημῶν α′. Περὶ ἐριστικῶν α′ β′. Λύσεις ἐριστικαὶ δ′. Διαιρέσεις σοφιστικαὶ δ′. Περὶ ἐναντίων α′. Περὶ εἰδῶν καὶ γενῶν α′. Περὶ ἰδίων α′.

『正義について』一・二・三・四巻 『詩人について』一・二・三巻 『哲学について』一・二・三巻 『政治家について』一・二巻 『弁論術について、あるいはグリュロス』一巻 『ネーリントス』一巻 『ソフィスト』一巻 『メネクセノス』一巻 『愛について』一巻 『饗宴』一巻 『富について』一巻 『勧奨(プロトレプティコス)』一巻 『魂について』一巻 『祈りについて』一巻 『高貴な家柄について』一巻 『快楽について』一巻 『アレクサンドロス、あるいは植民地の人々について』一巻 『王権について』一巻 『教育について』一巻 『善について』一・二・三巻 『プラトンの法律からの抜粋』一・二・三巻 『国家からの抜粋』一・二巻 『家政について』一巻 『友情について』一巻 『受動すること、あるいは被動について』一巻 『諸知識について』一巻 『論争的な言論について』一・二巻 『論争的反駁』四巻 『ソフィスト的区分』四巻 『反対のものについて』一巻 『種と類について』一巻 『固有の属性について』一巻

Ύπομνήματα ἐπιχειρηματικὰ γ′. Προτάσεις περὶ ἀρετῆς α′ β′. Ἐνστάσεις α′. Περὶ τῶν ποσαχῶς λεγομένων ἢ κατὰ πρόσθεσιν α′. Περὶ παθῶν 〈ἢ περὶ〉 ὀργῆς α′. Ἠθικῶν α′ β′ γ′ δ′ ε′. Περὶ στοιχείων α′ β′ γ′. Περὶ ἐπιστήμης α′. Περὶ ἀρχῆς α′. Διαιρέσεις ιζʼ. Διαιρετικὸν α′. 〈Περὶ〉 ἐρωτήσεως καὶ ἀποκρίσεως α′ β′. Περὶ κινήσεως α′. Προτάσεις α′. Προτάσεις ἐριστικαὶ α′. Συλλογισμοὶ α′. Προτέρων ἀναλυτικῶν α′ β′ γ′ δ′ ε′ σ′ ζ′ η′. Ἀναλυτικῶν ὑστέρων μεγάλων α′ β′ Περὶ προβλημάτων α′. Μεθοδικὰ α′ β′ γ′ δ′ ε′ σ′ ζ′ η′. Περὶ τοῦ βελτίονος α′. Περὶ τῆς ἰδέας α′. Ὅροι πρὸ τῶν τοπικῶν α′ β′ γ′ δ′ ε′ σ′ ζ′. Συλλογισμῶν α′ β′.

『論証的覚書』三巻 『徳に関する前提命題』一・二巻 『異議』一巻 『いく通りにも言われるものについて、あるいは付加によるものについて』一巻 『感情について、あるいは怒りについて』一巻 『倫理学』一・二・三・四・五巻 『構成要素について』一・二・三巻 『知識について』一巻 『始原について』一巻 『区分』十七巻 『区分論』一巻 『問答について』一・二巻 『運動について』一巻 『前提命題』一巻 『論争的前提命題』一巻 『推論』一巻 『分析論前書』一・二・三・四・五・六・七・八巻 『分析論大後書』一・二巻 『問題について』一巻 『方法論』一・二・三・四・五・六・七・八巻 『より善いものについて』一巻 『イデアについて』一巻 『トピカに先立つ定義群』一・二・三・四・五・六・七巻 『推論について』一・二巻

Συλλογιστικὸν καὶ ὅροι α′. Περὶ τοῦ αἱρετοῦ καὶ τοῦ συμβεβηκότος α′. Τὰ πρὸ τῶν τόπων α′. Τοπικῶν πρὸς τοὺς ὅρους α′ β′. Πάθη α′. Διαιρετικὸν α′. Μαθηματικὸν α′. Ὁρισμοὶ ιγʼ. Ἐπιχειρημάτων α′ β′. Περὶ ἡδονῆς α′. Προτάσεις α′. Περὶ ἑκουσίου α′. Περὶ καλοῦ α′. Θέσεις ἐπιχειρηματικαὶ κεʼ. Θέσεις ἐρωτικαὶ δ′. Θέσεις φιλικαὶ β′. Θέσεις περὶ ψυχῆς α′. Πολιτικὰ β′. Πολιτικῆς ἀκροάσεως ὡς ἡ Θεοφράστου α′ β′ γ′ δ′ ε′ σ′ ζ′ η′. Περὶ δικαίων α′ β′. Τεχνῶν συναγωγὴ α′ β′. Τέχνης ῥητορικῆς α′ β′. Τέχνη α′. Αλλης τεχνῶν συναγωγῆς α′ β′. Μεθοδικὸν α′. Τέχνης τῆς Θεοδέκτου συναγωγὴ α′. Πραγματεία τέχνης ποιητικῆς α′ β′. Ἐνθυμήματα ῥητορικὰ α′. Περὶ μεγέθους α′. Ἐνθυμημάτων διαιρέσεις α′. Περὶ λέξεως α′ β′. Περὶ συμβουλίας α′.

『推論論および定義群』一巻 『選択されるべきものと付帯的なものについて』一巻 『トポスに先立つ事項』一巻 『定義群に対するトピカ』一・二巻 『感情群』一巻 『区分論』一巻 『数学論』一巻 『定義集』十三巻 『論証群について』一・二巻 『快楽について』一巻 『前提命題群』一巻 『自発的なものについて』一巻 『美について』一巻 『論証的定立命題』二十五巻 『愛に関する定立命題』四巻 『友情に関する定立命題』二巻 『魂に関する定立命題』一巻 『政治論』二巻 『テオプラストスのもののような政治講義』一・二・三・四・五・六・七・八巻 『正しい事柄について』一・二巻 『技術集成』一・二巻 『弁論術について』一・二巻 『技術』一巻 『別の技術集成』一・二巻 『方法論』一巻 『テオデクテスの技術集成』一巻 『詩作技術論考』一・二巻 『弁論的説得推論』一巻 『大きさについて』一巻 『弁論的説得推論の区分』一巻 『文体について』一・二巻 『助言について』一巻

構文注4 件
  1. 5.1.20ὡς ἀεὶ ζησομένους ... ὡς αὐτίκα τεθνηξομένους

    接続詞 ὡς に未来分詞(ζησομένους, τεθνηξομένους)が後置された構造で、主語の主観的意図・確信(「〜するかのように」「〜するつもりで」)を表す副詞句として機能している。分詞の対格男性複数は意味上の主語である τοὺς μέν ... τοὺς δέ と一致している。

  2. 5.1.20τυφλοῦ ... τὸ ἐρώτημα

    τυφλοῦ は所有あるいは特質を表す述語的属格(predicate genitive)。係辞 ἐστί が省略されており、「その問いは盲人のものである」「それは盲人に特有の問いだ」という構文を成している。

  3. 5.1.21οὐ τῷ ἀνθρώπῳ ... ἀλλὰ τῷ ἀνθρωπίνῳ

    τῷ ἀνθρώπῳ(具体的な個々の人間)と中性定冠詞付き形容詞 τῷ ἀνθρωπίνῳ(抽象化された『人間性』『人間的な共通善』)の対比。与格は動詞 ἔδωκα の間接目的語。

  4. 5.1.21ᾧ φίλοι, οὐδεὶς φίλος

    写本上の ᾧ φίλοι(関係代名詞与格単数 ᾧ または呼格 ὦ φίλοι の転訛)をめぐり二通りの読みが存在する。(1) 呼格 ὦ φίλοι と見なして「友よ、友など一人もいない」と解する伝統的解釈。(2) 関係代名詞与格単数と取り、「多くの友を持つ者には、一人も友がいない」と解する解釈。後者も文法的に可能であるが、伝承された格言の定型句および古代の引用慣行に基づき呼格の読みを採用した。

モデル:gemini-3.8-flashurn:cts:greekLit:tlg0004.tlg001.humanitext-grc2:5.1.20-5.1.24