[ULPIANUS libro quinquagensimo ad Sabinum. ] §45.1.41.prEum, qui 'kalendis Ianuariis' stipulatur, si adiciat 'primis' uel 'proximis', nullam habere dubitationem palam est: sed et si dicat 'secundis' uel 'tertiis' uel quibus aliis, aeque dirimit quaestionem.
[울피아누스, 사비누스 주해 제50권] “1월의 칼렌다이에” 약정하는 자가 만일 “최초의” 또는 “가장 가까운”이라고 덧붙인다면, 아무런 의문이 없음은 명백하다. 그러나 비록 그가 “두 번째의” 또는 “세 번째의”, 혹은 그 밖의 다른 어떤 것을 말한다 하더라도, 마찬가지로 의문은 해결된다.
si autem non addat quibus Ianuariis, facti quaestionem inducere, quid forte senserit, hoc est quid inter eos acti sit (utique enim hoc sequimur quod actum est), easque adsumemus.
그러나 만일 그가 어느 칼렌다이인지를 덧붙이지 않는다면, 그가 혹시 무엇을 뜻했는지, 즉 그들 사이에 무엇이 합의되었는지(우리는 당연히 합의된 바를 따르기 때문이다)라는 사실의 문제를 제기하게 되며, 우리는 그것들을 채택할 것이다.
si autem non appareat, dicendum est quod Sabinus, primas kalendas Ianuarias spectandas.
그러나 만일 그것이 분명하지 않다면, 사비누스가 [주장한] 바, 즉 최초의 1월 칼렌다이를 고려해야 한다고 말해야 한다.
plane si ipsa die kalendarum quis stipulationem interponat, quid sequemur? et puto actum uideri de sequentibus kalendis.
분명히, 만일 누군가가 그 칼렌다이 당일에 약정을 체결한다면, 우리는 무엇을 따를 것인가? 그리고 나는 다음 칼렌다이에 관해 합의된 것으로 보아야 한다고 생각한다.
§45.1.41.1Quotiens autem in obligationibus dies non ponitur, praesenti die pecunia debetur, nisi si locus adiectus spatium temporis inducat, quo illo possit perueniri.
그러나 채무에서 기한이 정해지지 않은 때에는 언제나 금전은 당일에 지급되어야 하는데, 다만 장소가 부가됨으로써 그곳에 도달할 수 있는 시간적 여유가 생기는 경우는 예외로 한다.
uerum dies adiectus efficit, ne praesenti die pecunia debeatur: ex quo apparet diei adiectionem pro reo esse, non pro stipulatore.
그러나 기한이 부가되면 금전이 당일에 지급되어야 하는 것은 아니게 되는 효과가 생긴다. 이로부터 기한의 부가는 약속자를 위한 것이며, 약정자를 위한 것이 아님이 명백하다.
§45.1.41.2Idem in idibus etiam et nonis probandum est et generaliter in omnibus diebus.
동일한 사항이 이두스 및 노나에에 있어서도, 그리고 일반적으로 모든 기일에 있어서도 인정되어야 한다.