§3Poterat inquisitioni tuae sufficere mea breuis ista responsio;
저의 이 짧은 대답만으로도 당신의 질문에는 충분했을 것입니다.
sed quae alia moueant, quibus respondendum existimo, parumper adtende.
하지만 다른 어떤 의문들이 생겨날 수 있으며, 제가 그것들에 답해야 한다고 생각하는지 잠시 주의를 기울여 주십시오.
in Machabaeorum libris legimus oblatum pro mortuis sacrificium.
마카베오서에서 우리는 죽은 이들을 위해 제물이 봉헌되었다는 것을 읽습니다.
sed et si nusquam in scripturis ueteribus omnino legeretur, non parua est uniuersae ecclesiae quae in hac consuetudine claret auctoritas, ubi in precibus sacerdotis quae domino deo ad eius altare funduntur locum suum habet etiam commendatio mortuorum.
하지만 구약 성경의 그 어디에서도 전혀 그러한 내용을 읽을 수 없다 할지라도, 이 관습에서 명백히 드러나는 온 교회의 권위는 결코 작지 않습니다. 거기서는 주 하느님의 제단에서 바쳐지는 사제의 기도 안에서 죽은 이들을 천거함 역시 제 자리를 차지하고 있기 때문입니다.
Sed utrum aliquid prosit animae mortui locus corporis sui, operosius inquirendum est.
하지만 죽은 이의 시신이 놓인 장소가 그 영혼에 어떤 유익을 주는지 여부는 더 세심하게 탐구되어야 합니다.
ac primum utrum intersit aliquid ad inferendam uel augendam miseriam post hanc uitam spiritibus hominum, si eorum corpora sepulta non fuerint, non secundum opinionem utcumque uulgatam, sed potius secundum religionis nostrae sacras litteras est uidendum.
그리고 먼저, 이 삶이 끝난 후 인간의 영들에게 비참함을 가져다주거나 증가시키는 데 있어, 만일 그들의 시신이 매장되지 않는다면 어떤 차이가 있는지 여부는, 대중적으로 널리 퍼진 의견에 따라서가 아니라 오히려 우리 신앙의 성경에 따라 살펴보아야 합니다.
neque enim credendum est, sicut apud Maronem legitur, insepultos nauigando atque transeundo inferno amne prohiberi, quia scilicet nec ripas datur horrendas et rauca fluenta transportare prius, quam sedibus ossa quierunt.
왜냐하면 마로의 글에 나오듯이, 매장되지 않은 이들이 배를 타고 저승의 강을 건너는 것이 금지되어 있다고 믿어서는 안 되기 때문입니다. 즉, 유골이 무덤에서 안식을 찾기 전에는 그 무서운 기슭과 거친 소리를 내는 흐름을 건너가는 것이 허락되지 않는다는 것 말입니다.
quis cor christianum inclinet his poeticis fabulosisque figmentis, cum dominus Iesus, ut inter manus inimicorum, qui eorum corpora in potestate haberent, securi occumberent christiani, nec capillum capitis eorum adserat periturum, exhortans ne timeant eos, qui cum corpus occiderint, amplius non habent quid faciant? unde in primo libro de \'Ciuitate dei\' satis, quantum existimo, sum locutus, ut eorum dentem retunderem, qui barbaricam uastitatem, praecipue quam nuper Roma perpessa est, Christianis temporibus inputando etiam id obiciunt, quod suis illic non subuenerit Christus.
누가 그리스도인의 마음을 이러한 시적이고 우화적인 허구에 기울이겠습니까? 주 예수님께서는, 그리스도인들이 자신들의 육신을 지배하는 원수들의 손아귀에서도 안심하고 죽음을 맞이할 수 있도록, 그들의 머리카락 하나조차 잃지 않을 것이라고 확언하시며, 육신을 죽인 후에는 더 이상 아무것도 할 수 없는 자들을 두려워하지 말라고 권고하고 계시기 때문입니다. 그러므로 저는 『하느님의 도성』 제1권에서 그들의 이빨을 꺾기 위해, 제가 생각하기에 충분히 이야기하였습니다. 그들은 야만족의 유린, 특히 최근에 로마가 겪은 참상을 그리스도교 시대의 탓으로 돌리며, 그리스도께서 그곳에 있던 당신의 백성을 구원하지 않으셨다는 점을 비난거리로 삼고 있습니다.
quibus cum responsum fuerit animas fidelium pro suae fidei meritis ab illo fuisse susceptas, insultant de cadaueribus insepultis.
그들에게 신자들의 영혼은 그들의 신앙의 공덕에 따라 그분께 받아들여졌다고 답했을 때, 그들은 매장되지 못한 시신들을 두고 조롱합니다.
totum itaque istum de sepultura locum uerbis talibus explicaui.
그리하여 저는 매장에 관한 이 주제 전체를 다음과 같은 말로 설명하였습니다.
§4(At enim in tanta, inquam, strage cadauerum nec sepeliri potuerunt.
("하지만," 하고 저는 말했습니다. "그토록 거대한 시신들의 무더기 속에서는 매장하는 것조차 불가능하지 않았는가?" 하고 말입니다.
neque istud pia fides nimium reformidat, tenens praedictum nec absumentes bestias resurrecturis corporibus obfuturas, quorum capillus capitis non peribit.
경건한 신앙은 이러한 일을 과도하게 두려워하지 않습니다. 왜냐하면 삼켜 버리는 짐승들조차도, 부활할 육신(그들의 머리카락조차 잃지 않을 것입니다)을 해치지 못할 것이라고 예언된 바를 굳게 믿고 있기 때문입니다.
nullo modo diceret ueritas: nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, si quidquam obesset futurae uitae quidquid inimici de corporibus occisorum facere uoluissent.
만일 원수들이 죽임당한 자들의 육신에 대해 행하고자 했던 그 어떤 일이라도 내세의 삶에 해가 된다면, "진리"께서 "육신은 죽여도 영혼은 죽이지 못하는 자들을 두려워하지 마라"고 하실 리가 결코 없기 때문입니다.
nisi forte quispiam sic absurdus est, ut contendat eos, qui corpus occidunt, non debere timeri ante mortem, ne corpus occidant, et timeri debere post mortem, ne corpus occisum sepeliri non sinant.
아니면 설마, 육신을 죽이는 자들을 죽기 전에는 육신을 죽일까 봐 두려워할 필요가 없지만, 죽은 후에는 죽임당한 육신을 매장하지 못하게 할까 봐 두려워해야 한다고 주장할 만큼 터무니없는 사람이 있단 말입니까?
falsum est ergo quod ait: qui corpus occidunt et postea non habent quid faciant, si habent tanta, quae de cadaueribus faciant? absit, ut falsum sit quod ueritas dixit.
그러므로 만일 그들이 시신에 대해 행할 수 있는 일들이 그토록 많다면, "육신을 죽인 후에는 더 이상 아무것도 할 수 없다"고 하신 그분의 말씀은 거짓이 되고 맙니다. 진리께서 말씀하신 것이 거짓이라는 일은 결코 있을 수 없습니다.
dictum est enim aliquid eos facere, cum occidunt, quia in corpore sensus est occidendo, postea uero nihil habere quod faciant, quia nullus sensus est in corpore occiso.
왜냐하면 그들이 죽일 때는 무언가를 행한다고 말해진 것은 죽이는 동안 육신에 감각이 있기 때문이며, 그 후에는 아무것도 할 수 없다고 말해진 것은 죽임당한 육신에는 아무런 감각이 없기 때문입니다.
multa itaque corpora Christianorum terra non texit, sed nullum eorum quisquam a caelo et terra separauit, quam totam inplet praesentia sui, qui nouit unde resuscitet quod creauit.
따라서 많은 그리스도인들의 육신을 땅이 덮어주지 못했지만, 그들 중 누구도 하늘과 땅으로부터 격리된 사람은 아무도 없었습니다. 하늘과 땅의 전부는, 자신이 창조한 것을 어디서부터 부활시켜야 하는지 아시는 분의 현존으로 가득 차 있기 때문입니다.
dicitur quidem in psalmo: posuerunt mortalia seruorum tuorum escam uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae;
시편에서는 분명 다음과 같이 말하고 있습니다. "그들은 당신 종들의 주검을 하늘의 새들에게 먹이로 던져 주고, 당신 성도들의 살을 땅의 짐승들에게 주었나이다.
effuderunt sanguinem eorum tamquam aquam in circuitu Hierusalem, et non erat qui sepeliret, sed magis ad exaggerandam crudelitatem eorum, qui ista fecerunt, non ad eorum infelicitatem, qui ista perpessi sunt.
그들의 피를 예루살렘 주변에 물처럼 흘렸건만, 묻어 줄 사람 하나 없었나이다." 그러나 이는 이러한 일들을 저지른 자들의 잔학함을 극대화하기 위한 것이지, 이러한 일을 겪은 이들의 불행을 나타내기 위한 것이 아닙니다.
quamuis enim haec in conspectu hominum dura et dira uideantur, sed pretiosa in conspectu domini mors sanctorum eius.
왜냐하면 비록 이러한 일들이 사람들의 눈에는 가혹하고 끔찍해 보일지라도, "주님의 눈에는 당신 성도들의 죽음이 값진 것"이기 때문입니다.
proinde ista omnia, id est curatio funeris, conditio sepulturae, pompa exequiarum, magis sunt uiuorum solacia quam subsidia mortuorum.
그러므로 이 모든 것, 즉 장례의 준비, 매장의 방식, 장례 행렬의 화려함은 죽은 이에게 도움이 되기보다는 오히려 살아 있는 이들에게 위안이 되는 것입니다.
si aliquid prodest inpio sepultura pretiosa, oberit pio uilis aut nulla.
만일 불경한 자에게 값비싼 매장이 어떤 유익을 준다면, 경건한 자에게는 초라한 매장이나 매장되지 못함이 해가 될 것입니다.
praeclaras exequias in conspectu hominum purpurato illi diuiti turba exhibuit famulorum, sed multo clariores in conspectu domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum, qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt.
사람들의 눈에는 자줏빛 옷을 입은 부자에게 수많은 종들이 화려한 장례를 치러 주었습니다. 그러나 주님의 눈에는 헌데투성이인 가난한 이에게 천사들의 시중이 훨씬 더 영광스럽게 베풀어졌습니다. 천사들은 그를 대리석 무덤으로 실어 간 것이 아니라, 아브라함의 품으로 들어 올렸던 것입니다.
rident haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem dei.
우리가 그 옹호를 떠맡은 『하느님의 도성』을 대적하는 자들은 이러한 일들을 비웃습니다.
uerum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contempserunt.
하지만 매장에 대한 염려는 그들 자신의 철학자들조차 경멸했던 일입니다.
et saepe uniuersi exercitus, dum pro terrena patria morerentur, ubi postea iacerent uel quibus bestiis esca fierent, non curarunt, licuitque de hac re poetis plausibiliter dicere: caelo tegitur, qui non habet urnam.
그리고 종종 전 군대가 지상의 조국을 위해 죽어가면서, 자신들이 나중에 어디에 누울지 또는 어떤 짐승들의 먹이가 될지 신경 쓰지 않았습니다. 그리하여 시인들도 이 일에 대해 다음과 같이 그럴듯하게 노래할 수 있었습니다. "무덤이 없는 자, 하늘이 그를 덮어주노라" 하고 말입니다.
quanto minus debent de corporibus insepultis insultare Christianis, quibus et ipsius carnis membrorumque omnium reformatio non solum ex terra, uerum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadauera recesserunt, in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur!
그러니 매장되지 못한 시신들을 두고 그리스도인들을 조롱하는 일은 얼마나 더 거리가 먼 일이어야 하겠습니까! 그리스도인들에게는, 육신 자체와 모든 지체들이 원래대로 복구되는 일이 땅으로부터뿐만 아니라, 분해된 주검들이 물러 들어간 다른 원소들의 지극히 비밀스러운 품 안으로부터도, 일순간에 되돌려지고 온전하게 회복될 것임이 약속되어 있기 때문입니다.