[IDEM libro quinto disputationum. ] §30.1.75.prSi sic legatum uel fidei commissum sit relictum 'si aestimauerit heres' 'si comprobauerit' 'si iustum putauerit, et legatum et fideicommissum debebitur, quoniam quasi uiro potius bono ei commissum est, non in meram uoluntatem heredis collatum.
[같은 저자, 『학술토론집』 제5권] 만약 유증이나 유언신탁이 "상속인이 적당하다고 평가한다면", "그가 승인한다면", "그가 정당하다고 생각한다면"과 같은 방식으로 남겨졌다면, 유증과 유언신탁 모두 이행되어야 한다. 왜냐하면 그것은 상속인의 단순한 자의에 맡겨진 것이 아니라, 마치 선량한 사람에게 하듯이 그에게 위임된 것이기 때문이다.
§30.1.75.1Si mihi quod Titius debet fuerit legatum neque Titius debeat, sciendum est nullum esse legatum.
만약 티티우스가 나에게 지고 있는 채무가 나에게 유증되었는데 티티우스가 채무를 지고 있지 않다면, 그 유증은 무효임을 알아야 한다.
et quidem si quantitas non sit adiecta, euidenti ratione nihil debebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum: nam et si quid ego Titio debeo ei legauero quantitate non adiecta, constat nullum esse legatum, cum, si decem quae Titio debeo legauero nec quicquam Titio debeam, falsa demonstratio non peremit legatum, ut in legato dotis Iulianus respondit.
그리고 확실히 수량이 덧붙여지지 않았다면 당연한 이치로 아무것도 이행할 의무가 없는데, 왜냐하면 얼마가 유증되었는지 명확하지 않기 때문이다. 내가 티티우스에게 지고 있는 채무를 수량을 덧붙이지 않고 그에게 유증하더라도 유증은 무효임이 명백하지만, 내가 "티티우스에게 지고 있는 10"을 유증하고 티티우스에게 아무것도 지고 있지 않더라도, 혼인참입금 유증에 관하여 율리아누스가 답변한 바와 같이, 허위의 묘사는 유증을 무효로 만들지 않기 때문이다.
§30.1.75.2Quod si addiderit: decem quae mihi Titius 'debet lego', sine dubio nihil erit in legato: nam inter falsam demonstrationem et falsam condicionem siue causam multum interest.
그러나 만약 그가 "티티우스가 나에게 지고 있는 10을 유증한다"라고 덧붙였다면, 의심할 여지 없이 유증으로서는 아무것도 존재하지 않을 것이다. 허위의 묘사와 허위의 조건 또는 원인 사이에는 큰 차이가 있기 때문이다.
proinde et si Titio decem, quae mihi Seius debet, legauero, nullum erit legatum: esse enim debitor debet: nam et si uiuus exegissem, exstingueretur legatum et, si debitor maneret, actiones aduersus cum heres meus dumtaxat praestare cogeretur.
따라서 세이우스가 나에게 지고 있는 10을 내가 티티우스에게 유증하더라도 유증은 무효가 될 것이다. 실제로 채무자가 존재해야만 하기 때문이다. 내가 생전에 이를 징수했더라면 유증은 소멸했을 것이고, 만약 그가 채무자로 남아 있더라도 나의 상속인은 그에 대한 소권을 제공할 의무만 질 뿐이기 때문이다.
§30.1.75.3Si quis ita stipulatus: 'Stichum aut decem, utrum ego uelim' legauerit quod ei debebatur, tenebitur heres eius, ut praestet legatario actionem electionem habituro, utrum Stichum an decem persequi malit.
만약 누군가가 "스티쿠스나 10 중 내가 원하는 쪽을"이라고 문답약정하여 자신에게 지고 있던 채무를 유증했다면, 그의 상속인은 수증자가 스티쿠스나 10 중 어느 쪽을 추구할지 선택권을 가질 수 있도록 수증자에게 소권을 제공할 의무를 진다.
§30.1.75.4Proinde si Stichum legauerit, cum ille ei Stichum aut decem deberet, incerti actio legatario aduersus heredem competit, ut scripsit Iulianus libro trigesimo tertio digestorum, per quam actionem compellat heredem experiri: et, si Stichum consecutus fuerit, praestabit ei, si decem, nihil consequetur.
따라서 채무자가 그에게 스티쿠스나 10을 지고 있을 때 그가 스티쿠스를 유증했다면, 율리아누스가 『학설휘찬』 제33권에 쓴 바와 같이, 수증자에게는 상속인에 대하여 불확정물 소권이 인정되며, 수증자는 이 소권을 통해 상속인이 소송을 제기하도록 강제한다. 그리고 상속인이 스티쿠스를 획득했다면 수증자에게 이를 제공하겠지만, 만약 10을 획득했다면 수증자는 아무것도 얻지 못할 것이다.
secundum quod erit in arbitrio debitoris, an sit legatarius is cui Stichus legatus est.
이에 따르면 스티쿠스를 유증받은 자가 실제로 수증자가 될지 여부는 채무자의 선택에 달리게 된다.