[MAECIANUS libro tertio fideicommissorum. ] §35.1.86.prIulianus noster eum, qui decem dare et ita liber esse iussus esset, si a uiuente manumissus esset, non aliter legatum, quod ei cum libertate datum esset, habiturum, quam si condicioni libertatis paruisset: item in emptorem, si alienatus esset.
[마에키아누스, 『신탁유증록』 제3권] 우리들의 율리아누스는, 10을 지급하고 그렇게 하여 자유를 얻도록 명령받은 자가, 비록 생전의 주인에게 해방되었다 하더라도, 자유와 함께 자신에게 주어진 유증에 대해서는 그가 자유의 조건을 이행한 경우가 아니라면 취득할 수 없다고 판단했다. 만일 그가 양도되었다면 매수인에 대해서도 마찬가지이다.
sed id tunc locum habet, cum omnimodo simul cum libertate legatum adquiri potuit, licet legato imposito non sit, ueluti cum in tempus libertatis legatum collatum esset.
그러나 이것은 유증 자체에 조건이 부가되어 있지 않다 하더라도, 어떻게든 자유와 함께 유증이 취득될 수 있었을 때에만 적용되는데, 예컨대 유증이 자유를 얻는 시기에 맞추어 설정된 경우와 같다.
§35.1.86.1Cum uero libertas sub condicione, legatum autem praesenti die datum est, in hoc quaestio est, an constiterit legatum: etenim nec Catonianae sententiae locum in proposito esse, quia etsi statim testator decessisset, non tamen omnimodo inutile esset legatum, cum posset condicio libertatis ante aditam hereditatem impleri et legatum manumisso deberi, nisi forte necessarius heres exstitisset: tunc enim omnimodo inutile erit legatum iure ipso, quia sub condicione acceperit libertatem.
반면에 자유는 조건부로, 유증은 즉시 주어졌을 때에는, 유증이 유효하게 성립했는지가 문제된다. 왜냐하면 제기된 사안에서는 카토의 법칙도 적용되지 않기 때문인데, 유언자가 즉시 사망했다 하더라도, 상속이 승인되기 전에 자유의 조건이 이행되어 해방된 자에게 유증이 지급되어야 했을 수 있으므로, 유증이 전적으로 무효인 것은 아니었기 때문이다. 다만 어쩌면 필연적 상속인이 상속인으로 등장한 경우는 예외이다. 왜냐하면 그때에는 그가 조건부로 자유를 받았기 때문에, 법 자체의 효력에 의해 유증이 전적으로 무효가 되기 때문이다.