[IDEM libro undecimo responsorum. ]
[같은 이, 답신집 제11권.] 군인 루키우스 티티우스는 자신의 서기에게 기록할 유언을 속기로 구술하였으나, 그것이 일반 문자로 작성되기 전에 사망하였다.
§29.1.40.prLucius Titius miles notario suo testamentum scribendum notis dictauit et antequam litteris praescriberetur, uita defunctus est: quaero, an haec dictatio ualere possit.
나는 이 구술이 유효할 수 있는지 질문한다.
respondi militibus, quoquo modo uelint et quo modo possunt, testamentum facere concessum esse, ita tamen, ut hoc ita subsecutum esse legitimis probationibus ostendatur.
나는 답신하였다. 군인들에게는 그들이 원하는 어떠한 방식으로든, 또한 그들이 할 수 있는 어떠한 방식으로든 유언을 하는 것이 허용된다. 다만, 이것이 그렇게 뒤따랐다는 점이 법적인 증거들에 의해 입증될 것을 조건으로 한다.
§29.1.40.1Idem respondit ex testamento eius, qui iure militari testatus esset, seruum, qui licet sub condicione legatum meruit, etiam libertatem posse sibi uindicare.
같은 이가 답신하였다. 군사법에 따라 유언한 자의 유언으로부터, 노예가 ¦licet sub condicione legatum meruit¦ 비록 조건부로 유증을 받을 자격을 얻었다 하더라도, 자신을 위해 자유를 청구할 수도 있다.
§29.1.40.2Idem respondit: Lucius Titius miles testamentum ita fecit: 'Pamphila serua mea ex asse mihi heres esto': alio deinde capite Sempronio commilitoni suo eandem Pamphilam reliquit, cuius fidei commisit, ut eam manumitteret: quaero, an heres esset Pamphila atque si directo accepisset libertatem.
같은 이가 답신하였다. 군인 루키우스 티티우스는 다음과 같이 유언하였다. "내 여노예 판필라는 나에게 전 재산의 상속인이 되어라." 그 후 다른 조항에서 그는 같은 판필라를 그의 전우 셈프로니우스에게 유증하고, 그녀를 해방해 줄 것을 그의 신탁에 맡겼다. 판필라가 상속인인지, 그리고 ¦atque si directo accepisset libertatem¦ 마치 직접 자유를 얻었던 것처럼 되는지 질문한다.
respondi intellegendum militem, qui ancillam suam heredem instituerat, ignorasse posse ex ea institutione etiam libertatem ei competere et ideo sine causa postea a commilitone petisse, ut eandem manumitteret: cum ex priore scriptura libera et heres effecta est, postea nullo praeiudicio uoluntati facto frustra legata est.
나는 답신하였다. 여노예를 상속인으로 지정한 그 군인은 그러한 지정으로부터 자유 또한 그녀에게 귀속된다는 점을 알지 못했고, 그 때문에 나중에 전우에게 그녀를 해방해 줄 것을 이유 없이 요청한 것으로 이해되어야 한다. 이전의 문서에 의해 그녀가 자유인이자 상속인으로 만들어진 이상, 그 후에 ¦nullo praeiudicio uoluntati facto¦ 유언에 아무런 해를 끼치지 않고 무의미하게 유증된 것이다.