[IAUOLENUS libro quarto ex posterioribus Labeonis. ] §40.7.39.pr'Stichum Attio do lego et, si is ei nummos centum dederit, liber esto'. si seruus ex testamento nummos Attio dedisset, eos repetere heredem non posse Labeo existimat, quia Attius eos a seruo suo acceperit, non ab heredis seruo.
[야볼레누스, 『라베오 유고집』 제4권]\n\n"스티쿠스를 아티우스에게 유증한다. 그리고 만일 그가 그에게 백 누무스를 지급한다면, 자유인이 될지어다." 만일 그 노예가 유언에 따라 아티우스에게 누무스를 지급했다면, 상속인은 그것의 반환을 청구할 수 없다고 라베오가 판단한다. 왜냐하면 아티우스는 그것을 자신의 노예로부터 받은 것이지, 상속인의 노예로부터 받은 것이 아니기 때문이다.
eum autem statuliberum esse Quintus Mucius, Gallus et ipse Labeo putant: Seruius, Ofilius non esse.
그러나 그가 조건부 자유 노예라는 것에 대해서는 퀸투스 무키우스, 갈루스 및 라베오 자신은 그렇다고 생각하지만, 세르비우스와 오필리우스는 그렇지 않다고 생각한다.
superiorem sententiam probo, ita tamen, ut is seruus heredis, non legatarii sit, utpote cum legatum statulibertate tollatur.
나는 전자의 견해를 지지하지만, 다만 그 노예가 수증자의 노예가 아니라 상속인의 노예라는 조건하에서 그러하다.
§40.7.39.1'Stichus liber esto, quando aes alienum meum solutum creditoribusue meis satisfactum erit'. quamuis heres locuples extitisset, tamen non prius Stichum liberum futurum, quam creditores pecuniam aut satis accepissent alioue quo modo sibi cauissent, Labeo Ofilius responderunt. §40.7.39.2Si heres seruo pecuniam ad negotiandum dedisset, statuliberum eam ipsam numerando liberari ex testamento non posse Labeo Trebatius responderunt, quia reddere eam magis quam dare uideretur.
왜냐하면 유증은 조건부 자유의 설정으로 인해 소멸하기 때문이다.\n\n"내 채무가 변제되거나 내 채권자들에게 만족이 주어졌을 때, 스티쿠스는 자유인이 될지어다." 비록 상속인이 부유하게 되었을지라도, 채권자들이 금전을 받거나 담보를 받거나 또는 다른 방법으로 자신들의 안전을 확보하기 전에는 스티쿠스가 자유인이 될 수 없다고 라베오와 오필리우스가 답변했다.\n\n만일 상속인이 거래를 위해 노예에게 금전을 주었다면, 조건부 자유 노예가 바로 그 금전을 지급함으로써 유언에 따라 자유인이 될 수 없다고 라베오와 트레바티우스가 답변했다. 왜냐하면 그것을 지급하는 것은 주는 것이라기보다는 돌려주는 것으로 보이기 때문이다.
ego puto, si peculiares nummi fuerunt, ex testamento eum liberum futurum. §40.7.39.3'Dama seruus cum heredi meo annorum septem operas soluerit, liber esto' et is seruus intra septem annos in iudicio publico esset et septimus annus praeterisset, Seruius ait eum non liberari debere, Labeo, et si postea soluisset annorum septem operas, liberum futurum: quod uerum est.
나는 만일 그것이 특유재산의 금전이었다면, 그는 유언에 따라 자유인이 될 것이라고 생각한다.\n\n"노예 다마가 내 상속인에게 7년 동안의 노무를 이행했을 때, 자유인이 될지어다." 그리고 이 노예가 7년 이내에 형사 재판에 계류되어 있었고 7년째가 지나갔다면, 세르비우스는 그가 자유인이 되어서는 안 된다고 말하지만, 라베오는 만일 그가 그 후에라도 7년 동안의 노무를 이행했다면 자유인이 될 것이라고 말하며, 이것이 타당하다.\n\n"만일 스티쿠스가 아티아에게 천 누무스를 지급한다면, 자유인이 될지어다." 아티아가 유언자의 생전에 사망했다.
§40.7.39.4'Si Stichus Attiae mille nummos dederit, liber esto'. Attia uiuo testatore decessit: non posse Stichum liberum esse Labeo Ofilius responderunt: Trebatius, si ante testamentum factum Attia decessisset, idem: si postea, eum liberum futurum.
스티쿠스가 자유인이 될 수 없다고 라베오와 오필리우스가 답변했다. 트레바티우스는 유언서가 작성되기 전에 아티아가 사망했다면 동일하지만, 그 후에 사망했다면 그는 자유인이 될 것이라고 보았다.
Labeonis et Ofilii sententia rationem quidem habet, sed hoc iure utimur, ut is seruus ex testamento liber sit. §40.7.39.5Si seruus operas extraneo dare iussus esset, nullus nomine serui suas operas dando liberare seruum potest: quod in pecunia aliter obseruatur, utpote cum extraneus pro eo seruo dando pecuniam seruum liberaret.
라베오와 오필리우스의 견해는 확실히 합리적이지만, 우리가 따르는 법에 따르면 이 노예는 유언에 따라 자유인이 된다.\n\n만일 노예가 제3자에게 노무를 제공하도록 명해졌다면, 아무도 그 노예의 이름으로 자신의 노무를 제공함으로써 그 노예를 자유롭게 할 수 없다. 이 점은 금전에 있어서는 다르게 취급되는데, 왜냐하면 제3자가 그 노예를 대신하여 금전을 지급함으로써 노예를 자유롭게 하기 때문이다.