[ULPIANUS libro secundo ad edictum. ] §50.1.27.prEius, qui manumisit, municeps est manumissus, non domicilium eius, sed patriam secutus.
[울피아누스, 『법무관 고시 주석』 제2권] 해방된 자는 자신을 해방한 자의 주소가 아니라 그의 고향을 따름으로써 그의 자치체 시민이 된다.
et si patronum habeat duarum ciuitatium municipem, per manumissionem earundem ciuitatium erit municeps.
그리고 만일 보호자가 두 시민공동체의 자치체 시민이라면, 해방을 통해 그와 동일한 시민공동체들의 자치체 시민이 된다.
§50.1.27.1Si quis negotia sua non in colonia, sed in municipio semper agit, in illo uendit emit contrahit, in eo foro balineo spectaculis utitur, ibi festos dies celebrat, omnibus denique municipii commodis, nullis coloniarum fruitur, ibi magis habere domicilium, quam ubi colendi causa deuersatur.
만일 어떤 사람이 자신의 사업을 식민시가 아니라 언제나 자치체에서 행하고 있으며, 그곳에서 팔고 사고 계약을 맺으며, 그 광장, 목욕탕, 구경거리를 이용하고, 그곳에서 축제를 축하하며, 요컨대 자치체의 모든 편익을 누리고 식민시의 편익은 전혀 누리지 않는다면, 그는 경작을 위해 머무르는 곳에서보다 오히려 그곳에 주소를 가지고 있는 것으로 보아야 한다.
§50.1.27.2Celsus libro primo digestorum tractat, si quis instructus sit duobus locis aequaliter neque hic quam illic minus frequenter commoretur: ubi domicilium habeat, ex destinatione animi esse accipiendum.
켈수스는 『학설휘찬』 제1권에서, 만일 어떤 사람이 두 장소에 동등하게 생활의 준비를 갖추어 두고 이곳에 저곳보다 덜 빈번하지 않게 체류한다면, 어디에 주소를 두고 있는지는 마음의 결정으로부터 받아들여져야 한다고 논한다.
ego dubito, si utrubique destinato sit animo, an possit quis duobus locis domicilium habere.
나는 만일 양쪽 장소에 모두 그러한 의도가 있는 경우, 누군가가 두 장소에 주소를 가질 수 있는지 의문을 갖는다.
et uerum est habere, licet difficile est: quemadmodum difficile est sine domicilio esse quemquam.
그리고 비록 어렵기는 하지만, 가질 수 있다는 것은 사실이다. 누군가가 주소 없이 지내는 것이 어려운 것과 마찬가지로 말이다.
puto autem et hoc procedere posse, si quis domicilio relicto nauiget uel iter faciat, quaerens quo se conferat atque ubi constituat: nam hunc puto sine domicilio esse.
그러나 나는 다음의 일도 일어날 수 있다고 생각한다. 만일 누군가가 주소를 버리고 배를 타거나 여행을 하면서 자신이 어디로 가야 할지, 어디에 주소를 정해야 할지를 찾고 있다면 말이다. 왜냐하면 나는 이 사람이 주소가 없는 상태에 있다고 생각하기 때문이다.
§50.1.27.3Domicilium autem habere potest et relegatus eo loci, unde arcetur, ut Marcellus scribit.
그러나 마르켈루스가 쓰고 있듯이, 추방된 자라 하더라도 자신이 배제된 그 장소에 주소를 가질 수 있다.