[ULPIANUS libro tertio decimo ad edictum. ] §4.8.11.prlitigatores ierint, mox ad eundem arbitrum redierint, praetorem non debere eum cogere inter eos disceptare, qui ei contumeliam hanc fecerunt, ut eum spernerent et ad alium irent.
[울피아누스, 고시 주해 제13권] 소송당사자들이 [다른 사람에게] 갔다가 머지않아 동일한 중재인에게 돌아온 경우, 법무관은 그를 멸시하고 다른 사람에게로 가는 모욕을 가한 자들 사이에서 그(중재인)가 판단을 내리도록 강제해서는 안 된다.
§4.8.11.1Arbitrum autem cogendum non esse sententiam dicere, nisi compromissum interuenerit.
그러나 중재합의가 성립되어 있지 않다면 중재인은 판결을 내리도록 강제되어서는 안 된다.
§4.8.11.2Quod ait praetor: 'pecuniam compromissam', accipere nos debere, non si utrimque poena nummaria, sed si et alia res uice poenae, si quis arbitri sententia non steterit, promissa sit: et ita Pomponius scribit.
법무관이 ‘합의된 금전’이라고 말한 것은, 양측이 모두 금전 벌칙을 약속한 경우뿐만 아니라, 누구든 중재인의 판결에 따르지 않을 경우를 대비하여 벌칙 대신 다른 물건이 약속된 경우도 포함하는 것으로 우리가 이해해야 하며, 폼포니우스도 이와 같이 썼다.
quid ergo, si res apud arbitrum depositae sunt co pacto, ut ei daret qui uicerit, uel ut eam rem daret, si non pareatur sententiae, an cogendus sit sententiam dicere? et puto cogendum.
그렇다면 승소한 사람에게 그것을 인도한다거나, 혹은 판결에 따르지 않을 경우 그 물건을 인도한다는 합의하에 물건이 중재인에게 기탁된 경우, 그는 판결을 내리도록 강제되어야 하는가? 나는 강제되어야 한다고 생각한다.
tantundem et si quantitas certa ad hoc apud eum deponatur.
특정 금액이 이 목적을 위해 그에게 기탁된 경우도 마찬가지이다.
proinde et si alter rem, alter pecuniam stipulanti promiserit, plenum compromissum est et cogetur sententiam dicere.
따라서 한쪽은 물건을, 다른 쪽은 금전을 청약자에게 약속한 경우에도 완전한 중재합의가 존재하며 그는 판결을 내리도록 강제될 것이다.
§4.8.11.3Interdum, ut Pomponius scribit, recte nudo pacto fiet compromissum, ut puta si ambo debitores fuerunt et pacti sunt, ne petat quod sibi debetur qui sententiae arbitri non paruit.
폼포니우스가 쓴 바와 같이, 때로는 단순한 합의에 의해서도 유효하게 중재합의가 성립된다. 예컨대 양측 모두가 채무자였고, 중재인의 판결에 따르지 않는 자는 자신에게 변제되어야 할 채권을 청구하지 않기로 합의한 경우가 그러하다.
§4.8.11.4Item Iulianus scribit non cogendum arbitrum sententiam dicere, si alter promiserit, alter non.
마찬가지로 율리아누스는 한쪽은 약속했으나 다른 쪽은 약속하지 않은 경우 중재인은 판결을 내리도록 강제되지 않는다고 썼다.
idem dicit, et si sub condicione fuerit poena compromissa, ueluti 'si nauis ex Asia uenerit, tot milia': non enim prius arbitrum cogendum sententiam dicere, quam condicio exstiterit: ne sit inefficax deficiente condicione.
그는 중재합의의 벌칙이 조건부인 경우, 예컨대 “아시아에서 배가 오면, 몇 천 [세스테르티우스]”과 같은 경우에도 마찬가지라고 말한다. 왜냐하면 조건이 성취되기 전에는 중재인에게 판결을 내리도록 강제해서는 안 되기 때문인데, 이는 조건이 불성취되어 [판결이] 무효가 되지 않도록 하기 위함이다.
et ita Pomponius libro trigensimo tertio ad edictum scribit.
그리고 폼포니우스도 『고시 주해』 제33권에서 이와 같이 쓰고 있다.