← ディオゲネス・ラエルティオス

ギリシア哲学者列伝

§10.1.143-10.1.148

主要教説第十二から第二十八:自然学と快楽の限界

エピクロスは『主要教説』第12教説から第28教説において、自然学の知識と感覚の信頼性が精神の平安に不可欠であること、快楽の限界と富・欲望の性質、および至福の生をもたらす理性的配慮と友情の重要性を説いている。

← 前次 →

[XII.] Οὐκ ἦν τὸ φοβούμενον λύειν ὑπὲρ τῶν κυριωτάτων μὴ κατειδότα τίς ἡ τοῦ σύμπαντος φύσις, ἀλλʼ ὑποπτευόμενόν τι1 τῶν κατὰ τοὺς μύθους· ὥστε οὐκ ἦν ἄνευ φυσιολογίας ἀκεραίους τὰς ἡδονὰς ἀπολαμβάνειν. [XIII.] Οὐθὲν ὄφελος ἦν τὴν κατʼ ἀνθρώπους ἀσφάλειαν κατασκευάζεσθαι τῶν ἄνωθεν ὑπόπτων καθεστώτων καὶ τῶν ὑπὸ γῆς καὶ ἁπλῶς τῶν ἐν τῷ ἀπείρῳ. [XIV.] Τῆς ἀσφαλείας τῆς ἐξ ἀνθρώπων γενομένης μέχρι τινὸς δυνάμει τε ἐξερειστικὴ καὶ εὐπορίᾳ εἰλικρινεστάτη γίνεται ἡ ἐκ τῆς ἡσυχίας καὶ ἐκχωρήσεως τῶν πολλῶν ἀσφάλεια.

[十二]全宇宙の本性が何であるかを認知しておらず、神話にまつわる事柄を疑い恐れている者にとって、最も主要な事柄について恐れを解消することは不可能であった。したがって、自然学なしには、純粋な快楽を享受することは不可能であった。 [十三]上空の事象や地下の事象、また端的に言えば無限の領域における事象についての疑念が存在しているかぎり、人間に対する安全を確保することは何の役にも立たなかった。 [十四]人間たちに対する安全がある程度まで確保されたとしても、権力や物質的富による安定を排して、静穏と大衆からの退去による安全こそが最も純粋なものとなる。

[XV.] Ὁ τῆς φύσεως πλοῦτος καὶ ὥρισται καὶ εὐπόριστός ἐστιν· ὁ δὲ τῶν κενῶν δοξῶν εἰς ἄπειρον ἐκπίπτει. [XVI.] Βραχέα σοφῷ τύχη παρεμπίπτει, τὰ δὲ μέγιστα καὶ κυριώτατα ὁ λογισμὸς διῴκηκε καὶ κατὰ τὸν συνεχῆ χρόνον τοῦ βίου διοικεῖ καὶ διοικήσει. [XVII.] Ὁ δίκαιος ἀταρακτότατος, ὁ δʼ ἄδικος πλείστης ταραχῆς γέμων. [XVIII.] Οὐκ ἐπαύξεται ἐν τῇ σαρκὶ ἡ ἡδονή, ἐπειδὰν ἅπαξ τὸ κατʼ ἔνδειαν ἀλγοῦν ἐξαιρεθῇ, ἀλλὰ μόνον ποικίλλεται. τῆς δὲ διανοίας τὸ πέρας τὸ κατὰ τὴν ἡδονὴν ἀπεγέννησεν ἥ τε τούτων αὐτῶν ἐκλόγησις2 καὶ τῶν ὁμογενῶν τούτοις, ὅσα τοὺς μεγίστους φόβους παρεσκεύαζε τῇ διανοίᾳ.

[十五]本性の富は限られており、容易に調達できるが、空虚な思惑による富は無限へと流れ出す。 [十六]賢者に偶然が入り込むことはわずかであり、最大かつ最も主要な事柄は理性が配慮してきたのであり、生涯の連続する時間のなかで配慮しており、今後も配慮するであろう。 [十七]正しい者は最も乱れがなく、不正な者は最大の動揺に満ちている。 [十八]欠乏による苦痛が一度除去されたなら、肉体における快楽はもはや増大せず、ただ変化するにすぎない。一方、精神の快に関する限界は、これらのまさに苦痛をもたらすものと、これらと同類のものであって精神に最大の恐怖を調達していたあらゆるものについての理性的な吟味が生み出したのである。

[XIX.] Ὁ ἄπειρος χρόνος ἴσην ἔχει τὴν ἡδονὴν καὶ ὁ πεπερασμένος, ἐάν τις αὐτῆς τὰ πέρατα καταμετρήσῃ τῷ λογισμῷ. [XX.] Ἡ μὲν σὰρξ ἀπέλαβε τὰ πέρατα τῆς ἡδονῆς ἄπειρα, καὶ ἄπειρος αὐτὴν χρόνος παρεσκεύασεν. ἡ δὲ διάνοια τοῦ τῆς σαρκὸς τέλους καὶ πέρατος λαβοῦσα τὸν ἐπιλογισμὸν καὶ τοὺς ὑπὲρ τοῦ αἰῶνος φόβους ἐκλύσασα τὸν παντελῆ βίον παρεσκεύασεν, καὶ οὐθὲν ἔτι τοῦ ἀπείρου χρόνου προσεδεήθη· 〈οὐ〉 μὴν ἀλλʼ οὔτε ἔφυγε τὴν ἡδονήν, οὐθʼ ἡνίκα τὴν ἐξαγωγὴν ἐκ τοῦ ζῆν τὰ πράγματα παρεσκεύαζεν, ὡς ἐλλείπουσά τι τοῦ ἀρίστου βίου κατέστρεφεν.

[十九]無限の時間は、もし理知によってその快楽の限界を測るならば、有限の時間と等しい快楽を持っている。 [二十]肉体は快楽の限界を無限なものとして受け取り、無限の時間がその限界を調達した。しかし精神は、肉体の終極と限界についての考察を得て、永遠についての恐怖を消し去ることで、全き生涯をととのえ、もはや無限の時間を少しも必要としなかった。しかりそれのみならず、精神は快楽から逃れることもなく、また事態が生からの立ち去りを調達したときにも、最善の生から何かが欠けているかのように終わることはなかった。

[XXI.] Ὁ τὰ πέρατα τοῦ βίου κατειδὼς οἶδεν, ὡς εὐπόριστόν ἐστι τὸ 〈τὸ〉 ἀλγοῦν κατʼ ἔνδειαν ἐξαιροῦν καὶ τὸ τὸν ὅλον βίον παντελῆ καθιστάν· ὥστʼ οὐδὲν προσδεῖται πραγμάτων ἀγῶνας κεκτημένων. [XXII.] Τὸ ὑφεστηκὸς δεῖ τέλος ἐπιλογίζεσθαι καὶ πᾶσαν τὴν ἐνάργειαν, ἐφʼ ἣν τὰ δοξαζόμενα ἀνάγομεν· εἰ δὲ μή, πάντα ἀκρισίας καὶ ταραχῆς ἔσται μεστά. [XXIII.] Εἰ μάχῃ πάσαις ταῖς αἰσθήσεσιν, οὐχ ἕξεις οὐδʼ ἃς ἂν φῇς αὐτῶν διεψεῦσθαι πρὸς τί ποιούμενος τὴν ἀναγωγὴν κρίνῃς3.

[二十一]生の限界をよく知る者は、欠乏による苦痛を除去するもの、そして生全体を全きものとするものが、いかに容易に調達されうるかを知っている。したがって、闘争を伴うような事柄を何一つ必要としない。 [二十二]実在する究極目的と、思惑される事柄をそこへと還元するあらゆる明証性とを考察しなければならない。さもなければ、すべてが不決断と動揺で満たされるであろう。 [二十三]もしすべての感覚と戦うならば、感覚のうち誤っていると主張するものすら、何に基準を置いて判定すべきかも持たないことになる。

[XXIV.] Εἴ τινʼ ἐκβαλεῖς ἁπλῶς αἴσθησιν καὶ μὴ διαιρήσεις τὸ δοξαζόμενον κατὰ τὸ προσμένον καὶ τὸ παρὸν ἤδη κατὰ τὴν αἴσθησιν καὶ τὰ πάθη καὶ πᾶσαν φανταστικὴν ἐπιβολὴν τῆς διανοίας, συνταράξεις καὶ τὰς λοιπὰς αἰσθήσεις τῇ ματαίῳ δόξῃ, ὥστε τὸ κριτήριον ἅπαν ἐκβαλεῖς. εἰ δὲ βεβαιώσεις καὶ τὸ προσμένον ἅπαν ἐν ταῖς δοξαστικαῖς ἐννοίαις καὶ τὸ μὴ τὴν ἐπιμαρτύρησιν4, οὐκ ἐκλείψεις τὸ διεψευσμένον· ὡς τετηρηκὼς ἔσῃ πᾶσαν ἀμφισβήτησιν κατὰ πᾶσαν κρίσιν τοῦ ὀρθῶς ἢ μὴ ὀρθῶς.

[二十四]もし感覚のいずれかを端的に退け、感覚と諸感情と精神のあらゆる表象的直観に従って、未決定で確認を待つものと既に現前しているものとに思惑を区別しないならば、空虚な思惑によって残りの感覚をも混乱させ、その結果、判定基準の全体を退けることになるであろう。また、思惑的な観念のうち、確認を待つあらゆるものや裏づけを欠くものをも確実なものとして是認するならば、誤りを免れることはないであろう。正しさあるいは非正しさのあらゆる判定において、あらゆる疑義を温存したことになるからである。

[XXV.] Εἰ μὴ παρὰ πάντα καιρὸν ἐπανοίσεις ἕκαστον τῶν πραττομένων ἐπὶ τὸ τέλος τῆς φύσεως, ἀλλὰ προκαταστρέψεις εἴ τε φυγὴν εἴ τε δίωξιν ποιούμενος εἰς ἄλλο τι, οὐκ ἔσονταί σοι τοῖς λόγοις αἱ πράξεις ἀκόλουθοι. [XXVI.] Τῶν ἐπιθυμιῶν ὅσαι μὴ ἐπʼ ἀλγοῦν ἐπανάγουσιν ἐὰν μὴ συμπληρωθῶσιν, οὐκ εἰσὶν ἀναγκαῖαι ἀλλʼ εὐδιάχυτον τὴν ὄρεξιν ἔχουσιν, ὅταν δυσπόριστοι ἢ βλάβης ἀπεργαστικαὶ δόξωσιν εἶναι. [XXVII.] Ὧν ἡ σοφία παρασκευάζεται εἰς τὴν τοῦ ὅλου βίου μακαριότητα, πολὺ μέγιστόν ἐστιν ἡ τῆς φιλίας κτῆσις. [XXVIII.] Ἡ αὐτὴ γνώμη θαρρεῖν τε ἐποίησεν ὑπὲρ τοῦ μηθὲν αἰώνιον εἶναι δεινὸν μηδὲ πολυχρόνιον, καὶ τὴν ἐν αὐτοῖς τοῖς ὡρισμένοις ἀσφάλειαν φιλίαις μάλιστα κατεῖδε συντελουμένην.

[二十五]もしすべての好機において、行われる個々の行為を本性の究極目的に還元せず、逃避であれ追求であれ他の何らかのものへと先走って逸脱するならば、あなたの行為は言論と一致しないであろう。 [二十六]満たされなくても苦痛へと帰着しない欲望は、すべて必然的なものではなく、調達が困難であったり害悪をもたらすように思われるときには、容易に解消される欲求を持っている。 [二十七]知恵が全生涯の至福のために調達するもののうち、友情の獲得ははるかに最大のものである。 [二十八]永続する恐ろしいものも長期にわたる恐ろしいものも存在しないと確信させたのと同じ知見が、まさにこの限定された生における安全が何よりも友情によって全うされることを見抜いたのである。

構文注4 件
  1. 10.1.143μὴ κατειδότα ... ὑποπτευόμενόν τι

    非人称構文 οὐκ ἦν ... λύειν において、不定詞 λύειν の意味上の主語(「人が」)を表す対格分詞。与格(οὐκ ἦν αὐτῷ λύειν)にならず、不定詞の主語として対格で置かれている。

  2. 10.1.144τῆς δὲ διανοίας τὸ πέρας τὸ κατὰ τὴν ἡδονὴν ἀπεγέννησεν ἥ τε τούτων αὐτῶν ἐκλόγησις

    語順の倒置(hyperbaton)。目的語の句 τῆς διανοίας τὸ πέρας τὸ κατὰ τὴν ἡδονήν(快楽に関する精神の限界)が文頭に置かれ、主語 ἥ τε τούτων αὐτῶν ἐκλόγησις...(これら自体の吟味が……)が動詞 ἀπεγέννησεν の後に後置されている。

  3. 10.1.146οὐδʼ ἃς ἂν φῇς αὐτῶν διεψεῦσθαι πρὸς τί ποιούμενος τὴν ἀναγωγὴν κρίνῃς

    οὐχ ἕξεις の目的語として関係節 ἃς ἂν φῇς αὐτῶν διεψεῦσθαι(感覚のうち誤っていると主張するもの)と、間接疑問節 πρὸς τί ... κρίνῃς(何を基準として判断すべきか)が組み合わさった構文。「誤っているとする感覚を、何に基準を置いて判定すべきかすら持たないことになる」という意味構造を成す。

  4. 10.1.147τὸ μὴ τὴν ἐπιμαρτύρησιν

    分詞(ἔχον 等)の省略を伴う名詞句。先行する τὸ προσμένον(確認を待つもの)と並列され、「証言(裏づけ)を持たないもの」「確証を得ていないもの」の意で βεβαιώσεις の目的語となっている。

モデル:gemini-3.8-flashurn:cts:greekLit:tlg0004.tlg001.humanitext-grc2:10.1.143-10.1.148