← ディオゲネス・ラエルティオス

ギリシア哲学者列伝

§3.1.99-3.1.104

幸福の諸要素と技術や善悪の区分および反対関係

幸福の構成要素の詳細な定義、技術の三分(準備・加工・使用)、善の四分類、存在物の三分(善・悪・中立)、良法と無法の各三分類、ならびに反対関係の三類型(善対悪、悪対悪、中立対中立)を論じる。

← 前次 →

ἡ μὲν εὐβουλία γίνεται ἐκ παιδείας καὶ ἐκ τοῦ πολλῶν ἔμπειρον γενέσθαι· ἡ δὲ εὐαισθησία ἐκ τῶν τοῦ σώματος μερῶν, οἷον ἐάν τις ὀφθαλμοῖς ὁρᾷ καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκούῃ καὶ τῇ ῥινὶ καὶ τῷ στόματι αἰσθάνηται ὧν δεῖ αἰσθάνεσθαι· τὸ δὴ τοιοῦτον εὐαισθησία. ἡ δὲ εὐτυχία, ὅταν ἐφʼ ἃ σκοπεῖ πράξῃ κατʼ ὀρθὸν ἃ δεῖ πράττειν τὸν σπουδαῖον2. εὐδοξία δʼ ἐστὶν ὅταν τις εὖ ἀκούῃ1· εὐπορία δʼ ἐστὶν ὅταν τις πρὸς τὰς ἐν τῷ βίῳ χρήσεις οὕτως ἔχῃ ὥστε καὶ φίλους εὖ ποιῆσαι καὶ φιλοτίμως καὶ εὐπόρως ἀπολειτουργῆσαι. ᾧ δὲ ὑπάρχει ταῦτα πάντα, οὗτός ἐστιν εὐδαίμων τελέως. τῆς ἄρα εὐδαιμονίας ἐστὶ τὸ μὲν εὐβουλία, τὸ δὲ εὐαισθησία καὶ ὑγίεια τοῦ σώματος, τὸ δὲ εὐτυχία, τὸ δὲ εὐδοξία, τὸ δὲ εὐπορία.

良き思慮は教育と多くの経験を積むことから生じる。良好な感覚は身体の諸部分に由来し、たとえば目で見、耳で聞き、鼻や口で知覚すべきものを知覚する場合であり、このような状態が良好な感覚である。幸運とは、志向している事柄に向かって、善き人(有徳者)がなすべきことを正しく成し遂げるときである。良き評判とは、善く言われる(名声を得ている)ときである。豊かさとは、友人たちに善を施し、また名誉ある務めを進んで気前よく果たせるほどに、生活における用途に関して資力を有しているときである。これらすべてを兼ね備えている者こそ、完全に幸福である。したがって幸福には、良き思慮、身体の良好な感覚と健康、幸運、良き評判、豊かさがある。

Αἱ τέχναι εἰς τρία διαιροῦνται· ἡ μὲν πρώτη, ἡ δὲ δευτέρα, ἡ δὲ τρίτη. πρώτη μὲν οὖν ἡ μεταλλευτικὴ καὶ ὑλοτομική· παρασκευαστικαὶ γάρ εἰσιν. ἡ δὲ χαλκευτικὴ καὶ ἡ τεκτονικὴ μετασχηματιστικαί εἰσιν· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ σιδήρου ἡ χαλκευτικὴ ὅπλα ποιεῖ, ἡ δὲ τεκτονικὴ ἐκ τῶν ξύλων αὐλοὺς καὶ λύρας. ἡ δὲ χρηστική3, οἷον ἱππικὴ τοῖς χαλινοῖς χρῆται, ἡ πολεμικὴ τοῖς ὅπλοις, ἡ μουσικὴ τοῖς αὐλοῖς καὶ τῇ λύρᾳ. τῆς τέχνης ἄρα τρία εἴδη ἐστί· τὸ μέν τι πρῶτον, τὸ δέ τι δεύτερον, τὸ δέ τι τρίτον.

諸技術は三つに区分される。第一のもの、第二のもの、第三のものである。第一のものは採鉱術や木こりの術(伐採術)であり、これらは準備的(資材調達的)だからである。鍛冶術や大工術は形態変更的(加工的)である。なぜなら鍛冶術は鉄から武器を造り、大工術は木材から笛や竪琴を造るからである。使用技術は、たとえば馬術が轡(くつわ)を用い、軍事術が武器を用い、音楽術が笛や竪琴を用いるようなものである。したがって技術には三つの種があり、第一の種、第二の種、第三の種である。

Τὸ ἀγαθὸν εἰς τέτταρα γένη διαιρεῖται· ὧν ἓν μὲν λέγομεν εἶναι τὸν τὴν ἀρετὴν ἔχοντα ἰδίᾳ ἀγαθόν· ἄλλο δὲ αὐτὴν τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν δικαιοσύνην λέγομεν ἀγαθὸν εἶναι· τρίτον δέ, οἷον σιτία καὶ γυμνάσια τὰ πρόσφορα καὶ φάρμακα· τέταρτον δέ φαμεν εἶναι ἀγαθόν, οἷον αὐλητικὴν καὶ ὑποκριτικὴν καὶ τὰ τοιαῦτα. ἀγαθοῦ ἄρα τέτταρα εἴδη ἐστί· τὸ μὲν τὸ τὴν ἀρετὴν ἔχειν, ἕτερον δὲ αὐτὴ ἡ ἀρετή, τρίτον δὲ σιτία καὶ γυμνάσια τὰ ὠφέλιμα· τέταρτον δὲ αὐλητικὴν καὶ ὑποκριτικὴν καὶ ποιητικὴν ἀγαθὸν λέγομεν εἶναι.

善は四つの類に区分される。そのうち一つとして、徳を備えている人それ自体を善であると言う。もう一つとして、徳そのものと正義を善であると言う。第三に、適合する食物、運動、医薬のようなものを善と言う。第四に、笛の演奏術、俳優術、およびそれらの類を善であると言う。したがって善には四つの種がある。徳を備えていること、徳そのもの、有益な食物や運動、そして第四に笛の演奏術、俳優術、詩作術を善であると言う。

τῶν ὄντων τὰ μέν ἐστι κακά, τὰ δὲ ἀγαθά, τὰ δὲ οὐδέτερα. τούτων κακὰ μὲν ταῦτα λέγομεν, τὰ δυνάμενα βλάπτειν ἀεί, οἷον ἀκρισίαν καὶ ἀφροσύνην καὶ ἀδικίαν καὶ τὰ τοιαῦτα· τὰ δὲ τούτοις ἐναντία ἀγαθά ἐστι. τὰ δὲ ἐνίοτε μὲν ὠφελεῖν, ἐνίοτε δὲ βλάπτειν—οἷον τὸ περιπατεῖν καὶ τὸ καθῆσθαι καὶ ἐσθίειν—〈ἢ〉 ὅλως μήτε ὠφελῆσαι μήτε βλάψαι δυνάμενα, ταῦτα γοῦν οὔτε ἀγαθὰ οὔτε κακά ἐστι. τῶν ἄρα ὄντων τὰ μὲν ἀγαθά, τὰ δὲ κακά, τὰ δʼ οὐδέτερα τούτων.

存在する諸事物のうち、あるものは悪、あるものは善、あるものは中立(無差別)である。これらのうち悪とは、常に害をなしうる事柄を言い、たとえば無分別、愚昧、不正、およびそれらの類である。これらと反対のものが善である。時に益をなし時に害をなすもの――たとえば散歩すること、座ること、食べることなど――や、あるいは全体として益することも害することもできないものは、決して善でも悪でもない。したがって存在する諸事物のうち、あるものは善、あるものは悪、あるものはこれらの中立である。

Εὐνομία διαιρεῖται εἰς τρία· ἓν μέν, ἐὰν ὦσιν οἱ νόμοι σπουδαῖοι, εὐνομίαν φαμὲν εἶναι· ἕτερον δέ, ἐὰν τοῖς κειμένοις νόμοις ἐμμένωσιν οἱ πολῖται, καὶ τοῦτό φαμεν εὐνομίαν εἶναι· τρίτον δέ, ἐὰν μὴ ὄντων τῶν νόμων κατὰ ἔθη καὶ ἐπιτηδεύματα χρηστῶς πολιτεύωνται, καὶ τοῦτο εὐνομίαν προσαγορεύομεν· τῆς εὐνομίας ἄρα ἓν μέν ἐστι νόμους σπουδαίους εἶναι· ἄλλο δέ, ἐὰν τοῖς οὖσι νόμοις ἐμμένωσι· τρίτον δέ, ἐὰν ἔθεσι καὶ ἐπιτηδεύμασι χρηστοῖς πολιτεύωνται. Διαιρεῖται ἡ ἀνομία εἰς τρία· ὧν ἓν μέν ἐστιν, ἐὰν ὦσιν οἱ νόμοι μοχθηροὶ καὶ πρὸς ξένους καὶ πρὸς πολίτας·

良法(秩序)は三つに区分される。第一は、法が優れたものであるなら良法であると言う。第二は、制定された法を市民たちが固く守るなら、これも良法であると言う。第三は、制定法がなくとも慣習や習俗に従って立派に国制を営んでいるなら、これも良法と呼ぶ。したがって良法には、法が優れていること、現行の法を人々が守ること、良き慣習や習俗によって国制を営むことの三つがある。無法(不法)は三つに区分される。その第一は、法が外国人にとっても市民にとっても悪辣なものである場合、

ἕτερον δέ, ἐὰν τοῖς ὑπάρχουσι μὴ πείθωνται· ἄλλο δέ, ἐὰν ὅλως μηδεὶς ᾖ νόμος. τῆς ἄρα ἀνομίας ἓν μέν ἐστι τὸ μοχθηροὺς εἶναι τοὺς νόμους· ἄλλο δέ, ἐὰν τοῖς οὖσι μὴ πείθωνται· τρίτον δέ, ἐὰν μηδεὶς ᾖ νόμος. Τὰ ἐναντία διαιρεῖται εἰς τρία· οἷον ἀγαθὰ κακοῖς ἐναντία φαμὲν εἶναι, ὡς τὴν δικαιοσύνην τῇ ἀδικίᾳ καὶ τὴν φρόνησιν τῇ ἀφροσύνῃ καὶ τὰ τοιαῦτα. κακὰ δὲ κακοῖς ἐναντία ἐστίν, οἷον ἡ ἀσωτία τῇ ἀνελευθερίᾳ καὶ τὸ ἀδίκως στρεβλοῦσθαι τῷ δικαίως στρεβλοῦσθαι4· καὶ τὰ τοιαῦτα κακὰ κακοῖς ἐναντία ἐστί. τὸ δὲ βαρὺ τῷ κούφῳ καὶ τὸ ταχὺ τῷ βραδεῖ καὶ τὸ μέλαν τῷ λευκῷ ὡς οὐδέτερα οὐδετέροις ἐναντία ἐστίν.

第二は、現行の法に従わない場合、もう一つは、法が全く存在しない場合である。したがって無法には、法が悪辣であること、現行の法に従わないこと、法が存在しないことの三つがある。反対のものは三つに区分される。善が悪に反対である場合、たとえば正義が不正に、思慮が無分別に反対であるような事柄を言う。また悪が悪に反対である場合、たとえば放蕩が吝嗇(不自由)に、不当に拷問を受けることが正当に拷問を受けることに反対であるような事柄であり、これらのような悪が悪に反対である。そして重いものが軽いものに、速いものが遅いものに、黒いものが白いものに対するように、中立のものが中立のものに反対である。

構文注4 件
  1. 3.1.99εὖ ἀκούῃ

    動詞 ἀκούω に副詞 εὖ が付された慣用表現で、「良い評判を得る」「人から良く言われる(称賛される)」を受動の意味で表す(英語の to be well spoken of に相当)。

  2. 3.1.99ἐφʼ ἃ σκοπεῖ πράξῃ κατʼ ὀρθὸν ἃ δεῖ πράττειν τὸν σπουδαῖον

    関係代名詞節 ἐφʼ ἅ(目指す目標)が前置詞句として前置され、主動詞 πράξῃ の直接目的語として後続の関係代名詞節 ἃ δεῖ πράττειν τὸν σπουδαῖον(善き人がなすべき事柄)が置かれている二重の関係詞構造。前者は行為の目標・方向、後者は行為の内容を規定する。

  3. 3.1.100ἡ δὲ χρηστική

    名詞 τέχνη が省略された形。第一の資材準備的技術(παρασκευαστική)、第二の加工・形態変更的技術(μετασχηματιστική)に対して、作られた道具を実際に使用する第三の技術的段階(使用技術、χρηστική)を指す。

  4. 3.1.104τὸ ἀδίκως στρεβλοῦσθαι τῷ δικαίως στρεβλοῦσθαι

    冠詞付き受動態不定詞同士が与格で対置されている。肉体的苦痛という自然的害悪を伴う点において「拷問を受けること」自体はいずれも悪(κακά)であるが、一方は不当性という道徳的悪、他方は法的な処罰という悪(害)として、悪と悪の対立の一例に位置づけられている。

モデル:gemini-3.8-flashurn:cts:greekLit:tlg0004.tlg001.humanitext-grc2:3.1.99-3.1.104