Humanitext Reader

테르툴리아누스 · 인내에 관하여 §10-11

복수의 배격과 참된 행복으로 이끄는 인내

9개 구절 중 7번째 · 라틴어

요약

복수하고자 하는 욕망의 해악을 폭로하며, 스스로 재판권을 가로채는 것이 유일한 심판자이신 하느님의 권한을 침해하는 죄임을 밝힌다. 이어서 조바심의 여러 근원을 정리하고, 대소의 모든 침해를 인내해야 할 필요성과 함께 산상설교를 통해 인내야말로 하늘의 행복에 이르는 길임을 논한다.

§10Est et alius summus impatientiae stimulus ultionis libido, negotium curans aut gloriae aut malitiae.
또한 조바심의 또 다른 가장 큰 자극은 허영이나 악의의 일을 돌보는 복수의 욕구이다.
sed et gloria ubique uana et malitia numquam non domino odiosa, hoc quidem loco cum maxime, cum alterius malitia prouocata superiorem se in exsequenda ultione constituit et remunerans nequam duplicat quod semel factum est ultio penes errorem solacium uidetur doloris, penes ueritatem certamen redarguitur malignitatis.
그러나 허영은 어디서나 허무하고, 악의는 언제나 주님께 미움을 받는 것인데, 다른 이의 악의에 의해 도발된 [자신의 악의]가 복수를 실행함에 있어 자신이 더 우월하다고 자처하며, 악을 되갚음으로써 한 번 저질러진 일을 배로 만들 때, 이 경우에 특히 그러하다. 복수는 잘못된 인식에 있어서는 슬픔의 위안으로 보이지만, 진리에 있어서는 악의의 경쟁임이 폭로된다.
quid enim refert inter prouocantem et prouocatum, nisi quod ille prior in maleficio deprehenditur, at ille posterior? tamen uterque laesi hominis domino reus est, qui omne nequam et prohibet et damnat.
참으로 도발하는 자와 도발당하는 자 사이에, 전자가 악행에서 먼저 발각되고 후자가 나중에 발각된다는 점 외에 무슨 차이가 있겠는가? 그럼에도 양자 모두 인간을 상하게 한 죄로 인해 주님 앞에 유죄이니, 주님께서는 모든 악을 금하시고 또한 단죄하신다.
nulla in maleficio ordinis ratio est, nec locus secernit quod similitudo coniungit.
악행에 있어서 순서의 고려는 전혀 없으며, 유사함이 결합하는 것을 순서가 갈라놓지 못한다.
par factum par habet meritum.
동등한 행위는 동등한 응보를 받는다.
absolute itaque praecipitur malum malo non rependendum.
그러므로 악을 악으로 갚지 말아야 한다는 명령이 절대적으로 내려진다.
quomodo id obseruabimus, si fastidientes * in fastidio ultionis non erimus? quem autem honorem litabimus domino deo, ei nobis arbitrium defensionis arrogauerimus? nos putres, uasa fictilia! seruulis nostris adsumentibus sibi de conseruis ultionem grauiter offendimur eosque, qui nobis patientiam obtulerint suam, ut memores humilitatis seruitutis suae, dominici honoris diligentes non probamus modo, sed ampliorem, quam ipsi sibi praesumpsissent, satisfactionem facimus.
만일 우리가 [타인의 악을] 혐오하면서도 복수에 대한 혐오 속에 있지 않다면, 어떻게 이것을 지키겠는가? 만일 우리가 스스로를 방어할 재판권을 우리 자신에게 돌린다면, 주님이신 하느님께 무슨 영예를 드리겠는가? 썩어 없어질 우리, 진흙 그릇들이여! 우리의 종들이 동료 종들에게 스스로 복수를 행할 때 우리는 몹시 분개한다. 반면에, 자신들의 종살이의 비천함을 기억하고 주인의 영예를 아끼는 자들로서 우리에게 자신들의 인내를 바친 이들을, 우리는 인정할 뿐만 아니라 그들이 스스로 바랐을 것보다 더 큰 보상을 그들에게 해 준다.
id nobis in domino tam iusto ad aestimandum, tam potenti ad perficiendum periclitatur? ** hoc se nobis repromittit dicens: uindictam mihi, et ego uindicabo, id est: patientiam tibi, et ego patientiam remunerabo.
평가하심에 있어 그토록 공정하시고 실행하심에 있어 그토록 강력하신 주님 안에서, 이 일이 우리에게 위태롭게 여겨지겠는가? 주님께서는 우리에게 이렇게 약속하시며 말씀하신다. "복수는 나의 것이니, 내가 갚아 주리라." 즉, "너에게는 인내를, 그러면 내가 그 인내에 보답하리라" 하시는 것이다.
cum enim dicit: nolite iudicare, ne iudicemini, nonne patientiam flagitat? quis enim non iudicabit alium, nisi qui patiens erit non defendendi? quid ergo credimus iudicem illum, si non et ultorem? quis idcirco iudicat, ut ignoscat? ac si ignoscet, tamen iudicantis impatientiam cauerit et honorem unici iudicis [id est dei] abstulerit.
참으로 "심판하지 마라, 심판받지 않을 것이다"라고 말씀하실 때, 주님께서 인내를 요구하시는 것이 아니겠는가? 참으로 스스로를 옹호하지 않음을 견뎌내는 자가 아니라면, 누가 타인을 심판하지 않겠는가? 그렇다면 만일 주님께서 보복하시는 분이 아니시라면, 어찌 그분을 심판자로 믿겠는가? 누가 용서하기 위해 심판한단 말인가? 그리고 비록 주님께서 용서하신다 하더라도, 역시 심판하는 자의 조바심을 저질렀으며, 유일한 심판자의 영예를 빼앗은 것이다.
quantos uero casus huiusmodi impatientia incursare consueuit! quotiens paenituit defensionem! quotiens instantia eius deterior inuenta est causis suis! quoniam nihil impatientia susceptum sine impetu transigi nouit, nihil impetu actum non aut offendit aut corruit aut praeceps abit.
실로 이러한 조바심은 얼마나 많은 파멸에 빠져들기 쉬운가! 복수가 얼마나 자주 후회되었던가! 그것의 집요한 노력이 그 원인이 되었던 일들보다 얼마나 자주 더 나쁜 것으로 드러났던가! 조바심에 의해 떠맡겨진 일은 그 어떤 것도 격한 충동 없이 수행되는 법을 알지 못하며, 충동으로 행해진 것은 그 어떤 것도 장애에 부딪히거나, 무너지거나, 파멸로 치닫지 않는 법이 없기 때문이다.
iam si leuius defenderis, insanies, si uberius, oneraberis.
이제 만일 네가 너무 가볍게 복수한다면 미쳐 버릴 것이고, 너무 과하게 복수한다면 무거운 짐을 지게 될 것이다.
quid mihi cum ultione, cuius modum regere non possum per impatientiam doloris? quodsi patientiae incubabo, non dolebo;
슬픔의 조바심 때문에 그 한도를 조절할 수 없는 복수가 나와 무슨 상관이란 말인가? 그러나 만일 내가 인내에 전념한다면 나는 슬퍼하지 않을 것이다.
si non dolebo, ulcisci non desiderabo.
내가 슬퍼하지 않는다면, 복수하기를 갈망하지 않을 것이다.
§11Post has principales impatientiae materias ut potuimus regestas quid inter ceteras euagemur, quae domi, quae foris? lata atque diffusa est operatio mali multiplicia aspidum incitamenta, iaculantis, et modo paruula modo maxima.
우리가 할 수 있는 한 조바심의 이러한 주요한 근원들을 열거한 지금, 집 안에 있거나 집 밖에 있는 그 외의 다른 일들 사이에서 어찌하여 방황하겠는가? 악한 자의 활동은 넓고도 널리 퍼져 있어, 때로는 아주 작고 때로는 아주 큰, 독사들의 다양한 자극을 던져댄다.
si paruula de sua mediocritate contemnas, maximis pro sua exuperantia cedas.
만일 네가 작은 자극들을 그것의 사소함 때문에 가볍게 여긴다면, 가장 큰 자극들에는 그것의 압도적인 힘 때문에 굴복해야 한다.
ubi minor iniuria, ibi nulla necessitas impatientiae.
침해가 더 작은 곳에서는 조바심의 필요가 전혀 없다.
at ubi maior iniuria, ibi necessarior iniuriae medela, patientia.
그러나 침해가 더 큰 곳에서는 침해의 치유제인 인내가 더욱 필요하다.
certemus igitur quae a malo infliguntur sustinere, ut hostis studium aemulatio nostrae aequanimitatis eludat.
그러므로 우리의 평정심에 대한 노력이 원수의 의도를 비껴가게 하도록, 악한 자에 의해 가해지는 일들을 견뎌내기로 힘쓰자.
si uero quaedam ipsi in nos aut imprudentia aut sponte etiam superducimus, aeque patienter obeamus quae nobis imputamus.
그러나 만일 우리가 부주의로 인해서나 심지어 자발적으로 어떤 일들을 우리 자신에게 불러들인다면, 우리 자신에게 탓으로 돌리는 일들을 똑같이 인내하며 받아들이자.
quodsi a domino nonnulla credimus incuti, cui magis patientiam quam domino praebeamus? quin insuper gratulari [et gaudere] nos docet dignatione diuinae castigationis.
한편 만일 어떤 일들이 주님으로부터 가해진다고 믿는다면, 주님보다 누구에게 더 인내를 보여드려야 하겠는가? 오히려 더 나아가, 주님께서는 신성한 훈육의 은덕을 기뻐하고 [즐거워하도록] 우리를 가르치신다.
ego, inquit, quos diligo castigo.
말씀하시기를, "나는 내가 사랑하는 자들을 훈육한다" 하신다.
o seruum illum beatum, cuius emendationi dominus instat, cui dignatur irasci, quem admonendi dissimulatione non decipit! undique igitur adstricti sumus officio patientiae administrandae, qua aequa ex parte aut erroribus nostris aut mali insidiis aut admonitionibus domini interuenimus.
오, 그 교정을 위해 주님께서 다그치시고, 화내기를 마다하지 않으시며, 경고를 외면하심으로써 기만하지 않으시는 저 복된 종이여! 그러므로 우리는 모든 면에서 인내를 실천해야 하는 의무에 얽매여 있으니, 이 인내를 통해 우리는 우리의 잘못이나 악한 자의 음모, 혹은 주님의 경고에 대해 동등하게 대처하게 된다.
eius officii magna merces, felicitas scilicet.
이 의무의 보상은 크니, 곧 행복이다.
quos enim felices dominus nisi patientes nuncupauit dicendo: beati pauperes spiritu, illorum est enim regnum caelorum? nullus profecto spiritu pauper nisi humilis.
참으로 "마음이 가난한 사람들은 행복하다, 하늘 나라가 그들의 것이기 때문이다"라고 말씀하시며, 주님께서 인내하는 이들 외에 누구를 행복하다고 부르셨겠는가? 참으로 겸손한 자가 아니라면 마음이 가난한 자는 아무도 없다.
quis autem humilis nisi patiens? quia nemo subicere sese potest sine prima patientia subiectionis ipsius.
그리고 인내하는 자가 아니라면 누가 겸손하겠는가? 왜냐하면 복종 자체에 따르는 일차적인 인내 없이는 아무도 자신을 복종시킬 수 없기 때문이다.
beati, inquit, flentes atque lugentes.
말씀하신다. "슬퍼하고 애통해하는 사람들은 행복하다." 누가 인내 없이 그러한 일들을 견뎌내겠는가?
quis talia sine patientia tolerat? itaque talibus et aduocatio et risus promittitur.
그리하여 그러한 이들에게 위로 와 웃음이 약속되는 것이다.
beati mites. hoc quidem uocabulo impatientes non licet omnino censeri.
"온유한 사람들은 행복하다." 참으로 이 명칭 아래 조바심 내는 자들이 헤아려지는 것은 전혀 허용되지 않는다.
item cum pacificos eodem titulo felicitatis notat et filios dei nuncupat, numquid impatientes pacis adfines? stultus hoc senserit.
마찬가지로 평화를 이루는 사람들을 동일한 행복의 칭호로 표시하시고 하느님의 자녀라 부르실 때, 조바심 내는 자들이 평화에 가까운 자들이겠는가? 어리석은 자만이 그렇게 생각할 것이다.
cum uero gaudete et exultate dicit, quotiens uos maledicent et persequentur, merces enim uestra plurima in caelo, id utique non [exultationis] impatientiae pollicetur, quia nemo in aduersis exultabit, nisi ante contempserit ea.
그러나 사람들이 너희를 저주하고 박해할 때마다 "기뻐하고 즐거워하여라, 너희가 하늘에서 받을 상이 크기 때문이다"라고 말씀하실 때, 이것은 결코 조바심에 약속되는 것이 아니다. 왜냐하면 먼저 역경을 가볍게 여기지 않았다면 아무도 역경 속에서 즐거워하지 못할 것이기 때문이다.
nemo contemnet, nisi patientiam gesserit.
또한 인내를 행하지 않았다면 아무도 가볍게 여기지 못할 것이기 때문이다.

어휘·문법 주석

  1. 10cum alterius malitia prouocata — 분사 'prouocata'는 주격 단수 여성형으로, 대조를 이루는 '타인의 악의'(alterius malitia)에 의해 촉발된 '자신의 악의'를 의미상 주어로 취한다. 혹은 인칭적으로 '도발당한 자'로 해석할 수도 있으나, 일관되게 '악의'라는 추상적 개념 간의 대결로 해석하는 것이 문맥상 더 자연스럽다.
  2. 10laesi hominis domino reus est — 'laesi hominis'는 형용사 'reus'에 걸쳐 죄의 원인을 나타내는 '죄상 속격'이다. 'domino'는 판단을 내리는 대상을 지시하는 여격('주님께/주님 앞에')이다. 전체 구조는 '인간을 상하게 한 죄로 인해 주님 앞에 유죄이다'라는 의미가 된다.
  3. 10fastidientes * in fastidio ultionis non erimus — 본문 전승에 일부 훼손이 있는 구절이다. 현재분사 'fastidientes'는 주격 복수로 '타인의 악을 경멸하는 자로서'를 뜻하며, 'in fastidio ultionis'(복수에 대한 혐오 속에)와 대비된다. 전체적으로 '해악을 대수롭지 않게 여기면서도, 정작 복수를 거부하는 혐오감 속에 머물지 않는다면 어떻게 이것을 지키겠는가'라는 반어적 가정을 형성한다.
  4. 10quotiens paenituit defensionem — 통상 비인칭적으로 'paenitet + 대격(사람) + 속격(일)'의 형태를 취하는 동사 'paenitere'가, 여기서는 대격 'defensionem'을 직접 목적어로 취하여 '복수(자기방어)가 후회를 낳았다 / 후회되었다'는 능동적 타동사 표현(혹은 후기 라틴어적 용법)으로 사용되었다. 구문적 골격은 '복수가 얼마나 자주 후회할 만한 일이 되었던가!'이다.
  5. 11multiplicia aspidum incitamenta, iaculantis — 현재분사 속격 'iaculantis'(던지는 자의)는 앞서 나온 명사 속격 'mali'(악한 자의)에 수식어로 걸린다. 이는 'multiplicia aspidum incitamenta'(독사들의 다양한 자극)를 대격 목적어로 지배하여, '독사와 같은 다종다양한 자극을 던져대는 악한 자의 활동'이라는 강력한 이격 구문(hyperbaton)을 형성한다.

이 구절 인용하기

테르툴리아누스, 인내에 관하여 §10-11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa023.humanitext-lat2:10-11

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.