Humanitext Reader

테르툴리아누스 · 처녀들의 베일 착용에 관하여 §4

여인이라는 총칭과 처녀의 면사포 착용 의무

11개 구절 중 3번째 · 라틴어

요약

테르툴리아누스는 사도가 면사포 규정에서 '처녀'를 언급하지 않고 '여인'만을 썼기 때문에 처녀는 제외된다고 주장하는 반대자들에 맞서, '여인'이 처녀를 내포하는 보편적 총칭임을 언어적, 논리적 관점에서 논증한다.

§4Quatenus autem et de scripturis adversus veritatem argumentari consuetudo est, statim opponitur nobis nullam mentionem virginum ab apostolo factam ubi de velamine praefinit, sed tantum mulieres nominatas, cum, si voluisset et virgines tegi, de virginibus quoque cum mulieribus nominatis pronuntiasset: quomodo illic, inquit, ubi de nuptiis tractat, quid observandum sit (??)tiam de virginibus declarat.
그러나 성경으로부터 진리에 대항하여 논쟁하는 것 역시 관습이 되어 있으므로, 사도가 면사포에 대해 규정할 때 처녀들에 대한 언급을 전혀 하지 않고 오직 여인들만을 명시했다는 점이 즉시 우리에게 반론으로 제기된다. 만일 그가 처녀들도 가려지기를 원했다면 여인들과 함께 처녀들에 대해서도 명시하여 규정했을 것이라는 주장이다. 그들은 말한다. "그가 다른 곳에서 결혼에 대해 다루며 무엇을 지켜야 할지 처녀들에 대해서도 밝히고 있는 것처럼"이라고.
Itaque non contineri eas lega velandi capitis, ut non nominatas in hac lege, immo ex hoc revelari, qua non i(??)beutur quae nec nominantur.
따라서 그녀들은 머리를 가려야 한다는 법에 포함되지 않으며, 이 법에서 명시되지 않았으므로, 오히려 명시되지도 않고 명령받지도 않은 것에서 그녀들을 드러내야 한다는 사실이 밝혀진다는 것이다.
Sed et nos eandem argumentationem retorquemus.
그러나 우리 또한 동일한 논증을 그대로 되돌려준다.
Qui enim sciebat alias utriusque generis facere mentionem, virginis dico et mulieris, id est non virginis, ex ca(??) distinctionis, in his, in quibus non nominat virginem, non facie(??)s distinctionem ostendit condicionis communionem.
왜냐하면 구별할 필요가 있었기에 다른 곳에서 두 부류, 즉 처녀와 여인(즉 처녀가 아닌 자)을 모두 언급할 줄 알았던 이가, 처녀를 명시하지 않은 구절들에서는 구별을 짓지 않음으로써 처녀성이 처녀 아닌 여인과 동일한 조건에 처해 있음을 보여주기 때문이다.
Ceterum potu hic quoque constituere differentiam inter virginem et mulierem, sicut alibi dicit, Divisa est mulier et virgo.
게다가 그가 다른 곳에서 "여인과 처녀는 나뉘어 있다"라고 말한 것처럼, 여기에서도 처녀와 여인 사이에 차이를 설정할 수 있었을 것이다.
Igitur quas non divisit tacendo, in(??)teravit.
그러므로 침묵함으로써 나누지 않은 이들을 그는 통합하여 하나로 다룬 것이다.
Nec tamen quia illic divisa est et mulier et virgo, hic quoque patrocinabitur illa divisio, ut quidam vo(??)t.
그럼에도 저기에서 여인과 처녀가 나뉘어 있다고 해서, 어떤 이들이 원하는 것처럼 여기에서도 그 나뉨이 옹호해 주지는 못할 것이다.
Quanta enim alibi dicta non valent, ubi dicta scilicet non sunt, nisi si eadem sit causa quae alibi, ut sufficiat semel dictum? Illa autem causa virginis et mulieris longe divisa est ab hac specie.
왜냐하면 다른 곳에서 언급된 많은 것들이, 그것이 언급되지 않은 다른 곳에서는 효력을 가지지 못하는 것이 당연하기 때문이다. 단, 다른 곳과 원인이 동일하여 한 번 언급된 것으로 충분한 경우는 예외이다. 그러나 저 처녀와 여인의 원인은 이번 일과는 아주 멀리 떨어져 있다.
Divisa est, inquit, mulier et virgo.
그는 말한다. "여인과 처녀는 나뉘어 있다"라고.
Quare? quoniam innupta, id est virgo, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, nupta autem, id est non virgo, cogitat quomodo plac(??) viro.
왜인가? 미혼자, 즉 처녀는 몸과 영 모두 거룩해지기 위해 주의 일을 생각하지만, 결혼한 자, 즉 처녀가 아닌 자는 어떻게 남편을 기쁘게 할까 생각하기 때문이다.
Haec erit interpretatio divisionis illius, nullum habens lec(??) in isto capitu(??)o, in quo neque de nuptiis neque de animo et cogitatu mulieris et virginis pronuntiatum, sed de capite velande.
이것이 저 나뉨에 대한 해석일 것이며, 결혼에 대해서도 여인과 처녀의 마음과 생각에 대해서도 규정하지 않고 오직 머리를 가리는 것에 대해서만 규정하는 이 장에서는 아무런 자리도 차지하지 못한다.
Cuius nullam volens esse disceptationem spiritus sanctus uno nomine mulieris etiam virginem intellegi voluit, quam proprie (??) nominando a muliere non separavit, et non separando coniunxit ei a qua non separavit.
이에 대해 어떠한 논쟁도 있기를 원치 않으셨던 성령께서는 '여인'이라는 하나의 이름 안에 처녀 또한 이해되기를 원하셨으니, 그녀를 고유하게 명시하지 않음으로써 여인으로부터 분리하지 않으셨고, 분리하지 않음으로써 그녀를 분리하지 않은 상대와 결합시키셨다.
Novum est nunc ergo principali vocabulo uti et cetera nihilominus in eo vocabulo intellegi, ubi nulla est necessitas singillatim distinguendae universitatis? Naturaliter compendium sermonis et gratum et necessarium est, quoniam sermo laciniosus et onerosus et vanus est.
그렇다면 이제 전체를 낱낱이 구별할 필요가 전혀 없을 때, 주요 단어를 사용하고 그럼에도 다른 것들이 그 단어 안에서 이해되도록 하는 것이 무슨 새로운 일이겠는가? 자연스럽게 말의 축약은 반갑고도 필요한 것인데, 왜냐하면 장황한 말은 번거롭고 헛되기 때문이다.
Sic et generalibus vocabulis contenti sumus, comprehendentibus in se specialium intellectum.
이처럼 우리도 개별적인 것의 의미를 스스로 내포하는 일반적인 단어들에 만족한다.
Ergo iam de vocabulo ipso.
그러므로 이제 그 단어 자체에 대해 이야기해 보자.
Naturale vocabulum est femina.
자연적인 단어는 여성이다.
Naturalis vocabuli generale mulier.
자연적인 단어의 일반적인 명칭은 여인이다.
Generalis etiam speciale virgo vel nupta vel vidua vel quot etiam aetatis nomina accedunt.
일반적인 명칭의 개별적인 명칭은 처녀 혹은 결혼한 자 혹은 과부 혹은 여기에 덧붙여지는 나이의 이름들이다.
Subiectum igitur est generali speciale, quia generale prius est, et subcessivum antecessivo et portionale universali;
따라서 개별적인 것은 일반적인 것에 종속되는데, 왜냐하면 일반적인 것이 앞서는 것이며, 뒤따르는 것은 앞서는 것에, 부분적인 것은 전체에 종속되기 때문이다.
in ipso intellegitur cui subicitur, et in ipso significatur, quia in ipso continetur.
종속되는 것은 그것이 종속되어 있는 바로 그 단어 안에서 이해되고, 그 안에서 의미를 지닌다. 왜냐하면 그 안에 포함되어 있기 때문이다.
Sic nec manus nec pes nec ullum membrorum desiderat significari corpore nominato.
이와 같이 '몸'이 명시되었을 때 손도 발도 그 어떤 지체도 특별히 의미되기를 요구하지 않는다.
Et si mundum dixeris, illic erit et caelum et quae in eo, sol et luna et sidera et astra et terra et freta et ominis census elementorum.
그리고 만일 그대가 '세계'를 말한다면, 그 안에는 하늘과 그 안에 있는 것들, 태양과 달과 별들과 천체들과 땅과 바다와 원소들의 모든 재산이 들어있을 것이다.
Omnia dixeris, cum id dixeris quod ex omnibus constat.
모든 것으로 이루어진 그것을 말했을 때 그대는 모든 것을 말한 것이다.
Sic et mulierem nominando quicquid est mulieris nominavit.
이처럼 '여인'을 명시함으로써 그는 여인에게 속한 모든 것을 명시한 것이다.

어휘·문법 주석

  1. §4quas non divisit tacendo, integravit — 동사 integravit('통합하다', '하나로 삼다')는 바오로가 별도로 언급하지 않고 침묵함으로써(tacendo) 처녀들을 '여인(mulieres)'이라는 공통된 범주 안에 통합시켰음을 뜻한다.
  2. §4non faciens distinctionem ostendit condicionis communionem — 현재분사 faciens는 수단('구별을 짓지 않음으로써')을 나타낸다. 주절의 주어는 관계대명사 Qui이며, 문맥상 사도 바오로를 가리킨다.
  3. §4Illa autem causa virginis et mulieris longe divisa est ab hac specie. — 동사구 divisa est가 longe와 함께 쓰여 단순한 분리가 아니라 '멀리 떨어져 있다', '무관하다'라는 의미를 나타낸다. specie(species의 탈격)는 '이번의 구체적인 사안(면사포 착용 문제)'을 가리킨다.
  4. §4quoniam sermo laciniosus et onerosus et vanus est. — 접속사 quoniam은 이유절을 이끌며, 앞 문장에서 언급된 '말의 축약(compendium sermonis)'이 자연스럽고 바람직한 이유를 설명한다.
  5. §4Subiectum igitur est generali speciale — 단어 generali는 형용사 subiectum이 요구하는 여격으로, '개별적인 것(종)이 일반적인 것(류)에 종속된다'는 논리적 관계를 나타낸다.

이 구절 인용하기

테르툴리아누스, 처녀들의 베일 착용에 관하여 §4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa029.humanitext-lat1:4

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.