§3Et quamdiu per hanc lineam serram reciprocabin(??), habendes observationem inveteratam, quae praeveniendo statum fecit? Hanc si nulla scriptura determinavit, certe consuetudo corroboravit, quae sine dubio de traditione manavit.
그리고 먼저 행함으로써 이미 입지를 굳힌 이 오래된 준수를 가지고 있으면서, 우리는 언제까지 이 선을 따라 톱질을 왕복할 것인가? 이것을 만약 어떤 성경도 규정하지 않았다 하더라도, 관습이 그것을 확실히 강화해 주었으며, 그 관습은 의심할 바 없이 전승에서 흘러나온 것이다.
Quomodo enim usurpari quid potest, si traditum prius non est? Etiam in traditionis obtentu exigenda est, inquis, auctoritas scripta.
미리 전해진 것이 아니라면, 어떻게 무엇인가가 관용될 수 있겠는가? "전승을 핑계 삼을 때조차도 기록된 권위가 요구되어야 한다"고 당신은 말한다.
Ergo quaeramus an et traditio nisi scripta non debeat recipi.
그렇다면 전승 역시 기록된 것이 아니라면 받아들여져서는 안 되는 것인지 질문해 보자.
Plane negabimus recipiendam, si nulla exempla pra(??)iudicent aliarum observationum, quas sine ullius scripturae instrumento solius traditionis titulo et exinde consuetudinis patrocinio vi(??)dicamus.
만약 어떤 성경의 문서적 증거도 없이 오직 전승이라는 명목과 그에 따른 관습의 옹호로써 우리가 옹호하는 다른 준수 사항들의 여러 선례가 불리한 예단을 내리지 않는다면, 분명히 우리는 그것을 받아들여서는 안 된다고 부정할 것이다.
Demque ut a baptismate ingrediar, aquam adituri ibidem, sed et aliquanto prius in ecclesia sub antistitis manu, contestamur nos renuntiare diabolo et pompae et angelis eius.
끝으로 세례에서부터 시작하자면, 물로 나아가려 할 때 바로 그 자리에서, 또한 그보다 다소 전에 교회에서 감독의 손길 아래, 우리는 악마와 그의 허식과 그의 사자들을 단념할 것을 엄숙히 선언한다.
Dehinc ter mergitamur amplius aliquid respondentes quam dominus in evangelio determinavit, Inde suscepti lactis et mellis concordiam praegustamus, exque ea die lavaero quotidiano per totam hebdomadem abstinemus.
그런 다음 우리는 주님께서 복음서에서 규정하신 것보다 더 많은 답을 하면서 세 번 물에 잠긴다. 거기에서 건져 올려진 후 우리는 젖과 꿀의 조화를 미리 맛보고, 그날부터 일주일 동안 매일의 목욕을 삼간다.
Eucharistiae sacramentum et in tempore victus et omnibus mandatum a domino etiam antelucanis coetibus, nec de aliorum manu quam praesidentium sumimus.
성찬의 성사는 음식의 시간이며 또한 모든 이에게 주님으로부터 명령된 것이지만, 우리는 심지어 새벽녘의 모임에서도 행하며, 주재하는 이들 외에 다른 이의 손으로부터는 받지 않는다.
Oblationes pro defunctis, pro nataliciis annua die facimus.
우리는 죽은 이들을 위해, 그리고 (순교자들의) 탄생일을 위해 매년 정해진 날에 봉헌을 한다.
Die dominico ieiunium nefas ducimus vel de geniculis adorare Eadem immunitate a die Paschae in Pentecosten usque gaudemus.
주일에는 금식을 하거나 무릎을 꿇고 예배하는 것을 우리는 죄악으로 여긴다. 우리는 부활절부터 오순절에 이르기까지 동일한 면제를 누린다.
Calicis aut panis etiam nostri aliquid deeuti in terram anxie patimur.
우리는 우리의 잔이나 빵의 조각이라도 땅에 떨어지는 것을 불안해하며 견딘다.
Ad omnem progressum atque promotum, ad omnem aditum et exitum, ad vestitum et calciatum, ad lavacra, ad mensas, ad lumina, ad cubilia, ad sedilia, quacumque nos conversatio exercet, frontem signaculo terimus.
모든 나아감과 발걸음에서, 모든 출입에서, 옷을 입고 신을 신을 때, 목욕, 식사, 등불을 켤 때, 잠자리에 들 때, 의자에 앉을 때, 일상의 어떤 활동이 우리를 바쁘게 하든, 우리는 이마에 표식을 문지른다.
§4Harum et aliarum eiusmodi disciplinarum si legem expostules scripturarum, nullam leges.
이와 같은 여러 규율에 대해 만약 당신이 성경의 율법을 요구한다면, 당신은 아무런 율법도 읽지 못할 것이다.
Traditio tibi praetendetur auctrix, consuetudo confirmatrix, et fides observatrix.
전승이 당신에게 창시자로서, 관습이 보강자로서, 그리고 믿음이 준수자로서 제시될 것이다.
Rationem traditioni et consuetudini et fidei patrocinaturam aut ipse perspicies, aut ab aliquo qui perspexerit disces.
전승과 관습과 믿음을 옹호해 줄 이성을 당신 스스로 간파하거나, 혹은 그것을 간파한 누군가로부터 배우게 될 것이다.
Interim nonaullam esse (??) cui debeatur obsequium.
일단, 복종을 바쳐야 할 어떤 이성이 존재한다는 것은 확실하다.
Adicio unum ad(??) enempl(??), quatinus et de veteribus docere conveniet.
옛것들로부터 가르침을 주는 것도 합당한 만큼, 나는 하나의 예를 더하겠다.
Apud Iudaees (??) sollemne est feminis eorum velamen capitis, ut inde noscantur.
유대인들 사이에서는 그들의 여성들이 머리에 너울을 쓰는 것이 관례이며, 그것으로 그들을 알아본다.
Quaero legem.
나는 율법을 구한다.
Apostolum differo.
사도는 뒤로 미룬다.
Si Rebecca conspecto procul sponso velamen invasit, privatus pudor legem facere non potuit, aut causae suae fecerit.
만약 리베카가 멀리서 신랑을 보고 너울을 썼다 하더라도, 개인적인 수줍음이 율법을 만들 수는 없었을 것이며, 혹은 그녀는 자신만의 사정 때문에 그렇게 했을 것이다.
Tegantur virgines solae, et hoc nuptum venientes, nec antequam cognoverint sponsos.
오직 처녀들만이, 그것도 혼인을 하러 올 때만 가려져야 하며, 신랑을 알기 전이어야 할 것이다.
Si et Susanna in iudicio revelata argumentum velandi praestat, possum dicere; et hic velamen arbitrii fuit.
만약 수산나가 재판에서 너울이 벗겨진 것이 너울을 써야 한다는 근거를 제공한다 하더라도, 나는 "여기서도 너울은 개인의 판단에 따른 것이었다"라고 말할 수 있다.
Rea venerat, erubescens de infamia sua, merito abscondens decorem, vel quia timens iam placere.
그녀는 피고인으로서 왔기에 자신의 불명예를 부끄러워하여 마땅히 그 아름다움을 숨겼던 것이거나, 혹은 이제 마음에 드는 것을 두려워했기 때문이다.
Ceterum in stadio mariti non putem velatam deambulasse quae placuit.
하지만 남편의 산책로에서는, 남편의 마음에 들었던 그녀가 너울을 쓰고 걸어 다녔으리라고는 생각지 않는다.
Fuerit nunc velata semper.
이제 그녀가 늘 너울을 쓰고 있었다고 치자.
In ipsa quoque legem habitus requiro, vel in quacunque alia.
그 복장에 대해서도, 혹은 다른 어떤 복장에 대해서도 나는 율법을 요구한다.
Si legem nusquam reperio, sequitur ut traditio consuetudini morem hunc dederit, habiturum quandoque apostoli auctoritatem ex interpretatione rationis.
만약 율법을 어디에서도 찾을 수 없다면, 전승이 이 관행을 관습에 부여한 것이며, 그것이 이성적인 해석을 통해 나중에 사도의 권위를 가지게 된 것이라는 결론이 나온다.
His igitur exemplis renuntiatum erit posse etiam non scriptam traditionem in observatione defendi, confirmatam consuetudine, idonea teste probatae tunc traditionis ex perseverantia observationis.
그러므로 이 선례들을 통해, 기록되지 않은 전승이라 할지라도 준수에 있어서 옹호될 수 있으며, 관습에 의해 강화되고, 준수의 지속성을 통해 당시 승인된 전승의 적합한 증인이 된다는 것이 선언된 셈이다.
Consuetudo autem etiam in civilibus rebus pro lege suscipitur, cum deficit lex, nec differ, scriptura.
그런데 관습은 시민적인 일들에 있어서도 법률이 결여되어 있을 때는 법률로 받아들여지며, 그것이 기록으로 존재하든 이성으로 존재하든 차이가 없다.
an ratione consistat, quando et legem ratio commendet.
왜냐하면 법률 역시 이성이 권장하기 때문이다.
Porro si ratione lex constat, lex erit omne iam quod ratione constiterit a quocunque productum.
나아가 만약 법률이 이성으로 성립하는 것이라면, 이성으로 성립하는 모든 것은 누가 내놓은 것이든 이미 법률이 될 것이다.
An non putas omni fideti licere concipere et constituere, dumtaxat quod deo congruat, quod disciptinae conducat, quod saluti proficiat, dicente domino, Cur autem non et a vobis ipsis quod iustum iudicatis? Et non de iudicio tantum, sed de omni sententia rerum examinandarum dicit et apostolus, Si quid ignoratis, deus vobis revelabit, solitus et ipse consilium subministrare, cum praeceptam domini non habebat, et dicere a semetipso, spiritum dei habens deductorem omnis veritatis.
주님께서 "어찌하여 너희 자신들로부터 옳은 것을 판단하지 않느냐"라고 말씀하신 것처럼, 오직 하나님께 부합하고, 규율에 도움이 되며, 구원에 유익한 한, 모든 신자가 생각하고 제정하는 것이 허용되어 있다고 생각지 않는가? 그리고 판단에 대해서뿐만 아니라 검토되어야 할 사안들에 관한 모든 의견에 대해서도 사도 역시 "너희가 무엇인가를 알지 못한다면, 하나님께서 너희에게 밝혀 주실 것이다"라고 말하며, 그 자신도 주님의 명령을 가지지 않았을 때는 권고를 제공하고, 모든 진리의 인도자이신 하나님의 영을 가진 자로서 스스로 말하기를 일삼았다.
(??)taque consilium eius divim iam praecepti instar obtinuit de rationis divinae patrocinio.
그러므로 그의 권고는 신성한 이성의 옹호에 힘입어 이미 신성한 계명과도 같은 지위를 얻었다.
Hanc nune expostula salvo traditionis respectu, quocumque traditore censetur, nec auctorem respicias, sed auctoritatem, et inprimis consuetudinis ipsius, quae propterea colenda est, ne non sit rationis interpres, ut, si et hanc deus dederit, tunc discas non an observanda sit tibi consuetudo, sed cur.
이제 이 이성을 요구하라. 전승에 대한 존중을 유지한 채로, 그것이 누구를 전수자로 여기든 간에. 그리고 창시자를 보지 말고 권위, 특히 관습 자체의 권위를 보라. 관습은 그것이 이성의 해석자가 아닐 리 없도록 존중되어야 하기 때문이다. 이는 만약 하나님께서 이것 역시 주신다면, 그때 당신이 배우는 것은 관습이 당신에 의해 준수되어야 하는가가 아니라, 왜 준수되어야 하는가이기 때문이다.