[PAULUS libro singulari de iuris et facti ignorantia. ] §22.6.9.prRegula est iuris quidem ignorantiam cuique nocere, facti uero ignorantiam non nocere.
[파울루스, 법 및 사실의 무지에 관한 단권집] 규칙은 법의 무지가 각자에게 해가 되지만 사실의 무지는 해가 되지 않는다는 것이다.
uideamus igitur, in quibus speciebus locum habere possit, ante praemisso quod minoribus uiginti quinque annis ius ignorare permissum est.
그러므로 어떤 경우에 이것이 적용될 수 있는지 살펴보자. 다만 그 전에, 25세 미만의 자에게는 법을 모르는 것이 허용된다는 것을 전제로 전해둔다.
quod et in feminis in quibusdam causis propter sexus infirmitatem dicitur: et ideo sicubi non est delictum, sed iuris ignorantia, non laeduntur.
이것은 성별의 약함 때문에 일부 사건에서 여성에게도 적용되는 말이다. 따라서 범죄가 아니라 법의 무지가 있는 곳이라면, 그녀들은 해를 입지 않는다.
hac ratione si minor uiginti quinque annis filio familias crediderit, subuenitur ei, ut non uideatur filio familias credidisse.
이러한 이유로, 만약 25세 미만의 자가 가자에게 대여했다면, 그에게 구제가 주어져 그 가자에게 대여하지 않은 것으로 간주된다.
§22.6.9.1Si filius familias miles a commilitone heres institutus nesciat sibi etiam sine patre licere adire per constitutiones principales, ius ignorare potest et ideo ei dies aditionis cedit.
만약 군인인 가자가 전우에 의해 상속인으로 지정되었으나, 황제 칙령에 따라 아버지 없이도 상속을 승인하는 것이 자신에게 허용된다는 것을 알지 못한다면, 그는 법을 모를 수 있으며, 따라서 그에게 상속 승인 기간이 개시된다.
§22.6.9.2Sed facti ignorantia ita demum cuique non nocet, si non ei summa neglegentia obiciatur: quid enim si omnes in ciuitate sciant, quod ille solus ignorat? et recte Labeo definit scientiam neque curiosissimi neque neglegentissimi hominis accipiendam, uerum eius, qui cum eam rem ut diligenter inquirendo notam habere possit.
그러나 사실의 무지는 그에게 극도의 태만이 귀책되지 않는 경우에 한하여 누구에게도 해가 되지 않는다. 도시의 모든 사람들이 아는 것을 그 혼자만 모른다면 어찌 되겠는가? 그리고 라베오는 지식(안다는 것)이란 가장 캐묻기 좋아하는 사람의 것도, 가장 태만한 사람의 것도 아닌, 부지런히 조사함으로써 그 일을 알 수 있는 사람의 것으로 받아들여져야 한다고 올바르게 정의한다.
§22.6.9.3Sed iuris ignorantiam non prodesse Labeo ita accipiendam existimat, si iuris consulti copiam haberet uel sua prudentia instructus sit, ut, cui facile sit scire, ei detrimento sit iuris ignorantia: quod raro accipiendum est.
그러나 법의 무지가 이롭지 않다는 것에 대해, 라베오는 다음과 같이 받아들여져야 한다고 생각한다. 즉, 법학자에게 자문할 기회가 있었거나 자신의 법률 지식을 갖추고 있어서, 알기 쉬웠던 사람에게는 법의 무지가 불이익이 된다는 것이며, 이는 드물게 받아들여져야 한다.
§22.6.9.4Qui ignorauit dominum esse rei uenditorem, plus in re est, quam in exístimatione mentis? et ideo, tametsi existimet se non a domino emere, tamen, si a domino ei tradatur, dominium efficitur.
물건의 매도인이 소유자라는 사실을 알지 못한 자에 대하여, 마음의 주관적 평가보다 객관적 사실에 더 무게가 실리지 않는가? 그러므로 설령 그가 소유자로부터 사는 것이 아니라고 생각할지라도, 만약 소유자로부터 그에게 인도가 이루어진다면 소유권이 성립한다.
§22.6.9.5Si quis ius ignorans lege Falcidia usus non sit, nocere ei dicit epistula diui Pii.
만약 누군가가 법을 몰라 팔키디우스법을 이용하지 않았다면, 그것이 그에게 해가 된다고 신군 피우스의 친서는 밝히고 있다.
sed et imperatores Seuerus et Antoninus in haec uerba rescripserunt: 'Quod ex causa fideicommissi indebitum datum est, si non per errorem solutum est, repeti non potest.
그러나 황제 세베루스와 안토니누스 역시 다음과 같은 말로 칙답하였다. '유탁에 기하여 채무가 없음에도 지급된 것은, 만약 착오에 의해 지급된 것이 아니라면 반환 청구할 수 없다.
Quamobrem Gargiliani heredes, qui, cum ex testamento eius pecuniam ad opus aquae ductus rei publicae Cirtensium relictam soluerint, non solum cautiones non exegerunt, quae interponi solent, ut quod amplius cepissent municipes quam per legem Falcidiam licuisset redderent, uerum etiam stipulati sunt, ne ea summa in alios usus conuerteretur et scientes prudentesque passi sunt eam pecuniam in opus aquae ductus impendi, frustra postulant reddi.
그러므로 가르길리아누스의 상속인들은, 그의 유언에 따라 키르타 시민 공동체의 수도관 공사를 위해 유증된 돈을 지급할 때, 시민들이 팔키디우스법이 허용하는 범위를 초과하여 수령한 것을 반환하도록 통상 요구되는 보증을 청구하지 않았을 뿐만 아니라, 나아가 그 금액이 다른 용도로 전용되지 않도록 약정하였으며, 알고서도 그리고 충분히 인지한 상태에서 그 돈이 수도관 공사에 전용되는 것을 묵인하였으므로, 그들이 채무 이상으로 지급한 것처럼 키르타 시민 공동체에 자신들에게 반환할 것을 청구하는 것은 헛된 일이다.
sibi a re publica Cirtensium, quasi plus debito dederint, cum sit utrumque iniquum pecuniam, quae ad opus aquae ductus data est, repeti et rem publicam ex corpore patrimonii sui impendere in id opus, quod totum alienae liberalitatis gloriam repraesentet.
왜냐하면 수도관 공사를 위해 지급된 돈을 반환받는 것도, 공동체가 전적으로 타인의 너그러운 호의의 영광을 나타내는 그 공사에 자신들의 기본 재산으로부터 비용을 지출하는 것도, 양자 모두 불공정하기 때문이다.
quod si ideo repetitionem eius pecuniae habere credunt, quod imperitia lapsi legis Falcidiae beneficio usi non sunt, sciant ignorantiam facti, non iuris prodesse nec stultis solere succurri, sed errantibus'. §22.6.9.6Et licet municipum mentio in hac epistula fiat, tamen et in qualibet persona idem obseruabitur.
그러나 만약 그들이 미숙함으로 인해 실수를 범하여 팔키디우스법의 혜택을 이용하지 못했다는 이유로 그 돈의 반환 청구권을 가질 수 있다고 믿는다면, 사실의 무지는 이로우나 법의 무지는 그렇지 않으며, 구제되는 것은 어리석은 자들이 아니라 착오에 빠진 자들이라는 점을 그들은 알아야 한다.' 그리고 이 친서에서 시민 공동체가 언급되고 있기는 하나, 다른 어떠한 인격에 대해서도 동일한 규칙이 준수될 것이다.
sed nec quod in opere aquae ductus relicta esse pecunia proponitur, in hunc solum casum cessare repetitionem dicendum est.
또한 수도관 공사를 위해 돈이 유증된 것으로 제시되어 있다고 해서, 이 사건에 한하여만 반환 청구가 불가능하다고 말해서는 안 된다.
nam initium constitutionis generale est: demonstrat enim, si non per errorem solutum sit fideicommissum, quod indebitum fuit, non posse repeti: item et illa pars aeque generalis est, ut qui iuris ignorantia legis Falcidiae beneficio usi non sunt, non possint repetere: ut secundum hoc possit dici etiam, si pecunia, quae per fideicommissum relicta est quaeque soluta est, non ad aliquid faciendum relicta sit, et licet consumpta non sit, sed exstet apud eum cui soluta est, cessare repetitionem.
왜냐하면 칙령의 도입부는 일반적이기 때문이다. 즉, 채무가 없음에도 지급된 유탁이 착오에 의해 지급된 것이 아니라면 반환을 청구할 수 없다는 점을 그것이 밝히고 있기 때문이다. 또한 법의 무지로 인해 팔키디우스법의 혜택을 이용하지 못한 자는 반환을 청구할 수 없다는 부분 역시 동등하게 일반적이다. 따라서 이에 따르면, 유탁에 의해 유증되고 지급된 돈이 어떤 일을 행하기 위해 유증된 것이 아닐지라도, 그리고 설령 소비되지 않고 지급받은 자에게 그대로 남아 있을지라도, 반환 청구는 불가능하다고 말할 수 있다.