[PAULUS libro nono ad Sabinum. ] §47.2.32.prQuidam tabularum dumtaxat aestimationem faciendam in furti actione existimant, quia, si iudici, apud quem furti agatur, possit probari, quantum debitum fuerit, possit etiam apud eum iudicem eadem probare, apud quem pecuniam petat: si uero in furti iudicio probare non potest, ne illud quidem posse ostendi, quanti eius intersit.
[파울루스, 사비누스 주석 제9권] 일부의 사람들은 절도 소송에서는 서판만의 가치 평가가 이루어야 한다고 생각하는데, 왜냐하면 만약 절도 소송이 제기된 법관에게 얼마의 채무가 있었는지를 증명할 수 있다면, 돈을 청구하는 법관에게도 똑같은 것을 증명할 수 있을 것이기 때문이다. 그러나 만약 절도 재판에서 증명할 수 없다면, 그에게 그것이 얼마나 중대한 이해관계가 있는지조차 보일 수 없다는 것이다.
sed potest post furtum factum tabulas nanctus esse actor, ut ex eo probet, quanti sua interfuerit, si tabulas nanctus non esset.
그러나 원고는 절도가 저질러진 후에 서판을 손에 넣었을 수 있으며, 그에 따라 만약 서판을 손에 넣지 못했더라면 그에게 얼마나 중대한 이해관계가 있었을지를 그로부터 증명할 수 있다.
§47.2.32.1De lege Aquilia maior quaestio est, quemadmodum possit probari, quanti eius intersit: nam si potest alias probare, non patitur damnum.
아퀼리우스법에 관해서는, 그에게 얼마나 큰 이해관계가 있는지를 어떻게 증명할 수 있는가라는 더 큰 문제가 있다. 왜냐하면 만약 그가 다른 방법으로 증명할 수 있다면, 그는 손해를 입지 않는 것이기 때문이다.
quid ergo, si forte pecuniam sub condicione credidit et interim testium ei copia est, testimonio quorum probationem habeat, qui possunt mori pendente condicione? aut puta me petisse creditum et, quia testes et signatores, qui rem meminissent, praesentes non haberem, uictum rem amississe: nunc uero, cum furti agam, eorum memoria et praesentia ad fidem creditae pecuniae uti possum.
그렇다면, 예를 들어 만약 조건부로 돈을 대여하였고 그동안 조건이 미결인 상태에서 사망할 수 있는 증인들이 풍부하여 그들의 증언에 의해 증명을 얻을 수 있다면 어떻게 되는가? 또는 내가 대여금을 청구했으나, 그 사건을 기억하고 있는 증인들과 서명인들을 대동하지 못해 패소하여 채권을 잃었다고 가정해 보라. 그러나 이제 내가 절도 소송을 제기할 때, 대여된 돈의 신빙성을 입증하기 위해 그들의 기억과 재석(在席)을 이용할 수 있다면 어떠한가.