← ディオゲネス・ラエルティオス

ギリシア哲学者列伝

§10.1.7-10.1.11

エピクロスへの更なる中傷と質素な人柄による反論

ティモクラテスらによるエピクロスの健康・贅沢・罵倒癖に関する更なる中傷が引用された後、著者はエピクロスの寛厚・質素・学友との深い絆・学派の永続性を挙げてこれに反論する。

← 前次 →

τόν τε Ἐπίκουρον πολλὰ κατὰ τὸν λόγον ἠγνοηκέναι καὶ πολὺ μᾶλλον κατὰ τὸν βίον, τό τε σῶμα ἐλεεινῶς διακεῖσθαι, ὡς πολλῶν ἐτῶν μὴ δύνασθαι ἀπὸ τοῦ φορείου διαναστῆναι· μνᾶν τε ἀναλίσκειν ἡμερησίαν εἰς τὴν τράπεζαν, ὡς αὐτὸς ἐν τῇ πρὸς Λεόντιον ἐπιστολῇ γράφει καὶ ἐν τῇ πρὸς τοὺς ἐν Μυτιλήνῃ φιλοσόφους. συνεῖναί τε αὐτῷ τε καὶ Μητροδώρῳ ἑταίρας καὶ ἄλλας, Μαμμάριον καὶ Ἡδεῖαν καὶ Ἐρώτιον καὶ Νικίδιον. καὶ ἐν ταῖς ἑπτὰ καὶ τριάκοντα βίβλοις ταῖς Περὶ φύσεως τὰ πλεῖστα ταὐτὰ λέγειν καὶ ἀντιγράφειν ἐν αὐταῖς ἄλλοις τε καὶ Ναυσιφάνει τὰ πλεῖστα καὶ αὐτῇ λέξει φάσκειν οὕτως· Ἀλλʼ ἴτωσαν· εἶχε γὰρ ἐκεῖνος ὠδίνων1 τὴν ἀπὸ τοῦ στόματος καύχησιν τὴν σοφιστικήν, καθάπερ καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ἀνδραπόδων.

またエピクロスは理論の面で多くのことを知らず、生き方の面でははるかに多くを知らなかったこと、また身体が哀れな状態にあって、長年にわたり輿から起き上がることすらできなかったこと、またレオンティオン宛ての書簡やミュティレネの哲学者たち宛ての書簡で自ら記しているように、食卓に日ごとに1ムナを費やしていたことを述べている。さらに彼自身とメトロドロスのもとには他のヘタイラたち、すなわちマンマリオン、ヘデイア、エロティオン、ニキディオンも同棲していたという。そして『自然について』全37巻の中でも大半は同じことを繰り返しており、その中で他の人々、とりわけナウシパネスに反論を加えており、大半の箇所でまさに次のように語っているという。「しかし彼らは去るがよい。なぜなら、かの男は口先からの詭弁的な自慢話を、他の多くの奴隷たちと同様に、陣痛の苦しみをもって産み出していたのだから。」

καὶ αὐτὸν Ἐπίκουρον ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς περὶ Ναυσιφάνους λέγειν· Ταῦτα ἤγαγεν αὐτὸν εἰς ἔκστασιν τοιαύτην, ὥστε μοι λοιδορεῖσθαι καὶ ἀποκαλεῖν διδάσκαλον. πλεύμονά τε αὐτὸν ἐκάλει καὶ ἀγράμματον καὶ ἀπατεῶνα καὶ πόρνην· τούς τε περὶ Πλάτωνα Διονυσοκόλακας καὶ αὐτὸν Πλάτωνα χρυσοῦν, καὶ Ἀριστοτέλη ἄσωτον, 〈ὃν〉 καταφαγόντα τὴν πατρῴαν οὐσίαν στρατεύεσθαι καὶ φαρμακοπωλεῖν· φορμοφόρον τε Πρωταγόραν καὶ γραφέα Δημοκρίτου καὶ ἐν κώμαις γράμματα διδάσκειν· Ἡράκλειτόν τε κυκητὴν καὶ Δημόκριτον Ληρόκριτον καὶ Ἀντίδωρον Σαννίδωρον· τούς τε Κυνικοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος· καὶ τοὺς διαλεκτικοὺς πολυφθόρους, Πύρρωνα δʼ ἀμαθῆ καὶ ἀπαίδευτον.

またエピクロス自身も書簡の中でナウシパネスについて次のように述べているという。「このことが彼を激しい錯乱へと追い込み、その結果、私を罵倒し、教師と嘲り呼ぶに至った。」そしてエピクロスは彼を「肺(腑抜け)」、無学、詐欺師、売春婦と呼んでいた。またプラトンの信奉者たちを「ディオニュシオスの太鼓持ち」、プラトン自身を「黄金の男」と呼び、アリストテレスを「放蕩者」とし、父親の財産を食い潰したのちに軍務に就き、薬売りをしていたと呼んだ。さらにプロタゴラスを「荷担ぎ人夫」、デモクリトスの筆記者であり村々で読み書きを教えていた者と呼び、ヘラクレイトスを「掻き回す者」、デモクリトスを「たわ言クリトス」、アンティドロスを「道化ドロス」、キュニコス派を「ギリシアの敵」、弁証家たちを「多くの者を破滅させる者」、ピュロンを「無知にして無教養な者」と呼んだ。

Μεμήνασι δʼ οὗτοι. τῷ γὰρ ἀνδρὶ μάρτυρες ἱκανοὶ τῆς ἀνυπερβλήτου πρὸς πάντας εὐγνωμοσύνης ἥ τε πατρὶς χαλκαῖς εἰκόσι τιμήσασα οἵ τε φίλοι τοσοῦτοι τὸ πλῆθος ὡς μηδʼ ἂν πόλεσιν ὅλαις μετρεῖσθαι δύνασθαι· οἵ τε γνώριμοι πάντες ταῖς δογματικαῖς αὐτοῦ σειρῆσι προσκατασχεθέντες, πλὴν Μητροδώρου τοῦ Στρατονικέως πρὸς Καρνεάδην ἀποχωρήσαντος, τάχα βαρυνθέντος ταῖς ἀνυπερβλήτοις αὐτοῦ χρηστότησιν· ἥ τε διαδοχή2, πασῶν σχεδὸν ἐκλιπουσῶν τῶν ἄλλων, ἐσαεὶ διαμένουσα καὶ νηρίθμους ἀρχὰς ἀπολύουσα ἄλλην ἐξ ἄλλης τῶν γνωρίμων·

しかし、これらの者たちは狂気の沙汰に陥っている。というのも、万人に対する彼の類まれな寛厚の情については、青銅の肖像像によって彼を顕彰した祖国や、全都市を合わせても計り知れないほど多数にのぼる友人たち、教説のセイレンの歌によって固く捉えられ続けた弟子たちのすべて――ただしストラトニケイアのメトロドロスだけは、おそらくエピクロスの比類なき善意に重苦しさを感じてカルネアデスのもとへ走り去ったが――、そして他のほとんどすべての学派が途絶えてしまった中で永遠にとどまり、弟子たちの中から次から次へと無数の学頭を送り出してきた学派の継承が、彼にとって十分な証人となっているからである。

ἥ τε πρὸς τοὺς γονέας εὐχαριστία καὶ ἡ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς εὐποιία πρός τε τοὺς οἰκέτας ἡμερότης, ὡς δῆλον κἀκ τῶν διαθηκῶν αὐτοῦ καὶ ὅτι αὐτοὶ συνεφιλοσόφουν αὐτῷ, ὧν ἦν ἐνδοξότατος ὁ προειρημένος Μῦς· καθόλου τε ἡ πρὸς πάντας αὐτοῦ φιλανθρωπία. τῆς μὲν γὰρ πρὸς θεοὺς ὁσιότητος καὶ πρὸς πατρίδα φιλίας ἄλεκτος ἡ διάθεσις· ὑπερβολῇ γὰρ ἐπιεικείας οὐδὲ πολιτείας ἥψατο. καὶ χαλεπωτάτων δὲ καιρῶν κατασχόντων τηνικάδε τὴν Ἑλλάδα, αὐτόθι καταβιῶναι, δὶς ἢ τρὶς τοὺς περὶ τὴν Ἰωνίαν τόπους πρὸς τοὺς φίλους διαδραμόντα. οἳ καὶ πανταχόθεν πρὸς αὐτὸν ἀφικνοῦντο καὶ συνεβίουν αὐτῷ ἐν τῷ κήπῳ, καθά φησι καὶ Ἀπολλόδωρος· ὃν καὶ ὀγδοήκοντα μνῶν πρίασθαι3.

さらに両親に対する感謝の念、兄弟たちに対する善行、召使いたちに対する温厚さも証人である。このことは彼の遺言書からも、また召使いたち自身が彼とともに哲学を探究したことからも明らかであり、彼らのうちで最も著名だったのが前述のミュスである。そして万人に対する彼の全般的な人間愛も同様である。実に神々への敬虔さや祖国への愛情において、その心情は言葉に尽くせないほどであった。過度な慎み深さゆえに国政に関わることさえしなかった。そして極めて過酷な時期がその頃ギリシアを覆っていたにもかかわらず、その地に生き続け、友人たちのもとへイオニア周辺の地を2、3度訪れただけであった。その友人たちも四方から彼のもとへとやって来て、庭園で彼とともに共同生活を送ったとアポロドロスも述べている。彼はこの庭園を80ムナで購入したのである。

Διοκλῆς δʼ ἐν τῇ τρίτῃ τῆς ἐπιδρομῆς φησιν εὐτελέστατα καὶ λιτότατα διαιτώμενοι. κοτύλῃ γοῦν, φησίν, οἰνιδίου ἠρκοῦντο, τὸ δὲ πᾶν ὕδωρ ἦν αὐτοῖς ποτόν. τόν τʼ Ἐπίκουρον μὴ ἀξιοῦν εἰς τὸ κοινὸν κατατίθεσθαι τὰς οὐσίας, καθάπερ τὸν Πυθαγόραν κοινὰ τὰ φίλων λέγοντα· ἀπιστούντων γὰρ εἶναι τὸ τοιοῦτον4· εἰ δʼ ἀπίστων οὐδὲ φίλων. αὐτός τέ φησιν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς, ὕδατι μόνον ἀρκεῖσθαι καὶ ἄρτῳ λιτῷ. καί, πέμψον μοι τυροῦ, φησί, κυθριδίου, ἵνʼ ὅταν βούλωμαι πολυτελεύσασθαι δύνωμαι. τοιοῦτος ἦν ὁ τὴν ἡδονὴν εἶναι τέλος δογματίζων, ὃν καὶ Ἀθήναιος διʼ ἐπιγράμματος οὕτως ὑμνεῖ·

ディオクレスも『概説』第3巻において、彼らがきわめて安価で質素な生活を送っていたと述べている。「ともあれ、彼らは1コテュレの薄い葡萄酒で満足しており、彼らの飲み物のすべては水であった」と述べている。またエピクロスは、「友人のものは共有である」と述べたピュタゴラスのように、財産を共有の基金へと拠出することをよしとしなかった。というのも、そのようなことは信じ合っていない者たちのすることであり、信じ合っていないのなら友人ですらないからである。彼自身も書簡の中で、水と質素なパンだけで満ち足りていると述べている。そして「小さな壺に入ったチーズを送ってくれ。贅沢をしたいと望むときにそれができるように」と述べている。快楽こそが目的であると教説を立てた人物は、このような人であった。アテナイオスも彼を詩の中で次のように称えている。

構文注4 件
  1. 10.1.7εἶχε γὰρ ἐκεῖνος ὠδίνων

    未完了過去 εἶχε に現在分詞 ὠδίνων が結合した迂言的継続表現。「絶えず陣痛を起こして(産み出して)いた」の意。ὠδίνω は分娩の苦しみを表す動詞で、比喩的に「苦心して言葉を産み出す」さまを示す。

  2. 10.1.9τῷ γὰρ ἀνδρὶ μάρτυρες ἱκανοὶ τῆς ἀνυπερβλήτου πρὸς πάντας εὐγνωμοσύνης ἥ τε πατρὶς ... οἵ τε φίλοι ... οἵ τε γνώριμοι ... ἥ τε διαδοχή

    構文の骨格は μάρτυρες ἱκανοί(述語名詞)に対し、4つの主格句(ἥ τε πατρὶς ..., οἵ τε φίλοι ..., οἵ τε γνώριμοι ..., ἥ τε διαδοχή ...)が並列主語として結合している同格的・並列的構造。τῷ ἀνδρί は利害の与格、τῆς εὐγνωμοσύνης は μάρτυρες にかかる目的格的属格。

  3. 10.1.10ὃν καὶ ὀγδοήκοντα μνῶν πρίασθαι

    関係代名詞 ὃν は直前の τὸν κῆπον(庭園)を先行詞とし、間接話法における不定詞 πρίασθαι の対格主語ではなく直接目的語として機能している。主語「彼(エピクロス)」は文脈上補われる。ὀγδοήκοντα μνῶν は「価格の属格」。

  4. 10.1.11ἀπιστούντων γὰρ εἶναι τὸ τοιοῦτον

    属格 ἀπιστούντων は動詞 εἶναι の補語となる「所有・特徴の属格(述語属格)」。「そのようなこと(tò toioûton)は、互いに信じ合わない者たちの性質・特徴である」を表す。

モデル:gemini-3.8-flashurn:cts:greekLit:tlg0004.tlg001.humanitext-grc2:10.1.7-10.1.11