[ULPIANUS libro octauo decimo ad edictum. ] §9.2.23.prInde Neratius scribit, si seruus heres institutus occisus sit, etiam hereditatis aestimationem uenire.
[울피아누스, 『고시 주해』 제18권] 이 때문에 네라티우스는 상속인으로 지정된 노예가 살해된 경우, 상속재산의 평가액도 (배상액 산정에) 포함된다고 쓴다.
§9.2.23.1Iulianus ait, si seruus liber et heres esse iussus occisus fuerit, neque substitutum neque legitimum actione legis Aquiliae hereditatis aestimationem consecuturum, quae seruo competere non potuit: quae sententia uera est.
율리아누스는 자유를 얻고 상속인이 되도록 명해진 노예가 살해된 경우, 예비상속인도 법정상속인도 아퀼리우스법상의 소로써는 노예에게 귀속될 수 없었던 상속재산의 평가액을 얻지 못할 것이라고 말하는데, 이 견해는 옳다.
pretii igitur solummodo fieri aestimationem, quia hoc interesse solum substituti uideretur: ego autem puto nec pretii fieri aestimationem, quia, si heres esset, et liber esset.
따라서 [율리아누스에 의하면] 노예 가격의 평가만이 이루어지는데, 왜냐하면 이것만이 예비상속인의 이익으로 보이기 때문이다. 그러나 나는 노예 가격의 평가조차 이루어지지 않는다고 생각한다. 왜냐하면 그가 상속인이었다면 그는 자유인이었을 것이기 때문이다.
§9.2.23.2Idem Iulianus scribit, si institutus fuero sub condicione 'si Stichum manumisero' et Stichus sit occisus post mortem testatoris, in aestimationem etiam hereditatis pretium me consecuturum: propter occisionem enim defecit condicio: quod si uiuo testatore occisus sit, hereditatis aestimationem cessare, quia retrorsum quanti plurimi fuit inspicitur.
같은 율리아누스는, 만약 내가 '스티쿠스를 해방한다면'이라는 조건 하에 상속인으로 지정되었고 유언자가 사망한 후에 스티쿠스가 살해되었다면, 나도 평가액 중에 상속재산의 가치까지 얻을 것이라고 쓴다. 왜냐하면 살해로 인해 조건이 성취되지 못했기 때문이다. 그러나 유언자가 살아 있는 동안에 살해되었다면 상속재산의 평가는 행해지지 않는데, 왜냐하면 과거로 소급하여 그 해에 그가 얼마나 최고 가치였는지가 검토되기 때문이다.
§9.2.23.3Idem Iulianus scribit aestimationem hominis occisi ad id tempus referri, quo plurimi in eo anno fuit: et ideo et si pretioso pictori pollex fuerit praecisus et intra annum, quo praecideretur, fuerit occisus, posse eum Aquilia agere pretioque eo aestimandum, quanti fuit priusquam artem cum pollice amisisset.
같은 율리아누스는 살해된 노예의 평가는 그 해에 그가 가장 몸값이 비쌌던 시점을 기준으로 삼는다고 쓴다. 따라서 값비싼 화가 노예의 엄지손가락이 잘리고, 그 잘린 해에 그가 살해되었다면, 아퀼리우스법으로 소를 제기할 수 있으며, 엄지손가락과 함께 기술을 잃기 전에 그가 가졌던 가치만큼의 가격으로 평가되어야 한다.
§9.2.23.4Sed et si seruus, qui magnas fraudes in meis rationibus commiserat, fuerit occisus, de quo quaestionem habere destinaueram, ut fraudium participes eruerentur, rectissime Labeo scribit tanti aestimandum, quanti mea intererat fraudes serui per eum commissas detegi, non quanti noxa eius serui ualeat.
그러나 또한 내 장부에서 중대한 사기를 저질렀던 노예로서, 사기의 공범들을 밝혀내기 위해 내가 고문할 것을 예정해 두었던 노예가 살해된 경우, 라베오는 극히 올바르게도, 그 노예 신체 자체의 가치가 아니라, 그를 통해 저질러진 노예의 사기가 밝혀짐으로써 내가 얻을 이익의 액수에 따라 평가되어야 한다고 쓴다.
§9.2.23.5Sed et si bonae frugi seruus intra annum mutatis moribus occisus sit, pretium id aestimabitur, quanto ualeret, priusquam mores mutaret.
그러나 품행이 방정했던 노예가 그 해 안에 품행이 변하여 살해된 경우, 그 평가는 품행이 변하기 전에 그가 가졌던 가치만큼의 가격으로 매겨질 것이다.
§9.2.23.6In summa omnia commoda, quae intra annum, quo interfectus est, pretiosiorem seruum facerent, haec accedere ad aestimationem eius dicendum est.
요약하면, 살해된 그 해 안에 그 노예를 더 가치 있게 만들었을 모든 이익이 그의 평가액에 추가되어야 한다고 말해야 한다.
§9.2.23.7Si infans sit occisus nondum anniculus, uerius est sufficere hanc actionem, ut aestimatio referatur ad id tempus, quo intra annum uixit.
만약 아직 한 살이 되지 않은 유아가 살해된 경우, 평가가 그 해 안에서 그가 살아 있었던 기간으로 소급되도록 하기 위해, 이 소송으로 충분하다고 보는 것이 더 옳다.
§9.2.23.8Hanc actionem et heredi ceterisque successoribus dari constat: sed in heredem uel ceteros haec actio non dabitur, cum sit poenalis, nisi forte ex damno locupletior heres factus sit.
이 소송은 상속인 및 그 밖의 승계인에게도 주어지는 것이 확립되어 있다. 그러나 이 소송은 형벌적인 것이므로, 상속인이 그 피해로부터 혹시 더 부유해진 경우가 아니라면, 상속인이나 다른 승계인을 상대로는 제기되지 않는다.
§9.2.23.9Si dolo seruus occisus sit, et lege Cornelia agere dominum posse constat: et si lege Aquilia egerit, praeiudicium fieri Corneliae non debet.
만약 고의로 노예가 살해된 경우, 소유자는 코르넬리우스법에 의해서도 소를 제기할 수 있음이 확립되어 있다. 그리고 그가 아퀼리우스법으로 소를 제기했다 하더라도, 그것이 코르넬리우스법상의 소에 선결적인 불이익을 주어서는 안 된다.
§9.2.23.10Haec actio aduersus confitentem competit in simplum, aduersus negantem in duplum.
이 소송은 사실을 인정하는 자를 상대로는 1배액으로, 부인하는 자를 상대로는 2배액으로 인정된다.
§9.2.23.11Si quis hominem uiuum falso confiteatur occidisse et postea paratus sit ostendere hominem uiuum esse, Iulianus scribit cessare Aquiliam, quamuis confessus sit se occidisse: hoc enim solum remittere actori confessoriam actionem, ne necesse habeat docere eum occidisse: ceterum occisum esse hominem a quocumque oportet.
만약 누군가가 살아 있는 사람을 살해했다고 잘못 자백하고, 그 후에 그 사람이 살아 있음을 보일 준비가 되어 있다면, 율리아누스는 그가 살해했다고 자백했을지라도 아퀼리우스법상의 소는 제기될 수 없다고 쓴다. 왜냐하면 자백에 의한 소송이 원고에게 면제해 주는 유일한 것은 피고가 그를 살해했다는 사실을 증명할 필요를 없애 주는 것이기 때문이다. 그러나 어찌 되었든 그 사람이 누군가에 의해 살해되었다는 사실 자체가 반드시 존재해야 한다.