[PAULUS libro quinquagensimo ad edictum. ] §40.12.23.prSi usum fructum tibi uendidero liberi hominis et cessero, seruum effici eum dicebat Quintus Mucius, sed dominium ita demum fieri meum, si bona fide uendidissem, alioquin sine domino fore.
[고시해설 제50권의 파울루스] 만일 내가 당신에게 자유인의 용익권을 매도하고 양도했다면, 퀸투스 무키우스는 그가 노예가 된다고 말했으나, 소유권은 오직 내가 선의로 매도한 경우에만 나의 것이 되며, 그렇지 않다면 소유자 없는 상태가 될 것이라고 (말했다).
§40.12.23.1In summa sciendum est, quae de uenditis seruis, quibus denegatur ad libertatem proclamatio, dicta sunt, etiam ad donatos et in dotem datos referri posse, item ad eos, qui pignori se dari passi sunt.
요약하자면, 자유를 향한 청구가 거부되는 매도된 노예에 관하여 언급된 사항은 증여되거나 지참금으로 주어진 자들에게도 적용될 수 있으며, 마찬가지로 스스로 질권의 목적으로 제공되는 것을 감수했던 자들에게도 적용될 수 있음을 알아야 한다.
§40.12.23.2Si mater et filius de libertate litigant, aut coniungenda sunt utrorumque iudicia aut differenda est causa filii, donec de matre constet, sicut diuus quoque Hadrianus decreuit.
만일 어머니와 아들이 자유에 관해 다툰다면, 신군 하드리아누스도 결정했던 바와 같이, 양자의 재판이 병합되거나 어머니에 관해 확정될 때까지 아들의 사건이 연기되어야 한다.
nam cum apud alium iudicem mater litigabat, apud alium autem filius, Augustus dixit ante de matre constare oportere, sic dein de filio cognosci.
왜냐하면 어머니가 어떤 판사 앞에서 다투고 반면에 아들이 다른 판사 앞에서 다투고 있었을 때, 아우구스투스는 먼저 어머니에 관해 확정되어야 하며, 그렇게 한 후에 아들에 관해 심리되어야 한다고 말했기 때문이다.