- 底本
- Diogenes Laertius. Hicks, R. D., editor. Cambridge, MA.: Harvard University Press; London: William Heinemann Ltd., 1925.
- 翻訳
- AI生成(gemini-3.8-flash) — 機械翻訳のため誤りを含む場合があります
- 言語
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:greekLit:tlg0004.tlg001.humanitext-grc2:10.1.91-10.1.96
- 出力
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-01
太陽や月を初めとする天体の大きさ、出没、運行の反転、月の満ち欠けと模様、および日食と月食の成因について論じ、複数の自然学的説明の可能性を認めることの重要性を説く。
“Τὸ δὲ μέγεθος ἡλίου τε καὶ τῶν λοιπῶν ἄστρων κατὰ μὲν τὸ πρὸς ἡμᾶς τηλικοῦτόν ἐστιν ἡλίκον φαίνεται1· [τοῦτο καὶ ἐν τῇ ιαʼ Περὶ φύσεως· εἰ γάρ, φησί, τὸ μέγεθος διὰ τὸ διάστημα ἀπεβεβλήκει, πολλῷ μᾶλλον ἂν τὴν χρόαν. ἄλλο γὰρ τούτῳ συμμετρότερον διάστημα οὐθέν ἐστι.] κατὰ δὲ τὸ καθʼ αὑτὸ ἤτοι μεῖζον τοῦ ὁρωμένου ἢ μικρῷ ἔλαττον ἢ τηλικοῦτον τυγχάνει. οὕτω γὰρ καὶ τὰ παρʼ ἡμῖν πυρὰ ἐξ ἀποστήματος θεωρούμενα κατὰ τὴν αἴσθησιν θεωρεῖται. καὶ πᾶν δὲ εἰς τοῦτο τὸ μέρος ἔνστημα ῥᾳδίως διαλυθήσεται, ἐάν τις τοῖς ἐναργήμασι προσέχῃ, ὅπερ ἐν τοῖς Περὶ φύσεως βιβλίοις δείκνυμεν.
「太陽およびその他の天体の大きさは、われわれとの関係においては、現れているのとまさに同じ大きさである[これは『自然について』第十一巻にもある。というのも、『もし距離のために大きさを失っていたとすれば、色を失うことは遥かに甚だしかったはずである。なぜなら、色にとってこれ以上に比例した距離は他に何もないからである』と彼は言う]。しかしそれ自体としては、見えているものより大きいか、わずかに小さいか、あるいは同等の大きさである。なぜなら、われわれの身近にある火も、離れたところから観察されるとき、感覚によればそのように観察されるからである。そして、この論点に対するいかなる反論も、明白な知覚事実に注意を払うならば容易に論破されるであろう。このことはわれわれが『自然について』の諸書において示している通りである。
ἀνατολὰς καὶ δύσεις ἡλίου καὶ σελήνης καὶ τῶν λοιπῶν ἄστρων καὶ κατὰ ἄναψιν γενέσθαι δυνατὸν καὶ σβέσιν, τοιαύτης οὔσης περιστάσεως καὶ καθʼ ἑκατέρους τοὺς τόπους, ὥστε τὰ προειρημένα ἀποτελεῖσθαι· οὐδὲν γὰρ τῶν φαινομένων ἀντιμαρτυρεῖ. καὶ κατʼ ἐμφάνειάν τε ὑπὲρ γῆς καὶ πάλιν ἐπιπροσθέτησιν τὸ προειρημένον δύναιτʼ ἂν συντελεῖσθαι· οὐδὲ γάρ τι τῶν φαινομένων ἀντιμαρτυρεῖ. τάς τε κινήσεις αὐτῶν οὐκ ἀδύνατον μὲν γίνεσθαι κατὰ τὴν τοῦ ὅλου οὐρανοῦ δίνην, ἢ τούτου μὲν στάσιν, αὐτῶν δὲ δίνην κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς ἐν τῇ γενέσει τοῦ κόσμου ἀνάγκην ἀπογεννηθεῖσαν ἐπʼ ἀνατολῇ·
太陽、月、その他の天体の出と入りは、点火と消火によって生じることも可能である。双方の場所において、すでに述べた現象が達成されるような状況が存在するからである。というのも、現象の何ひとつとして反対の証言をしていないからである。また、大地上への出現と再びの遮蔽によっても、すでに述べた現象は成就されうるであろう。現象の何ひとつとして反対の証言をしていないからである。さらに、それらの運動は、天全体の回転によって生じることも不可能ではないし、あるいは天は静止していて、天体自体の回転が、世界の生成において東方で初めから産み出された必然性に従って生じることも不可能ではない。
* * *〈σφοδρο〉τάτῃ θερμασίᾳ κατά τινα ἐπινέμησιν τοῦ πυρὸς ἀεὶ ἐπὶ τοὺς ἑξῆς τόπους ἰόντος. “Τροπὰς ἡλίου καὶ σελήνης ἐνδέχεται μὲν γίνεσθαι κατὰ λόξωσιν οὐρανοῦ οὕτω τοῖς χρόνοις κατηναγκασμένου· ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ ἀέρος ἀντέξωσιν ἢ καὶ ὕλης ἀεὶ ἐπιτηδείας τῆς μὲν ἐχομένης ἐμπιπραμένης τῆς δʼ ἐκλιπούσης· ἢ καὶ ἐξ ἀρχῆς τοιαύτην δίνην κατειληθῆναι τοῖς ἄστροις τούτοις, ὥσθʼ οἷόν τινʼ ἕλικα κινεῖσθαι. πάντα γὰρ τὰ τοιαῦτα καὶ τὰ τούτοις συγγενῆ οὐθενὶ τῶν ἐναργημάτων διαφωνεῖ, ἐάν τις ἀεὶ ἐπὶ τῶν τοιούτων μερῶν, ἐχόμενος τοῦ δυνατοῦ, εἰς τὸ σύμφωνον τοῖς φαινομένοις ἕκαστον τούτων δύνηται ἐπάγειν2, μὴ φοβούμενος τὰς ἀνδραποδώδεις ἀστρολόγων τεχνιτείας.
……極めて激しい熱によって、火が順次隣接する場所へと常に侵入していくことに応じて。 「太陽と月の至点における運行の反転は、しかるべき季節によって強制された天の傾きによって生じることがありうる。同様に、空気の押し返しや、あるいは常に隣接するものが燃え移り、尽きたものが消えるような適切な燃料によることもありうる。あるいはまた最初から、これらの天体に螺旋のように動くような回転が巻き込まれていたことによるのもありうる。というのも、これらすべておよびこれらに類する説明は、人がこのような個別領域において常に可能性を保ち、現象と調和するものへとこれらのおのおのを導くことができるならば、明白な知覚事実の何ひとつとも矛盾しないからである。占星術師たちの奴隷的な技術を恐れることがなければなおさらである。
“Κένωσίς τε σελήνης καὶ πάλιν πλήρωσις καὶ κατὰ στροφὴν τοῦ σώματος τούτου δύναιτʼ ἂν γίνεσθαι καὶ κατὰ σχηματισμοὺς ἀέρος ὁμοίως, ἔτι τε καὶ κατʼ ἐμπροσθετήσεις καὶ κατὰ πάντας τρόπους, καθʼ οὓς καὶ τὰ παρʼ ἡμῖν φαινόμενα ἐκκαλεῖται εἰς τὰς τοῦ εἴδους τούτου ἀποδόσεις, ἐὰν μή τις τὸν μοναχῆ τρόπον κατηγαπηκὼς τοὺς ἄλλους κενῶς ἀποδοκιμάζῃ3, οὐ τεθεωρηκὼς τί δυνατὸν ἀνθρώπῳ θεωρῆσαι καὶ τί ἀδύνατον, καὶ διὰ τοῦτʼ ἀδύνατα θεωρεῖν ἐπιθυμῶν. ἔτι τε ἐνδέχεται τὴν σελήνην ἐξ ἑαυτῆς ἔχειν τὸ φῶς, ἐνδέχεται δὲ ἀπὸ τοῦ ἡλίου.
「月の欠損と再びの満ちることとは、この天体の自転によっても生じうるし、同様に大気の形状変化によっても、さらに遮蔽によっても、またわれわれの身近にある現象がこの種の説明を要求するあらゆる仕方によっても生じうる。それは、単一のあり方を溺愛して他のあり方を根拠なく退け、人間に何を考察することが可能で何を考察することが不可能であるかを観察しておらず、それゆえに不可能なことを観察しようと欲するような者でないかぎりにおいてである。さらに、月がそれ自身から光を持つこともありうるし、太陽から受けることもありうる。
καὶ γὰρ παρʼ ἡμῖν θεωρεῖται πολλὰ μὲν ἐξ ἑαυτῶν ἔχοντα, πολλὰ δὲ ἀφʼ ἑτέρων. καὶ οὐθὲν ἐμποδοστατεῖ τῶν ἐν τοῖς μετεώροις φαινομένων, ἐάν τις τοῦ πλεοναχοῦ τρόπου ἀεὶ μνήμην ἔχῃ καὶ τὰς ἀκολούθους αὐτοῖς ὑποθέσεις ἅμα καὶ αἰτίας συνθεωρῇ καὶ μὴ ἀναβλέπων εἰς τὰ ἀνακόλουθα ταῦτʼ ὀγκοῖ ματαίως καὶ καταρρέπῃ ἄλλοτε ἄλλως ἐπὶ τὸν μοναχὸν τρόπον. ἡ δὲ ἔμφασις τοῦ προσώπου ἐν αὐτῇ δύναται μὲν γίνεσθαι καὶ κατὰ παραλλαγὴν μερῶν καὶ κατʼ ἐπιπροσθέτησιν, καὶ ὅσοι ποτʼ ἂν τρόποι θεωροῖντο τὸ σύμφωνον τοῖς φαινομένοις κεκτημένοι.
というのも、われわれの身近においても、多くのものが自らから光を持ち、多くのものが他から受けるのが観察されるからである。そして、人が複数の仕方を常に記憶に留め、それらに従う仮説と原因を併せて考察し、不整合な事柄に目を向けてこれらを虚しく誇大化させたり、時と場合によって勝手気ままに単一のあり方へと傾斜したりしないならば、天体現象の何ひとつとして妨げとはならない。月における顔の模様の現れは、部分の差異によっても、遮蔽によっても、また現象と調和を保つことが観察されるどのような仕方によっても生じうる。
ἐπὶ πάντων γὰρ τῶν μετεώρων τὴν τοιαύτην ἴχνευσιν οὐ προετέον. ἢν γάρ τις ᾖ μαχόμενος τοῖς ἐναργήμασιν, οὐδέποτε δυνήσεται ἀταραξίας γνησίου μεταλαβεῖν. “Ἔκλειψις ἡλίου καὶ σελήνης δύναται μὲν γίνεσθαι καὶ κατὰ σβένσιν, καθάπερ καὶ παρʼ ἡμῖν τοῦτο θεωρεῖται γιγνόμενον· καὶ ἤδη καὶ κατʼ ἐπιπροσθέτησιν ἄλλων τινῶν, ἢ γῆς ἢ ἀοράτου τινὸς ἑτέρου τοιούτου. καὶ ὧδε τοὺς οἰκείους ἀλλήλοις τρόπους συνθεωρητέον, καὶ τὰς ἅμα συγκυρήσεις τινῶν ὅτι οὐκ ἀδύνατον γίνεσθαι4. [ἐν δὲ τῇ ιβʼ Περὶ φύσεως ταῦτα λέγει καὶ πρός, ἥλιον ἐκλείπειν σελήνης ἐπισκοτούσης, σελήνην δὲ τοῦ τῆς γῆς σκιάσματος, ἀλλὰ καὶ κατʼ ἀναχώρησιν.
というのも、あらゆる天体現象において、このような追究を放棄してはならないからである。もし明白な知覚事実と争うならば、決して真正の心の平静にあずかることはできないであろう。 「日食と月食は、われわれの身近でこれが生じるのが観察されるのと同様に、消火によって生じることもありうる。また、大地や他の不可視の類似物など、何か他のものの遮蔽によって生じることもすでに可能である。そしてこのように、互いに適合する複数の仕方を併せて考察すべきであり、ある特定の要因が同時に重なり合って生じることも不可能ではないと考察すべきである。[『自然について』第十二巻において彼はこれらのことを述べており、さらに、太陽が欠けるのは月が覆い隠すからであり、月が欠けるのは大地の影のためであるとも述べているが、退去によることもあるとしている。]
- 10.1.91κατὰ μὲν τὸ πρὸς ἡμᾶς τηλικοῦτόν ἐστιν ἡλίκον φαίνεται
「われわれに対する関係においては、現れているのと同じ大きさである」という有名なエピクロスの命題。κατὰ μὲν τὸ πρὸς ἡμᾶς(観測者との関係における相対的な見かけ)と後の κατὰ δὲ τὸ καθʼ αὑτό(対象それ自体の絶対的大きさ)が対置されている。
- 10.1.93ἐὰν τις ... εἰς τὸ σύμφωνον τοῖς φαινομένοις ἕκαστον τούτων δύνηται ἐπάγειν
条件文 ἐάν τις ... δύνηται の内部で、分詞句 ἐχόμενος τοῦ δυνατοῦ(「可能性を保持しつつ」)と否定の分詞句 μὴ φοβούμενος τὰς ἀνδραποδώδεις ἀστρολόγων τεχνιτείας(「占星術師たちの奴隷的な技術を恐れることなく」)が主動詞 δύνηται を修飾している。ἐπάγειν は「導く、当てはめる」の意。
- 10.1.94ἐὰν μή τις ... κενῶς ἀποδοκιμάζῃ
否定条件節 ἐὰν μή τις ... ἀποδοκιμάζῃ(「もし人が……空虚に排斥するのでなければ」)に完了分詞 κατηγαπηκώς(「溺愛して」)と τεθεωρηκώς(「観察して」)、現在分詞 ἐπιθυμῶν(「欲して」)が組み合わされており、単一の説明に固執する独断論者の心理と態度を段階的に叙述している。
- 10.1.96καὶ τὰς ἅμα συγκυρήσεις τινῶν ὅτι οὐκ ἀδύνατον γίνεσθαι
συνθεωρητέον の目的語として名詞句(τοὺς οἰκείους ἀλλήλοις τρόπους)と、ὅτι 節を伴う先取り対格(prolepsis)構文 τὰς ἅμα συγκυρήσεις τινῶν ὅτι οὐκ ἀδύνατον γίνεσθαι(「ある事柄の同時的一致が生じることも不可能ではないということ」)が並列されている。
