- 底本
- Diogenes Laertius. Hicks, R. D., editor. Cambridge, MA.: Harvard University Press; London: William Heinemann Ltd., 1925.
- 翻訳
- AI生成(gemini-3.8-flash) — 機械翻訳のため誤りを含む場合があります
- 言語
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:greekLit:tlg0004.tlg001.humanitext-grc2:3.1.89-3.1.93
- 出力
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-09-24
高貴な生まれの第四の区分(自己の徳)と美の三区分を提示し、魂の三分説、四元徳の機能、五種類の統治形態、ならびに弁論術の最初の四つの種を論じる。
ἄλλο εἶδος, ἐὰν αὐτός τις ᾖ γεννάδας τὴν ψυχὴν καὶ μεγαλόψυχος· καὶ τοῦτον εὐγενῆ φασι· καὶ τῆς γε εὐγενείας αὕτη κρατίστη. τῆς ἄρα εὐγενείας τὸ μὲν ἀπὸ προγόνων ἐπιεικῶν, τὸ δὲ δυναστῶν, τὸ δὲ ἐνδόξων, τὸ δʼ ἀπὸ τῆς αὐτοῦ καλοκαγαθίας. Τὸ κάλλος διαιρεῖται εἰς τρία· ἓν μὲν γὰρ αὐτοῦ ἐστιν ἐπαινετόν, οἷον ἡ διὰ τῆς ὄψεως εὐμορφία· ἄλλο δὲ χρηστικόν, οἷον ὄργανον καὶ οἰκία καὶ τὰ τοιαῦτα πρὸς χρῆσίν ἐστι καλά· τὸ δὲ πρὸς νόμους καὶ ἐπιτηδεύματα καὶ τὰ τοιαῦτα, 〈ἃ〉 πρὸς ὠφέλειάν ἐστι καλά. τοῦ ἄρα κάλλους τὸ μέν ἐστι πρὸς ἔπαινον, τὸ δὲ πρὸς χρῆσιν, τὸ δὲ πρὸς ὠφέλειαν.
もう一つの種は、その人自身が魂において気高く度量が大きい場合であり、このような人も高貴な生まれであると言われる。そして高貴な生まれのうちでもこれが最善のものである。したがって、高貴な生まれには、思慮分別ある先祖から生じるもの、権力者から生じるもの、名声ある者から生じるもの、そして自分自身の善美の徳から生じるものがある。 美は三つに区分される。すなわち、その第一は称賛に値するものであり、たとえば視覚を通じた姿かたちの美しさである。第二は実用的なものであり、道具や家屋など用途にかなって美しいものである。第三は法や慣習など有益さにおいて美しいものである。したがって美には、称賛に向かうもの、実用に向かうもの、有益さに向かうものがある。
Ἡ ψυχὴ διαιρεῖται εἰς τρία· τὸ μὲν γὰρ αὐτῆς ἐστι λογιστικόν, τὸ δὲ ἐπιθυμητικόν, τὸ δὲ θυμικόν. τούτων δὲ τὸ μὲν λογιστικόν ἐστιν αἴτιον τοῦ βουλεύεσθαί τε καὶ λογίζεσθαι καὶ διανοεῖσθαι καὶ πάντων τῶν τοιούτων· τὸ δʼ ἐπιθυμητικὸν μέρος ἐστὶ τῆς ψυχῆς αἴτιον τοῦ ἐπιθυμεῖν φαγεῖν καὶ τοῦ πλησιάσαι καὶ τῶν τοιούτων πάντων. τὸ δὲ θυμικὸν μέρος αἴτιόν ἐστι τοῦ θαρρεῖν καὶ ἥδεσθαι καὶ λυπεῖσθαι καὶ ὀργίζεσθαι. τῆς ἄρα ψυχῆς ἐστι τὸ μὲν λογιστικόν, τὸ δὲ ἐπιθυμητικόν, τὸ δὲ θυμικόν. Τῆς τελείας ἀρετῆς εἴδη τέτταρα· ἓν μὲν φρόνησις, ἓν δὲ δικαιοσύνη, ἄλλο δʼ ἀνδρεία, τέταρτον σωφροσύνη.
魂は三つに区分される。すなわち、理性的な部分、欲望的な部分、気概的な部分である。これらのうち理性的な部分は、熟慮すること、推論すること、思考すること、およびそれらすべてのような事態の原因(根拠)である。魂の欲望的な部分は、食べることや情交を持つことを欲すること、およびそれらすべてのような事態の原因である。気概的な部分は、勇敢であること、喜ぶこと、悲しむこと、怒ることの原因である。したがって魂には、理性的な部分、欲望的な部分、気概的な部分がある。 完全な徳には四つの種がある。一つは知慮(思慮)、一つは正義、他の一つは勇気、第四は節制である。
τούτων ἡ μὲν φρόνησις αἰτία τοῦ πράττειν ὀρθῶς τὰ πράγματα· ἡ δὲ δικαιοσύνη τοῦ ἐν ταῖς κοινωνίαις καὶ τοῖς συναλλάγμασι δικαιοπραγεῖν· ἡ δὲ ἀνδρεία τοῦ ἐν τοῖς κινδύνοις καὶ φοβεροῖς μὴ ἐξίστασθαι ποιεῖν, ἀλλὰ μένειν1· ἡ δὲ σωφροσύνη τοῦ κρατεῖν τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ ὑπὸ μηδεμιᾶς ἡδονῆς δουλοῦσθαι, ἀλλὰ κοσμίως ζῆν. τῆς ἀρετῆς ἄρα τὸ μέν ἐστι φρόνησις, ἄλλο δικαιοσύνη, τρίτον ἀνδρεία, τέταρτον σωφροσύνη. Ἡ ἀρχὴ διαιρεῖται εἰς μέρη πέντε· ἓν μὲν εἰς τὸ κατὰ νόμον, ἓν δὲ εἰς τὸ κατὰ φύσιν, ἓν δὲ εἰς τὸ κατὰ ἔθος, τέταρτον εἰς τὸ κατὰ γένος, πέμπτον δὲ κατὰ βίαν.
これらのうち、知慮は事柄を正しく行うことの原因であり、正義は共同関係や契約取引において公正に行為することの原因であり、勇気は危険や恐ろしい事態にあって退くことなく踏みとどまらせることの原因であり、節制は諸々の欲望を制してどんな快楽にも隷属せず秩序正しく生きることの原因である。したがって徳には、知慮、正義、第三に勇気、第四に節制がある。 統治(支配)は五つの部分に区分される。第一は法に基づくもの、第二は自然に基づくもの、第三は慣習に基づくもの、第四は家系に基づくもの、第五は暴力に基づくものである。
οἱ μὲν οὖν ἐν ταῖς πόλεσιν ἄρχοντες ὑπὸ τῶν πολιτῶν ἐπὰν αἱρεθῶσι, κατὰ νόμον ἄρχουσιν· οἱ δὲ κατὰ φύσιν, οἱ ἄρρενες, οὐ μόνον ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις· ἐπὶ πολὺ γὰρ πανταχοῦ τὰ ἄρρενα τῶν θηλειῶν ἄρχει. ἡ δὲ τοῦ κατὰ ἔθος ἀρχὴ τοιαύτη ἐστίν, οἵαν οἱ παιδαγωγοὶ τῶν παίδων ἄρχουσι2 καὶ οἱ διδάσκαλοι τῶν φοιτώντων. κατὰ γένος δὲ ἀρχὴ τοιαύτη τις λέγεται, οἵαν οἱ Λακεδαιμόνιοι βασιλεῖς ἄρχουσιν· ἀπὸ γὰρ γένους τινὸς ἡ βασιλεία. καὶ ἐν Μακεδονίᾳ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ἄρχουσι· καὶ γὰρ ἐκεῖ ἀπὸ γένους ἡ βασιλεία καθίσταται. οἱ δὲ βιασάμενοι ἢ παρακρουσάμενοι ἄρχουσιν ἀκόντων τῶν πολιτῶν· ἡ τοιαύτη ἀρχὴ κατὰ βίαν λέγεται εἶναι. τῆς ἀρχῆς ἄρα ἐστὶ τὸ μὲν κατὰ νόμον, τὸ δὲ κατὰ φύσιν, τὸ δὲ κατὰ ἔθος, τὸ δὲ κατὰ γένος, τὸ δὲ κατὰ βίαν.
都市において市民たちによって選ばれた統治者たちは法に基づいて統治する。自然に基づく統治とは雄(男性)によるものであり、人間においてだけでなく他の動物たちにおいても同様である。なぜなら概して至る所で雄が雌を支配するからである。慣習に基づく統治とは、養育係が子どもたちを導き、教師が通ってくる生徒たちを教え導くようなものである。家系に基づく統治とは、ラケダイモン(スパルタ)の王たちが支配するようなものを指す。王権が特定の家系に由来するからである。またマケドニアにおいても同じあり方で支配が行われる。そこでも王権は家系に基づいて確立されるからである。市民たちが望んでいないのに力ずくで、あるいは欺いて支配する者たちがいるが、このような統治は暴力に基づくものと言われる。したがって統治には、法に基づくもの、自然に基づくもの、慣習に基づくもの、家系に基づくもの、暴力に基づくものがある。
Τῆς ῥητορείας εἴδη ἐστὶν ἕξ. ὅταν μὲν γὰρ κελεύωσι πολεμεῖν ἢ συμμαχεῖν πρός τινα, καλεῖται τὸ τοιοῦτον εἶδος προτροπή. ὅταν δʼ ἀξιῶσι μὴ πολεμεῖν 〈ἢ〉 μὴ συμμαχεῖν, ἀλλʼ ἡσυχίαν ἄγειν, τὸ τοιοῦτον εἶδός ἐστιν ἀποτροπή. τρίτον εἶδος τῆς ῥητορείας, ὅταν τις φάσκῃ ἀδικεῖσθαι ὑπό τινος καὶ πολλῶν κακῶν αἴτιον ἀποφαίνῃ· τὸ δὴ τοιοῦτον εἶδος κατηγορία ὀνομάζεται. τέταρτον εἶδος τῆς ῥητορείας [ἀπολογία καλεῖται], ὅταν ἀποφαίνῃ αὑτὸν μηθὲν ἀδικοῦντα μήτε ἄλλο ἄτοπον μηθὲν πράττοντα· τὸ δὲ τοιοῦτον ἀπολογίαν καλοῦσι.
弁論術(修辞学)には六つの種がある。誰かに向かって戦争をすることや同盟を結ぶことを促す場合、そのような種は勧誘(勧告)と呼ばれる。戦争をしないことや同盟を結ばず平穏を保つことを求める場合、そのような種は抑止(引き止め)である。弁論術の第三の種は、誰かによって不正を被ったと主張し、多くの害悪の原因であると立証する場合であり、このような種は告発と名づけられる。弁論術の第四の種は、自分が何ら不正を行っておらず、他のいかなる不都合な事柄も行っていないと立証する場合であり、人々はこれを弁護と呼ぶ。
- 3.1.91τοῦ ἐν τοῖς κινδύνοις καὶ φοβεροῖς μὴ ἐξίστασθαι ποιεῖν, ἀλλὰ μένειν
αἰτία に係る属格の冠詞付き不定詞 τοῦ ποιεῖν が文骨格であり、その使役的動詞 ποιεῖν の目的語補文として二つの不定詞 μὴ ἐξίστασθαι(身を引かないこと)と μένειν(踏みとどまること)が従属している。「危険や恐ろしい事態にあって退くことなく、むしろ踏みとどまらせる原因」という使役構造をなす。
- 3.1.92οἵαν οἱ παιδαγωγοὶ τῶν παίδων ἄρχουσι
関係代名詞 οἵαν は動詞 ἄρχουσι に対する同族目的格(内面目的格、または先行する ἀρχή を受けた目的格)として機能しており、支配対象を表す属格 τῶν παίδων と共存している(「養育係が子どもたちに対して行使するような〔統治〕」)。後続の οἱ διδάσκαλοι τῶν φοιτώντων や οἵαν οἱ Λακεδαιμόνιοι βασιλεῖς ἄρχουσιν も同一の構文である。
