§15Sed luceant, inquit, opera uestra.
“그러나 너희의 행실을 빛나게 하라”라고 상대는 말한다.
at nunc lucent tabernae et ianuae nostrae.
하지만 지금은 우리의 가게와 문들이 빛나고 있다.
plures iam inuenias ethnicorum fores sine lucernis et laureis, quam Christianorum.
이제는 그리스도인의 문보다 등불도 월계수도 없는 이방인의 문을 더 많이 발견할 정도이다.
de ista quoque specie quid uidetur? si idoli honor est, sine dubio idoli honor idololatria est.
이러한 형태에 대해서도 어떻게 생각하는가? 만일 그것이 우상에 대한 경의라면, 의심할 여지 없이 우상에 대한 경의는 우상 숭배이다.
si hominis causa est, recogitemus omnem idololatrian in hominis causam esse.
만일 그것이 사람을 위한 것이라면, 모든 우상 숭배가 사람을 위한 것임을 다시 한 번 생각해 보자.
recogitemus omnem idololatrian in homines esse culturam, cum ipsos deos nationum homines retro fuisse etiam apud suos constet.
모든 우상 숭배가 인간에 대한 숭배임을 다시 한 번 생각해 보자. 이방인의 신들 자체가 예전에는 인간이었다는 것은 그들 자신의 지식 사이에서도 명백하기 때문이다.
itaque nihil interest, superioris an huius saeculi uiris superstitio ista praestetur.
그러므로 그 미신이 과거 세기의 사람들에게 바쳐지든 오늘날 세기의 사람들에게 바쳐지든 아무런 차이가 없다.
idololatria non propter personas, quae opponuntur, sed propter officia ista damnata est, quae ad daemonas pertinent.
우상 숭배는 대치되는 인물들 때문이 아니라, 악령들에게 속한 그러한 의례들 때문에 단죄되는 것이다.
reddenda sunt Caesari quae sunt Caesaris. bene quod apposuit: et quae sunt dei deo.
“카이사르의 것은 카이사르에게 돌려주어야 한다.” 그분이 “그리고 하느님의 것은 하느님께”라고 덧붙이신 것은 좋은 일이다.
quae ergo sunt Caesaris? scilicet de quibus tunc consultatio mouebatur, praestandusne esset census Caesari an non.
그렇다면 무엇이 카이사르의 것인가? 즉, 당시에 “카이사르에게 세금을 바쳐야 하는가 그렇지 않은가”라는 자문이 일어나고 있었던 바로 그 사안이다.
ideo et monetam ostendi sibi dominus postulauit et de imagine, cuius esset, requisiuit, et cum audisset Caesaris, reddite, ait, quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt dei deo, id est imaginem Caesaris Caesari, quae in nummo est, et imaginem dei deo, quae in homine est, ut Caesari quidem pecuniam reddas, deo temetipsum.
그렇기에 주님께서도 동전을 자신에게 보여줄 것을 요구하셨고, 초상에 대해 누구의 것이냐고 물으셨으며, 카이사르의 것이라는 말을 들으셨을 때 “카이사르의 것은 카이사르에게, 하느님의 것은 하느님께 돌려드리라”고 말씀하셨다. 즉, 동전에 있는 카이사르의 초상은 카이사르에게, 인간 안에 있는 하느님의 초상은 하느님께 돌려드리라는 것이니, 카이사르에게는 돈을 돌려주고 하느님께는 그대 자신을 돌려드리게 하려는 것이다.
alioquin quid erit dei, si omnia Caesaris? ergo, inquis, honor.
그렇지 않다면, 만일 모든 것이 카이사르의 것이라면 무엇이 하느님의 것이 되겠는가?
. dei est lucernae pro foribus et laurus in postibus? non utique quod dei honor est, sed quod eius, qui pro deo eiusmodi officiis honoratur, quantum in manifesto est, salua operatione, quae est in occulto, ad daemonia perueniens.
“그렇다면,” 하고 그대는 말한다, “문 앞의 등불과 기둥의 월계수는…… 하느님에 대한 경의인가?” 물론 하느님에 대한 경의이기 때문이 아니라, 그러한 의례들을 통해 하느님 대신에 공경받는 자를 위한 것이지만, 겉으로 드러나는 한편에서 남모르게 움직이는 작용은 훼손되지 않은 채 결국 악령들에게 도달하기 때문이다.
certi enim esse debemus, si quos latet per ignorantiam litteraturae saecularis, etiam ostiorum deos apud Romanos, Cardeam a cardinibus appellatam et Forculum a foribus et Limentinum a limine et ipsum Ianum a ianua: et utique scimus, licet nomina inania atque conficta sint, cum tamen in superstitionem deducuntur, rapere ad se daemonia et omnem spiritum inmundum per consecrationis obligamentum.
우리는 확신하고 있어야 한다(세속 문학에 대한 무지로 인해 일부 사람들에게 알려져 있지 않다 하더라도), 로마인들에게는 문의 신들조차 존재하여 돌쩌귀에서 따온 카르데아, 문에서 따온 포르쿨루스, 문턱에서 따온 리멘티누스, 그리고 문 자체에서 따온 야누스 본인이 있다는 것을. 그리고 우리는 참으로 알고 있다, 비록 그 이름들이 공허하고 허구적인 것일지라도, 그것들이 미신으로 끌려 들어갈 때 헌납의 결속을 통해 악령들과 모든 더러운 영을 자신들에게로 낚아챈다는 것을.
alioquin daemonia nullum habent nomen singillatim, sed ibi nomen inueniunt, ubi et pignus.
그렇지 않다면 악령들은 개별적인 이름을 가지지 않지만, 담보가 있는 곳에서 이름을 발견한다.
etiam apud Graecos Apollinem Thyraeum et Antelios daemonas ostiorum praesides legimus.
그리스인들에게서도 문을 지키는 수호신으로서 아폴론 티라이오스와 안텔리오이 악령들에 대해 우리는 읽는다.
haec igitur ab initio praeuidens spiritus sanctus etiam ostia in superstitionem uentura praececinit per antiquissimum propheten Enoch.
그러므로 성령께서는 처음부터 이것들을 예견하시고 가장 고대의 예언자 에녹을 통해 문조차도 미신에 빠지게 될 것임을 예언하셨다.
nam et alia ostia in balneis adorari uidemus.
실제로 우리는 목욕탕에 있는 다른 문들도 숭배받고 있는 것을 본다.
si autem sunt qui in ostiis adorentur, ad eos et lucernae et laureae pertinebunt.
그러나 만일 문에서 숭배받는 자들이 있다면, 등불도 월계수도 그들에게 속할 것이다.
idolo feceris, quicquid ostio feceris.
그대가 문에 대하여 행하는 것은 무엇이든 우상에게 행한 것이 된다.
hoc in loco ex auctoritate quoque dei contestor, quia nec tutum est subtrahere, quodcumque uni fuerit ostensum utique omnium causa.
이 점에 있어서 나는 하느님의 권위로써도 증언한다. 한 사람에게 보여진 것이 무엇이든, 그것이 분명 모든 사람을 위한 것인 이상 숨겨두는 것은 안전하지 않기 때문이다.
scio fratrem per uisionem eadem nocte castigatum grauiter, quod ianuam eius subito adnuntiatis gaudiis publicis serui coronassent.
나는 어떤 형제가 공적인 기쁨이 선포되었을 때 노예들이 그의 문을 갑자기 꾸몄다는 이유로, 바로 그 밤에 환상을 통해 엄하게 징계받았음을 알고 있다.
et tamen non ipse coronauerat aut praeceperat;
더욱이 그가 스스로 꾸미거나 명령한 것도 아니었다.
nam ante processerat et regressus reprehenderat factum.
그는 사전에 외출해 있었고 돌아와서 그 행동을 꾸짖었기 때문이다.
adeo apud deum in huiusmodi etiam disciplina familiae nostrae aestimamur.
이처럼 이러한 일에 있어서는 하느님 앞에서 우리 가족의 규율까지도 평가를 받는다.
igitur quod attineat ad honores regum uel imperatorum, satis praescriptum habemus, in omni obsequio esse nos oportere secundum apostoli praeceptum subditos magistratibus et principibus et potestatibus, sed intra limites disciplinae, quousque ab idololatria separamur.
그러므로 왕들이나 황제들의 영예에 관한 한, 우리는 사도의 계명에 따라 관장들과 군주들과 권세자들에게 복종하며 모든 순종 가운데 있어야 할 의무가 충분히 규정되어 있으나, 그것은 우리가 우상 숭배로부터 구별되어 있는 한에서의 규율의 한계 안에서이다.
propterea enim et illud exemplum trium fratrum praecucurrit, qui alias obsequentes erga regem Nabuchodonosor honorem imaginis eius constantissime respuerunt probantes idololatrian esse, quicquid ultra humani honoris modum ad instar diuinae sublimitatis extollitur.
그렇기 때문에 저 세 형제의 예가 앞서 제시된 것이다. 그들은 다른 점에서는 네부카드네자르 왕에게 순종적이었으나, 그의 초상에 대한 경의를 매우 완강히 거부함으로써 인간적 경의의 척도를 넘어 신성한 고귀함의 모사로 드높여지는 것은 무엇이든 우상 숭배임을 증명했다.
sic et Daniel cetera Dario subnixus tamdiu fuit in officio, quamdiu a periculo disciplinae uacaret.
마찬가지로 다니엘도 다른 일에서는 다리우스를 지지하며 규율의 위험으로부터 벗어나 있는 동안에는 직무에 머물렀다.
nam ne id subiret, non magis leones regios timuit, quam illi regios ignes.
참으로 그것에 빠지지 않기 위해, 그는 왕의 사자들을 저들이 왕의 불을 두려워하지 않았던 것만큼이나 두려워하지 않았다.
accendant igitur quotidie lucernas, quibus lux nulla est, affigant postibus lauros postmodum arsuras, quibus ignes imminent;
그러므로 빛을 가지지 못한 자들은 매일 등불을 켜라. 또한 불이 닥쳐오고 나중에 불타버릴 월계수를 기둥에 달아매어라.
illis competunt et testimonia tenebrarum et auspicia poenarum.
그들에게는 어둠의 증언도 형벌의 징조도 어울린다.
Tu lumen es mundi et arbor uirens semper.
그대는 세상의 빛이며 언제나 푸른 나무이다.
si templis renuntiasti, ne feceris templum ianuam tuam.
만일 그대가 신전을 거부했다면, 그대의 문을 신전으로 만들지 말라.
minus dixi: si lupanaribus renuntiasti, ne indueris domui tuae faciem noui lupanaris.
내 말이 부족했다. 만일 그대가 사창가를 거부했다면, 그대의 집에 새로운 사창가의 모습을 입히지 말라.