[ALFENUS UARUS libro quarto digestorum. ] §40.7.14.prSeruus, qui testamento domini, cum decem heredi dedisset, liber esse iussus erat, heredi mercedem referre pro operis suis solebat: cum ex mercede heres amplius decem recepisset, seruus liberum esse aiebat: de ea re consulebatur.
[알페누스 우아루스, 학설휘찬 제4권] 주인의 유언에 의해 상속인에게 10을 주었을 때 자유롭게 되도록 명령을 받은 노예가, 자신의 노역에 대한 대가로 상속인에게 임료를 지불하곤 했다. 임료로부터 상속인이 10을 초과하여 받았을 때, 노예는 자신이 자유롭다고 주장했다. 이 사안에 대해 자문이 구해졌다.
respondit non uideri liberum esse: non enim pro libertate, sed pro operis eam pecuniam dedisse nec magis ob eam rem liberum esse, quam si fundum a domino conduxisset et pro fructu fundi pecuniam dedisset.
그는 자유인으로 여겨지지 않는다고 답변했다. 왜냐하면 그는 그 돈을 자유를 위해서가 아니라 노역의 대가로 지불한 것이며, 주인으로부터 농지를 빌려 그 농지의 수확물에 대해 돈을 지불한 경우보다 이 일로 인해 더 자유롭게 되는 것은 아니기 때문이다.
§40.7.14.1Seruus cum heredi annorum septem operas dedisset, liber esse iussus erat: is seruus fugerat et annum in fuga fecerat.
노예가 상속인에게 7년 동안 노역을 제공했을 때 자유롭게 되도록 명령을 받았다. 이 노예가 도망쳐서 도피 중에 1년을 보냈다.
cum septem anni praeterissent, respondit non esse liberum: non enim fugitiuum operas domino dedisse: quare nisi totidem dies, quot afuisset, seruisset, non fore liberum.
7년이 경과했을 때, 그는 자유인이 아니라고 답변했다. 왜냐하면 도망자가 주인에게 노역을 제공한 것은 아니기 때문이다. 그러므로 그가 부재했던 날수만큼 봉사하지 않는 한, 자유롭게 되지 못할 것이다.
sed et si ita scriptum esset, ut tum liber esset, cum septem annis seruisset, potuisse liberum esse, si tempus fugae reuersus seruisset.
그러나 또한 만일 “7년 동안 봉사했을 때, 그때 자유로울지어다”라고 이와 같이 기록되어 있었다 하더라도, 그가 돌아와 도망한 기간만큼 봉사했다면 자유롭게 될 수 있었을 것이다.