[ULPIANUS libro octauo de officio proconsulis. ] §48.18.1.20In causa tributorum, in quibus esse rei publicae neruos nemini dubium est, periculi quoque ratio, quod seruo fraudis conscio capitalem poenam denuntiat, eiusdem professionem exstruat.
세금에 관한 사건에 있어서(세금이 국가의 보루라는 점은 누구에게도 의심의 여지가 없는데), 사기 행위를 알고 있는 노예에게 사형을 선고한다는 위험에 대한 고려 역시 그 동일한 노예의 진술의 신뢰성을 강화해야 한다.
§48.18.1.21Qui quaestionem habiturus est, non debet specialiter interrogare, an Lucius Titius homicidium fecerit, sed generaliter, quis id fecerit: alterum enim magis suggerentis quam requirentis uidetur.
고문을 행하려는 자는 "루키우스 티티우스가 살인을 저질렀는가"라고 구체적으로 심문해서는 안 되며, "누가 그것을 저질렀는가"라고 일반적으로 심문해야 한다. 왜냐하면 전자는 탐구하는 자라기보다는 부추기는 자처럼 보이기 때문이다.
et ita diuus Traianus rescripsit.
그리고 신군 트라야누스는 이와 같이 회답하였다.
§48.18.1.22Diuus Hadrianus Calpurnio Celeriano in haec uerba rescripsit: 'Agricola Pompei Ualentis seruus de se potest interrogari.
신군 하드리아누스는 칼푸르니우스 켈레리아누스에게 다음과 같은 자구로 회답하였다. "폼페이우스 발렌스의 노예 아그리콜라는 자신에 관하여 심문받을 수 있다.
si, dum quaestio habetur, amplius dixerit,rei fuerit indicium, non interrogationis culpa'. §48.18.1.23Quaestioni fidem non semper nec tamen numquam habendam constitutionibus declaratur: etenim res est fragilis et periculosa et quae ueritatem fallat.
만약 고문이 행해지는 동안 그가 그 이상의 것을 말했다면, 그것은 사안의 폭로가 될 것이며 심문의 과실이 아니다." 고문에 항상 신뢰를 두어서는 안 되며, 그렇다고 결코 두지 말아야 하는 것도 아님이 칙령들에 의해 선언되어 있다. 왜냐하면 그것은 불안정하고 위험하며 진실을 그르치게 만드는 것이기 때문이다.
nam plerique patientia siue duritia tormentorum ita tormenta contemnunt, ut exprimi eis ueritas nullo modo possit: alii tanta sunt inpatientia, ut quoduis mentiri quam pati tormenta uelint: ita fit, ut etiam uario modo fateantur, ut non tantum se, uerum etiam alios criminentur.
실제로 많은 이들은 고문에 대한 인내나 육체의 강인함으로 고문을 너무나 경멸하여 그들로부터 진실이 결코 뽑아내어질 수 없다. 다른 이들은 너무나 인내심이 없어서 고문을 견디기보다는 차라리 아무 거짓말이라도 하기를 원한다. 그리하여 그들은 다양한 방식으로 자백하게 되어 자신뿐만 아니라 다른 사람들까지도 고발하게 된다.
§48.18.1.24Praeterea inimicorum quaestioni fides haberi non debet, quia facile mentiuntur.
게다가 적대자들에 대한 고문에는 신뢰가 부여되어서는 안 되니, 왜냐하면 그들은 쉽게 거짓말을 하기 때문이다.
nec tamen sub praetextu inimicitiarum detrahenda erit fides quaestionis, §48.18.1.25causaque cognita habenda fides aut non habenda.
그렇다고 적대 관계라는 핑계로 고문의 신뢰성이 박탈되어서는 안 되며, 사안을 심리한 후에 신뢰를 부여해야 할지 부여하지 말아야 할지 판단되어야 한다.
§48.18.1.26Cum quis latrones tradidit, quibusdam rescriptis continetur non debere fidem haberi eis in eos, qui eos tradiderunt: quibusdam uero, quae sunt pleniora, hoc cauetur, ut neque destricte non habeatur, ut in ceterorum persona solet, sed causa cognita aestimetur, habenda fides sit nec ne.
누군가가 강도들을 넘겨주었을 때, 어떤 회답들에는 그 강도들을 넘겨준 사람들에 대해 그 강도들의 말을 신뢰해서는 안 된다고 명시되어 있다. 그러나 더 상세한 다른 어떤 회답들에는, 다른 사람들의 경우에 흔히 그러하듯 일률적으로 신뢰하지 않을 것이 아니라, 사안을 심리한 후에 신뢰를 부여해야 할지 여부를 평가해야 한다고 규정되어 있다.
plerique enim, dum metuunt, ne forte adprehensi eos nominent, prodere eos solent, scilicet impunitatem sibi captantes, quia non facile eis indicantibus proditores suos creditur.
왜냐하면 많은 이들은 자신들이 체포되었을 때 그 강도들이 자신들의 이름을 댈까 봐 두려워한 나머지, 자신들의 면책을 도모하기 위해 그들을 고발하곤 하는데, 이는 강도들이 자신들의 고발자를 밀고하더라도 쉽게 믿어지지 않기 때문이다.
sed neque passim impunitas eis per huiusmodi proditiones concedenda est, neque transmittenda allegatio dicentium idcirco se oneratos, quod eos ipsi tradidissent: neque enim inualidum argumentum haberi debet mendacii siue calumniae in se instructae.
그러나 이러한 고발을 통해 그들에게 도처에서 면책이 허용되어서도 안 되며, 자신들이 그들을 넘겨주었다는 이유로 자신들에게 혐의가 씌워졌다고 주장하는 자들의 신청이 기각되어서도 안 된다. 왜냐하면 그것은 자신들에게 가해진 거짓이나 무고의 유력한 증거로 여겨져야 하기 때문이다.
§48.18.1.27Si quis ultro de maleficio fateatur, non semper ei fides habenda est: nonnumquam enim aut metu aut qua alia de causa in se confitentur.
만약 누군가가 범죄에 대해 자발적으로 자백하더라도 항상 그를 신뢰해서는 안 되니, 왜냐하면 때로는 두려움이나 다른 어떤 이유로 자신에게 불리한 자백을 하기 때문이다.
et extat epistula diuorum fratrum ad Uoconium Saxam, qua continetur liberandum eum, qui in se fuerat confessus, cuius post damnationem de innocentia constitisset.
그리고 신군인 형제 황제들이 보코니우스 작사에게 보낸 서한이 존재하는데, 거기에는 자신에게 불리하게 자백했던 자라 하더라도 선고 후에 그의 무죄가 명백해졌다면 석방해야 한다는 내용이 포함되어 있다.
cuius uerba haec sunt: 'Prudenter et egregia ratione humanitatis, Saxa carissime, Primitium seruum, qui homicidium in se confingere metu ad dominum reuertendi suspectus esset, perseuerantem falsa demonstratione damnasti quaesiturus de consciis, quos aeque habere se commentitus fuerat, ut ad certiorem ipsius de se confessionem peruenires.
그 자구는 다음과 같다. "친애하는 작사여, 그대는 현명하게도 그리고 인도주의에 대한 탁월한 배려에 따라, 주인에게 돌아가는 것에 대한 두려움으로 자신에게 살인죄를 꾸며낸 것으로 의심받던 노예 프리미티우스를, 그가 허위 진술을 고집함에 따라 유죄로 선고하였다. 이는 그가 역시 가지고 있다고 속였던 공범자들에 대해 심문함으로써 그 자신에 관한 더 확실한 자백에 도달하기 위함이었다.
nec frustra fuit tam prudens consilium tuum, cum in tormentis constiterit neque illos ei conscios fuisse et ipsum de se temere commentum.
그리고 그대의 이토록 현명한 책략은 헛되지 않았으니, 고문 중에 그들이 그의 공범이 아니었음과 그 자신도 스스로에 대해 무모하게 꾸며냈음이 밝혀졌기 때문이다.
potes itaque decreti gratiam facere et eum per officium distrahi iubere, condicione addita, ne umquam in potestatem domini reuertatur, quem pretio recepto certum habemus libenter tali seruo cariturum'. hac epistula significatur, quasi seruus damnatus, si fuisset restitutus, ad eum pertinebit, cuius fuisset, antequam damnetur.
따라서 그대는 판결에 대해 은사를 베풀 수 있으며, 그의 직무를 통해 그를 매각하도록 명할 수 있고, 이때 결코 주인의 권력으로 돌아가서는 안 된다는 조건을 붙여야 한다. 그 주인의 경우, 대금을 수령하면 그러한 노예를 기꺼이 잃는 것을 개의치 않을 것이라고 우리는 확신한다." 이 서한으로 인해, 마치 유죄 판결을 받은 노예가 복권된다면 판결을 받기 전에 자신이 속해 있던 자에게 속하게 될 것처럼 여겨진다.
sed praeses prouinciae eum quem damnauit restituere non potest, cum nec pecuniariam sententiam suam reuocare possit.
그러나 속주 총독은 자신이 유죄 판결을 내린 자를 복권시킬 수 없으니, 그는 자신의 금전적 판결조차 철회할 수 없기 때문이다.
quid igitur? principi eum scribere oportet, si quando ei, qui nocens uideatur, postea ratio innocentiae constitit.
그렇다면 어떻게 해야 하는가? 유죄로 보였던 자에 대해 사후에 무죄의 이유가 밝혀진 경우, 총독은 황제에게 상소해야 한다.