[SCAEUOLA libro uicensimo quarto digestorum. ] §40.7.40.prSticho libertas data est: 'ab heredibus meis peto fideique eorum committo, ut rationibus redditis Stichum manumittant'.
[스카에볼라, 『학설휘찬』 제24권] 스티쿠스에게 자유가 부여되었다.
quaesitum est, cum ampla pecunia exacta post mortem testatoris sibi commissa reliquetur et quasdam summas a colonis exactis rationibus non intulerit hereditatemque spoliauerit apertis clam horreis sublatisque supellectili et ueste et apothecis exhaustis: an non prius ei fideicommissa libertas debeatur, quam ea, quae mala ratione reliquatus est quae furatus est, reposuerit.
"내 상속인들에게 청하고 그 신탁에 위임하노니, 계산을 보고한 후에 스티쿠스를 해방할지어다." 유언자의 사망 후에 회수된 다액의 금전이 그에게 위임되어 남겨졌으나, 소작인들로부터 회수된 일부 금액을 계산서에 올리지 않았고, 남몰래 창고를 열어 가구와 의복을 가져가고 와인 저장고를 비우는 방식으로 상속재산을 약탈한 경우에, 그가 부정한 계산으로 체납한 것과 훔친 것을 반환하기 전에는 신탁유증에 따른 자유가 그에게 주어져서는 안 되는 것인지가 질문되었다.
respondit non prius ei fideicommissam libertatem praestandam, quam et reliqua et omnia, quae per eum abessent, restituisset.
답변했다. 그가 잔액과 자신으로 인해 분실된 모든 것을 반환하기 전에는 신탁유증에 따른 자유를 제공해서는 안 된다.
'Pamphilus liber esto peculio suo heredibus uere dato'. quaesitum est, cum plus domino debeat quam in peculio habeat et omnes res, quas in peculio habebat, bona fide heredibus dederat, an libertas ex testamento competat.
"판필루스는 자신의 특유재산을 상속인들에게 진실되게 인도했을 때 자유인이 될지어다." 그가 주인에게 특유재산으로 가지고 있는 것보다 더 많은 채무를 지고 있었고, 특유재산으로 가지고 있던 모든 물건을 선의로 상속인들에게 인도했을 때, 유언에 따른 자유가 인정되는지가 질문되었다.
respondit nihil proponi, cur non competeret.
답변했다. 인정되지 않을 이유가 제시되지 않았다.
§40.7.40.1Pamphilo liberto, quem heredem ex parte instituerat, Stichum seruum praelegauerat et ei libertatem his uerbis dederat: 'ita ut, si tibi ex die mortis meae per annos continuos quinque menstruos sexagenos dederit, tunc eum manumittas'. §40.7.40.2Pamphilus ante quinquennium moriens heredibus institutis filio et uxore de eodem Sticho ita cauit: 'Stichus seruus, qui mihi testamento patroni mei certa condicione relictus est, iubeo det praestet filio et uxori meae sine ulla controuersia et eum tempore peracto manumittant'. quaesitum est, si Stichus sexagenos nummos menstruos non praestiterit, an impleto quinquennio fideicommissa libertas ei debeatur.
일부 지분의 상속인으로 지정한 해방자 판필루스에게 노예 스티쿠스를 예비유증했고, 그에게 다음과 같은 문언으로 자유를 부여했다. "다만, 만일 그가 내 사망일로부터 연속된 5년 동안 매월 60씩을 너에게 지급한다면, 그때 그를 해방할지어다." 판필루스는 5년이 지나기 전에 사망하면서 아들과 아내를 상속인으로 지정하고 동일한 스티쿠스에 대해 다음과 같이 정했다. "내 후견인의 유언에 따라 특정 조건으로 나에게 남겨진 노예 스티쿠스는 내 아들과 아내에게 아무런 분쟁 없이 지급하고 이행할 것을 명령한다. 그리고 기간이 만료되었을 때 그를 해방할지어다." 만일 스티쿠스가 매월 60 누무스를 이행하지 않았다면, 5년이 채워졌을 때 신탁유증에 따른 자유가 그에게 주어져야 하는지가 질문되었다.
respondit, nisi praestitisset, fideicommissam libertatem non deberi.
답변했다. 이행하지 않았다면, 신탁유증에 따른 자유는 인정되지 않는다.
§40.7.40.3Seruus testamento ita manumissus est: 'Stichus seruus meus actor si rationem omnem actus sui heredi meo reddiderit eoque nomine satisfecerit, liber esto eique, cum liber erit, dari uolo uiginti et peculium suum'. quaesitum est, an, si rationes, quas egit per multos annos sine subscriptione testatoris, heredi reddere paratus sit, liber ex testamento fiat, cum propter grauem ualetudinem testator non potuerit rationibus subscribere, testamento tamen subscripserit.
노예가 유언으로 다음과 같이 해방되었다. "내 관리인인 노예 스티쿠스가 자신의 관리에 대한 모든 계산을 내 상속인에게 보고하고 그 명목으로 만족을 준다면, 자유인이 될지어다. 그리고 그가 자유인이 될 때, 그에게 20과 그의 특유재산이 지급되기를 나는 원하노라." 만일 그가 유언자의 서명 없이 여러 해 동안 행한 계산을 상속인에게 보고할 준비가 되어 있다면, 유언자의 위독한 질병으로 인해 유언자가 계산서에 서명할 수는 없었으나 유언서에는 서명했음에도 불구하고, 유언에 따라 자유인이 되는지가 질문되었다.
respondit, si ex fide ratio redderetur reliquaque inferantur, liberum fore.
답변했다. 만일 신의성실에 따라 계산이 보고되고 잔액이 지급된다면, 자유인이 될 것이다.
§40.7.40.4Item quaero, an ea, quae exacta sunt per adiutores eius neque kalendario illata sunt aut fraudulenter acta, huic adscribi possint, cum esset praepositus.
또한 묻는다. 그의 조수들에 의해 수금되었으나 금리대장에 기입되지 않았거나 기망적으로 처리된 것들이 그가 책임자였다는 이유로 그에게 귀속될 수 있는가?
respondit, si id esset, quod culpae eius deberet imputari, spectare ad rationis reddendae necessitatem.
답변했다. 만일 그것이 그의 과실로 돌려져야 할 일이라면, 계산을 보고해야 할 의무에 관련된다.
§40.7.40.5Item quaero, an eorum quoque nomine ratio haberi debeat, quod neque a conductoribus praediorum neque a uilicis pensiones exegerit et insuper etiam promutuum eis dederit.
또한 묻는다. 그가 토지 임차인들이나 농장 관리인들로부터 차임을 수금하지 않았고 더구나 그들에게 대여금까지 주었던 것에 대해서도 계산이 이루어져야 하는가?
respondit supra responsum est.
답변했다. 위에서 답변한 바와 같다.
§40.7.40.6Item quaero, an eo nomine teneatur, quod omnem rem suam, id est peculium, exportauerit, antequam rationes redderet.
또한 묻는다. 그가 계산을 보고하기 전에 자신의 모든 재산, 즉 특유재산을 반출했다는 점으로 인해 책임이 있는가?
respondit nihil eam rem impedire condicionem, si modo ratio redderetur.
답변했다. 계산이 보고되기만 한다면, 그 일이 조건 성취를 방해하지 않는다.
§40.7.40.7Titius testamento seruos actores singulos diuersis personis legauit cum adiectione 'si rationes heredi reddiderint': deinde proprio capite ita scripsit: 'omnes actores, quos legaui uel manumisero, intra quartum mensem mortis meae rationes reddere uolo et dominis, quibus a me legati sint, reddi'. infra deinde alios actores liberos esse iussit aeque cum hac adiectione 'si rationes heredi reddiderint'.
티티우스는 유언으로 개별 관리인 노예들을 "만일 그들이 상속인에게 계산을 보고한다면"이라는 부가조건과 함께 서로 다른 사람들에게 유증했다. 이어서 독자적인 조항으로 다음과 같이 적었다. "내가 유증했거나 해방할 모든 관리인들은 내 사망 후 4개월 이내에 계산을 보고하기를 원하며, 나에 의해 그들이 유증된 주인들에게 인도되기를 원하노라." 그 아래에서 그는 다른 관리인들에게도 똑같이 "만일 그들이 상속인에게 계산을 보고한다면"이라는 부가조건을 달아 자유인이 되도록 명했다.
quaero, cum per heredem fiat, quo minus reddantur, utrum statuliberi esse desinant an nihilo minus quandoque possint reddita ratione et reliquis illatis libertatem ex testamento consequi.
묻는다. 상속인으로 인해 계산 보고가 이루어지지 못할 때, 그들은 조건부 자유 노예이기를 그치게 되는가, 아니면 그럼에도 불구하고 언젠가 계산이 보고되고 잔액이 지급되었을 때 유언에 따른 자유를 얻을 수 있는가?
respondit legata quidem et libertates non alias competere, quam rationes redditae essent aut per heredem staret, quo minus redderentur: uerum iudicaturo aestimandum, utrum tempus condicioni legatorum libertatiumque additum uideatur an, libero tempore reddere uolentibus reliqua, heredibus quattuor menses appositi sint, sollicito testatore cunctationi et moram eorum proscribente.
답변했다. 유증과 자유는 계산이 보고되었거나 상속인으로 인해 보고되지 못한 경우가 아니라면 확실히 인정되지 않는다. 그러나 판결을 내리려는 판사는 다음과 같이 평가해야 한다. 즉, 그 시간이 유증과 자유의 조건에 부가된 것으로 보이는지, 아니면 시간 제한 없이 잔액을 보고하고자 하는 자들을 위해, 유언자가 그들의 미룸과 지체를 우려하여 이를 금지할 목적으로 상속인들을 위해 4개월이 지정된 것인지이다.
melius autem est praesumptionem pro statuliberis esse.
그러나 추정은 조건부 자유 노예에게 유리하게 작용하는 것이 더 좋다.
§40.7.40.8Argentarius coactor cum paene totam fortunam in nominibus haberet, seruis actoribus libertatem ita dedit: 'quisquis mihi heres erit, si Dama seruus meus actus sui, qui agitur nomine eius et Pamphili conserui sui, heredi meo rationes reddiderit pariaque fecerit a die mortis meae intra mensem sextum, liber esto'. quaesitum est, an haec uerba 'pariaque fecit' ad omnia nomina pertineant exceptis perditis, ut hoc significent 'si omnem pecuniam 'ab omnibus exegerint et heredi soluerint uel eo nomine satisfecerint' et, si in exactione nominum cessauerint intra sex menses, libertas illis non competat.
수금원인 환전상이 재산의 거의 전부를 채권으로 가지고 있었는데, 관리인 노예들에게 다음과 같이 자유를 주었다. "누구든 내 상속인이 될 자는, 만일 내 노예 다마가 자신과 그의 동료 노예 판필루스의 이름으로 행해지는 관리의 계산을 내 상속인에게 보고하고 내 사망일로부터 6개월 이내에 정산을 완료한다면, 자유인이 될지어다." 이 "정산을 완료한다"는 말이 회수 불가능한 채권을 제외한 모든 채권에 적용되어, "만일 그들이 모든 사람으로부터 모든 금전을 수금하여 상속인에게 지급하거나 그 명목으로 만족을 준다면"을 의미하는지, 그리고 만일 6개월 이내에 채무 수금을 게을리했다면 그들에게 자유가 인정되지 않는지가 질문되었다.
respondit manifestam esse condicionem uerbis testamenti supra scriptis positam: igitur ita demum liberos fore, si aut ei pareant aut per heredem stet, quo minus pareant.
답변했다. 위에 기록된 유언의 문언에 기재된 조건은 명백하다. 그러므로 그들이 그것에 따르거나, 또는 상속인으로 인해 그들이 따르지 못하게 된 경우에만 비로소 자유인이 될 것이다.