[PROCULUS libro septimo epistularum. ] §23.3.67.prProculus Nepoti suo salutem.
[프로쿨루스, 『서간집』 제7권으로부터] 프로쿨루스가 자신의 네포스에게 인사를 보낸다.
Ancilla quae nupsit dotisque nomine pecuniam uiro tradidit, siue sciat se ancillam esse siue ignoret, non poterit eam pecuniam uiri facere eaque nihilo minus mansit eius cuius fuerat antequam eo nomine uiro traderetur, nisi forte usucapta est.
결혼하여 지참금 명목으로 돈을 남편에게 인도한 여노예는, 자신이 여노예임을 알고 있었든 알지 못했든, 그 돈을 남편의 것으로 만들 수 없을 것이며, 그리고 그 돈은, 혹시 취득시효로 취득된 것이 아니라면, 그럼에도 불구하고 그 명목으로 남편에게 인도되기 전에 그것이 속했던 사람의 소유로 남는다.
nec postea quam apud eundem uirum libera facta est, eius pecuniae causam mutare potuit.
또한 그녀가 동일한 남편 밑에서 자유인이 된 후에도, 그 돈의 원인을 변경할 수 없었다.
itaque nec facto quidem diuortio aut dotis iure aut per condictionem repetere recte potest, sed is cuius pecunia est recte uindicat eam.
따라서 이혼이 성립되더라도, 지참금 청구권에 의해서도 부당이득반환청구에 의해서도 그녀가 정당하게 반환을 청구할 수는 없으며, 오히려 그 돈이 속한 사람이 정당하게 그것을 소유물반환청구로 청구한다.
quod si uir eam pecuniam pro suo possidendo usucepit, scilicet quia existimauit mulierem liberam esse, propius est, ut existimem eum lucrifecisse, utique si, antequam matrimonium esse inciperet, usucepit.
그러나 만일 남편이, 물론 여성이 자유인이라고 생각했기 때문이겠지만, 그 돈을 자기 것인 양 점유함으로써 취득시효로 취득했다면, 그가 그것을 이득했다고 생각하는 편이 더 타당하며, 특히 혼인이 시작되기 전에 취득시효로 취득한 경우라면 더욱 그러하다.
et in eadem opinione sum, si quid ex ea pecunia parauit, antequam ea dos fieret, ita, ut nec possideat eam nec dolo fecerit, quo minus eam possideret.
그리고 만일 그 돈이 지참금이 되기 전에 그가 그 돈으로 무언가를 마련했다면, 그가 그것을 점유하고 있지 않고, 점유하지 않게 된 데에 고의가 없었다는 조건 하에, 나 역시 동일한 견해를 가진다.