- 底本
- Diogenes Laertius. Hicks, R. D., editor. Cambridge, MA.: Harvard University Press; London: William Heinemann Ltd., 1925.
- 翻訳
- AI生成(gemini-3.8-flash) — 機械翻訳のため誤りを含む場合があります
- 言語
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:greekLit:tlg0004.tlg001.humanitext-grc2:4.2.11-4.2.15
- 出力
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-09-24
クセノクラテスの寡黙と学問的執念に関する逸話、膨大な著作目録、在留外人税未納による売却の危機とデメトリオスによる救済、学頭職の継承と洗面器につまずいたことによる死去、そして同名異人の列挙が記録されている。
Εἰπόντος δὲ Διονυσίου πρὸς Πλάτωνα ὡς ἀφαιρήσεται αὐτοῦ τὸν τράχηλον, παρὼν οὗτος καὶ δείξας τὸν ἴδιον, οὐκ ἄν γε, ἔφη, τὶς πρότερον τούτου.1 φασὶ καὶ Ἀντιπάτρου ποτὲ ἐλθόντος εἰς Ἀθήνας καὶ ἀσπασαμένου αὐτόν, μὴ πρότερον ἀντιπροσαγορεῦσαι πρὶν ἢ τὸν λόγον ὃν ἔλεγε διαπεράνασθαι. ἀτυφότατος δὲ ὢν πολλάκις τῆς ἡμέρας ἑαυτῷ ἐμελέτα, καὶ ὥραν μίαν, φασὶν, ἀπένεμε σιωπῇ. Καὶ πλεῖστα ὅσα καταλέλοιπε συγγράμματα καὶ ἔπη καὶ παραινέσεις, ἅ ἐστι ταῦτα· Περὶ φύσεως α′ β′ γ′ δ′ ε′ ς′. Περὶ σοφίας ς′. Περὶ πλούτου α′. Ἀρκὰς α′. Περὶ τοῦ ἀορίστου α′.
ディオニュシオスがプラトンに向かって、お前の首をはねてやると言ったとき、その場に居合わせたクセノクラテスは自らの首を指さしてこう言った。 「いや、誰であれ、 これ(私の首)より先にそれをすることはできないだろう」。 また、かつてアンティパトロスがアテナイへやって来て彼に挨拶した際にも、自分が語っていた議論を最後まで終えるまでは返礼の挨拶をしなかったと言われる。彼は極めて飾らない人柄であり、一日に何度も自己省察に耽り、一時間は沈黙のために割り当てていたという。 そして彼は非常に多くの著作や詩や教訓書を残したが、それらは以下の通りである。 『自然について』全6巻。 『知恵について』全6巻。 『富について』全1巻。 『アルカス』全1巻。 『不定なるものについて』全1巻。
Περὶ τοῦ παιδίου α′. Περὶ ἐγκρατείας α′. Περὶ τοῦ ὠφελίμου α′. Περὶ τοῦ ἐλευθέρου α′. Περὶ θανάτου α′. Περὶ ἑκουσίου α′. Περὶ φιλίας α′ β′. Περὶ ἐπιεικείας α′. Περὶ τοῦ ἐναντίου α′ β′. Περὶ εὐδαιμονίας α′ β′. Περὶ τοῦ γράφειν α′. Περὶ μνήμης α′. Περὶ τοῦ ψεύδους α′. Καλλικλῆς α′. Περὶ φρονήσεως α′ β′. Οἰκονομικὸς α′. Περὶ σωφροσύνης α′. Περὶ δυνάμεως νόμου α′. Περὶ πολιτείας α′. Περὶ ὁσιότητος α′. Ὅτι παραδοτὴ ἡ ἀρετὴ α′. Περὶ τοῦ ὄντος α′. Περὶ εἱμαρμένης α′. Περὶ παθῶν α. Περὶ βίων α′. Περὶ ὁμονοίας α′ Περὶ μαθητῶν α′ β′. Περὶ δικαιοσύνης α′. Περὶ ἀρετῆς α′ β′. Περὶ εἰδῶν α′. Περὶ ἡδονῆς α′ β′. Περὶ βίου α′. Περὶ ἀνδρείας α′. Περὶ τοῦ ἑνὸς α′. Περὶ ἰδεῶν α′.
『小児について』全1巻。 『自制について』全1巻。 『有益なるものについて』全1巻。 『自由なる人について』全1巻。 『死について』全1巻。 『自発的なることについて』全1巻。 『友情について』全2巻。 『衡平について』全1巻。 『反対なるものについて』全2巻。 『幸福について』全2巻。 『書くことについて』全1巻。 『記憶について』全1巻。 『虚偽について』全1巻。 『カリクレス』全1巻。 『思慮について』全2巻。 『家政論』全1巻。 『節制について』全1巻。 『法の力について』全1巻。 『国家について』全1巻。 『敬虔について』全1巻。 『徳は教えうるものであることについて』全1巻。 『有について』全1巻。 『運命について』全1巻。 『受動について』全1巻。 『生き方について』全1巻。 『協和について』全1巻。 『弟子たちについて』全2巻。 『正義について』全1巻。 『徳について』全2巻。 『種相について』全1巻。 『快楽について』全2巻。 『生について』全1巻。 『勇気について』全1巻。 『一なるものについて』全1巻。 『イデアについて』全1巻。
Περὶ τέχνης α′. Περὶ θεῶν α′ β′. Περὶ ψυχῆς α′ β′. Περὶ ἐπιστήμης α′. Πολιτικὸς α′. Περὶ ἐπιστημοσύνης α′. Περὶ φιλοσοφίας α′. Περὶ τῶν Παρμενίδου α′. Ἀρχέδημος ἢ περὶ δικαιοσύνης α′. Περὶ τἀγαθοῦ α′. Τῶν περὶ τὴν διάνοιαν α′ β′ γ′ δ′ ε′ ς′ ζ′ η′. Λύσις τῶν περὶ τοὺς λόγους ι′. Φυσικῆς ἀκροάσεως α′ β′ γ′ δ′ ε′ ς′. Κεφάλαιον α′. Περὶ γενῶν καὶ εἰδῶν α′. Πυθαγόρεια α′. Λύσεις α′ β′. Διαιρέσεις η′. Θέσεων βιβλία κμγ′. Τῆς περὶ τὸ διαλέγεσθαι πραγματείας βιβλία ιδμαβψμ′. Μετὰ τοῦτο βιβλία ιε′ καὶ ἄλλα βιβλία ις′ περὶ μαθημάτων τῶν περὶ τὴν λέξιν. Λογιστικῶν βιβλία θ′. Τῶν περὶ τὰ μαθήματα βιβλία ς′. Τῶν περὶ τὴν διάνοιαν ἄλλα βιβλία δύο. Περὶ γεωμετρῶν βιβλία ε′. Ὑπομνημάτων α′. Ἐναντίων α′. Περὶ ἀριθμῶν α′. Ἀριθμῶν θεωρία α′. Περὶ διαστημάτων α′. Τῶν περὶ ἀστρολογίαν ς′.
『技術について』全1巻。 『神々について』全2巻。 『魂について』全2巻。 『知識について』全1巻。 『政治家』全1巻。 『学識について』全1巻。 『哲学について』全1巻。 『パルメニデスの教説について』全1巻。 『アルケデモス、あるいは正義について』全1巻。 『善について』全1巻。 『思惟に関する諸問題』全8巻。 『言論に関する諸難問の解明』全10巻。 『自然学講義』全6巻。 『要綱』全1巻。 『類と種について』全1巻。 『ピュタゴラス派論考』全1巻。 『解明』全2巻。 『区分』全8巻。 『措定集』243巻。 『対話術の研究論考』14巻、42巻、740巻。 これに次いで15巻、および言葉に関する学習題目についての他の書16巻。 『算術論』9巻。 『数学的学問論』6巻。 『思惟に関するその他の書』2巻。 『幾何学者について』5巻。 『備忘録』全1巻。 『対立命題』全1巻。 『数について』全1巻。 『数の理論』全1巻。 『間隔について』全1巻。 『天文学論考』全6巻。
Στοιχεῖα πρὸς Ἀλέξανδρον περὶ βασιλείας δ. Πρὸς Ἀρύβαν. Πρὸς Ἡφαιστίωνα. Περὶ γεωμετρίας α′ β′. Στίχοι μκβδσλθ′. Ἀθηναῖοι δ′ ὅμως αὐτὸν ὄντα τοιοῦτον ἐπίπρασκόν ποτε, τὸ μετοίκιον ἀτονοῦντα θεῖναι2. καὶ αὐτὸν ὠνεῖται Δημήτριος ὁ Φαληρεὺς καὶ ἑκάτερον ἀποκατέστησε· Ξενοκράτει μὲν τὴν ἐλευθερίαν, Ἀθηναίοις δὲ τὸ μετοίκιον. τοῦτό φησι Μυρωνιανὸς ὁ Ἀμαστριανὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Ἱστορικῶν Ὁμοίων κεφαλαίων. διεδέξατο δὲ Σπεύσιππον καὶ ἀφηγήσατο τῆς σχολῆς πέντε καὶ εἴκοσιν ἔτη ἐπὶ Λυσιμαχίδου ἀρξάμενος κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς δεκάτης καὶ ἑκατοστῆς Ὀλυμπιάδος. ἐτελεύτα δὲ νυκτὸς λεκάνῃ προσπταίσας, ἔτος ἤδη γεγονὼς δεύτερον καὶ ὀγδοηκοστόν.
『アレクサンドロスへの王権論綱要』全4巻。 『アリュバス宛書簡』。 『ヘパイスティオン宛書簡』。 『幾何学について』全2巻。 総行数 224,239行。 アテナイ人たちは彼がこのような人物であったにもかかわらず、在留外人税を納められなかった折に彼を競売にかけたことがあった。ファレロンのデメトリオスが彼を買い取り、双方に回復をもたらした。すなわちクセノクラテスには自由を、アテナイ人たちには在留外人税をである。アマストリスのミュロニアノスが『歴史的類似論要目』の第1巻においてこう語っている。彼はスペウシッポスの後を継ぎ、第110回オリュンピア期の第2年、リュシマキデスのアーコン期に始まって25年間にわたり学頭を務めた。そして夜間に洗面器につまずき、すでに82歳にして死去した。
Φαμὲν δὲ καὶ εἰς αὐτὸν οὑτωσί· "χαλκῇ προσκόψας λεκάνῃ ποτὲ καὶ τὸ μέτωπον πλήξας ἴαχεν ὦ σύντονον, εἶτʼ ἔθανεν, ὁ πάντα πάντη Ξενοκράτης ἀνὴρ γεγώς." Γεγόνασι δὲ καὶ ἄλλοι Ξενοκράτεις ἕξ· ὅ τε τακτικὸς ἀρχαῖος σφόδρα * * καὶ ὁ συγγενὴς ἅμα καὶ πολίτης τῷ προειρημένῳ φιλοσόφῳ· φέρεται δὲ αὐτοῦ λόγος Ἀρσινοητικός, γεγραμμένος περὶ Ἀρσινόης ἀποθανούσης. τέταρτος φιλόσοφος, ἐλεγείαν γεγραφὼς οὐκ ἐπιτυχῶς. ἴδιον δέ· ποιηταὶ μὲν γὰρ ἐπιβαλλόμενοι πεζογραφεῖν ἐπιτυγχάνουσι· πεζογράφοι δὲ ἐπιτιθέμενοι ποιητικῇ πταίουσι· τῷ δῆλον τὸ μὲν φύσεως εἶναι, τὸ δὲ τέχνης ἔργον3. πέμπτος ἀνδριαντοποιός· ἕκτος ᾅσματα γεγραφώς, ὥς φησιν Ἀριστόξενος.
我々もまた彼に対して次のように詩を詠んでいる。 「かつて青銅の洗面器につまずいて額を 打ちつけ、鋭い悲鳴をあげて息絶えた、 あらゆる点であらゆる意味において真の男子であったクセノクラテスよ」。 クセノクラテスという名の人物は他に6人いた。極めて古代の兵術家、[欠損]、前述の哲学者の親族にして同市民であった者(彼の手になるものとして、アルシノエの死に際して書かれた『アルシノエ追悼演説』が残る)。第4の者は哲学者で、エレゲイア詩を詠んだが芳しくなかった。もっともこれは特異な現象である。詩人が散文を書こうと挑めば成功するが、散文家が詩作に挑むと失敗するからである。このことから、前者は天賦の才によるもの、後者は技術による所作であることが明らかである。第5の者は彫刻家、第6の者は歌曲を作曲した者であり、アリストクセノスがそう伝えている。
- 4.2.11οὐκ ἄν γε, ἔφη, τὶς πρότερον τούτου.
直前のディオニュシオスの発言(ἀφαιρήσεται αὐτοῦ τὸν τράχηλον「彼の首をはねてやる」)を受けた強い省略構文。主動詞として希求法+ἄν(ἀφέλοιτο など)が補われ、τούτου はクセノクラテス自身が指し示した「自らの首(τὸν ἴδιον)」を指す比較の属格。「誰であれ私の首よりも前にプラトンの首をはねることはできない(=プラトンを殺すならまず私を殺してからにしろ)」の意。
- 4.2.14τὸ μετοίκιον ἀτονοῦντα θεῖναι
θεῖναι は「税を納める、支払う」(καταθεῖναι / καταβαλεῖν に相当)の意で用いられており、ἀτονοῦντα は「〜する力がない、果たすことができない」を表す分詞。全体として「在留外人税を支払うことができずに(困窮して)」という原因・理由を表す。
- 4.2.15τῷ δῆλον τὸ μὲν φύσεως εἶναι, τὸ δὲ τέχνης ἔργον
指示代名詞の中性与格 τῷ は前文の事実全体(詩人が散文を書けば成功するが、散文家が詩作を試みると失敗する現象)を指す原因・理由・手段の与格(「そのことによって/それゆえに」)として機能し、後続の δῆλον [ἐστι] に係っている。τὸ μέν(詩作)と τὸ δέ(散文)はそれぞれ性質の属格(「天賦の才に属するもの」「技術の所作」)を述語としてとっている。
