[PAULUS libro duodecimo quaestionum. ] §40.13.4.prLicinnius Rufinus Iulio Paulo.
[파울루스, 『학문집』 제12권에서] 리키니우스 루피누스가 율리우스 파울루스에게.
Is cui fideicommissa libertas debebatur post uicensimum annum ueniri se passus est: quaero, denegandum sit ei ad libertatem proclamare.
신탁유증에 따른 자유가 주어져야 했던 자가 이십 세가 지나서 스스로 팔리는 것을 묵인했습니다. 나는 그가 자유를 주장하여 소를 제기하는 것이 거부되어야 하는지 묻습니다.
mouet me exemplum cuiusuis liberi hominis: nam et si consecutus esset libertatem, si se uendidisset, denegaretur ei ad libertatem proclamare, nec debet meliori loco intellegi, quod in seruitute constitutus passus est se uenum dari, quam si esset libertatem consecutus.
여타의 자유인의 예가 나를 고민하게 합니다. 왜냐하면 그가 자유를 획득한 상태였다 하더라도 스스로를 팔았다면 자유를 주장하여 소를 제기하는 것이 거부되었을 것이며, 노예 상태에 놓인 채 스스로 팔리는 것을 묵인한 자가 자유를 획득한 경우보다 더 나은 처지에 있다고 해석되어서는 안 되기 때문입니다.
sed e contrario mouet me, quod in hoc, de quo quaeritur, uenditio constitit et est qui ueneat, in libero autem homine neque uenditio constitit et nihil est quod ueneat.
그러나 다른 한편으로 나를 고민하게 만드는 것은, 문제가 되고 있는 이 자의 경우에는 매매가 성립하였고 팔릴 대상이 존재하는 반면, 자유인의 경우에는 매매도 성립하지 않고 팔릴 대상도 없다는 점입니다.
peto itaque plenissime instruas.
그러므로 매우 상세하게 가르침을 주시기를 청합니다.
respondit: uenditio quidem tam serui quam liberi contrahi potest et stipulatio de euictione contrahitur: non enim de eo loquimur, qui sciens liberum emit: nam aduersus hunc nec ad libertatem proclamatio denegatur.
파울루스가 대답했다. 매매는 노예뿐만 아니라 자유인에 대해서도 체결될 수 있으며, 추탈에 관한 문답약정 또한 체결된다. 왜냐하면 우리는 자유인임을 알면서 매수한 자에 대해 말하고 있는 것이 아니기 때문이다. 왜냐하면 이러한 자에 대해서는 자유를 주장하는 소의 제기조차 거부되지 않기 때문이다.
sed is, qui adhuc seruus est, etiam inuitus ueniri potest, quamuis et ipse in eo malus sit, quod de condicione sua dissimulat, cum in sua potestate habeat, ut statim ad libertatem perueniat.
그러나 아직 노예인 자는 그의 의사에 반해서도 팔릴 수 있으며, 비록 그 자신 또한 즉시 자유에 도달하는 것이 자신의 권능 안에 있음에도 불구하고 자신의 법적 신분을 숨겼다는 점에서 불성실하다 할지라도 그러하다.
quod quidem non potest ei imputari, cui nondum libertas debetur.
그리고 이것은 아직 자유가 주어지지 않은 자에게는 확실히 귀책될 수 없다.
pone statuliberum passum se uenum dari: nemo dicturus est superueniente condicione, quae non fuit in eius potestate, libertatis petitionem ei denegandam.
조건부 자유의 노예가 스스로 팔리는 것을 묵인했다고 가정해 보라. 그의 권능 안에 있지 않았던 조건이 사후에 성취되었을 때 그에 대한 자유 청구가 거부되어야 한다고 말할 사람은 아무도 없을 것이다.
idem puto, etiamsi in ipsius potestate fuit condicio.
조건이 그 자신의 권능 안에 있었다 하더라도 마찬가지라고 나는 생각한다.
sed in proposito magis probandum est, ut denegetur ei libertatis petitio, qui potuit petere libertatem et maluit se uenum dari, quia indignus est auxilio praetoris fideicommissarii.
그러나 제시된 사안에서는 자유를 청구할 수 있었음에도 스스로 팔리는 것을 선호한 자에 대해 자유 청구가 거부되어야 한다고 승인하는 것이 더 타당하다. 왜냐하면 그러한 자는 신탁유증 담당 법무관의 구제를 받을 자격이 없기 때문이다.