[LABEO posteriorum libro quinto a Iauoleno epitomatorum. ] §19.2.60.prCum in plures annos domus locata est, praestare locator debet, ut non solum habitare conductor ex calendis illis cuiusque anni, sed etiam locare habitatori si uelit suo tempore possit.
[야볼레누스가 요약한 라베오 사후 유고집 제5권으로부터] 주택이 수년간 임대된 경우, 임대인은 임차인이 매년 그 소정의 기일부터 거주할 수 있을 뿐만 아니라, 원한다면 자신의 임대 기간 동안 거주자에게 전대할 수도 있도록 보장해야 한다.
itaque si ea domus ex kalendis Ianuariis fulta in kalendis Iuniis permansisset, ita ut nec habitare quisquam nec ostendere alicui posset, nihil locatori conductorem praestaturum, adeo ut nec cogi quidem posset ex kalendis Iuliis refecta domu habitare, nisi si paratus fuisset locator commodam domum ei ad habitandum dare.
따라서 만약 그 주택이 1월 1일부터 버팀목으로 받쳐진 상태로 6월 1일까지 그대로 있어서, 아무도 거주할 수도 없고 누군가에게 보여줄 수도 없을 정도였다면, 임차인은 임대인에게 아무것도 지급하지 않을 것이다. 이는 7월 1일부터 주택이 수리되었다 하더라도, 임대인이 그동안 거주하기에 적당한 다른 주택을 그에게 제공할 준비가 되어 있지 않았다면, 그 수리된 주택에 거주하는 것조차 강제될 수 없을 정도이다.
§19.2.60.1Heredem coloni, quamuis colonus non est, nihilo minus domino possidere existimo.
소작인의 상속인은 스스로 소작인이 아닐지라도, 그럼에도 불구하고 소유자를 위하여 점유하는 것으로 나는 생각한다.
§19.2.60.2Uestimenta tua fullo perdidit et habes unde petas nec repetere uis: agis nihilo minus ex locato cum fullone, sed iudicem aestimaturum, an possis aduersus furem magis agere et ab eo tuas res consequi fullonis uidelicet sumptibus: sed si hoc tibi impossibile esse perspexerit, tunc fullonem quidem tibi condemnabit, tuas autem actiones te ei praestare compellet.
풀로가 당신의 의복을 분실하였고, 당신은 청구할 대상이 있으나 이를 회수하려 하지 않는다. 그럼에도 불구하고 당신은 풀로를 상대로 임대차에 기한 소를 제기한다. 그러나 심판관은 당신이 오히려 도둑을 상대로 소를 제기하여 당연히 풀로의 비용으로 그로부터 당신의 물건을 회수할 수 있는지를 평가할 것이다. 그러나 만약 심판관이 이것이 당신에게 불가능하다고 인정한다면, 그때는 풀로에게 당신에 대한 배상을 명하되, 당신의 소권을 그에게 양도하도록 강제할 것이다.
§19.2.60.3Lege dicta domus facienda locata erat ita, ut probatio aut improbatio locatoris aut heredis eius esset: redemptor ex uoluntate locatoris quaedam in opere permutauerat.
특약에 의하여 주택 건축이 도급되었는데, 그 승인 또는 불승인이 임대인 또는 그의 상속인의 권한에 속한다는 조건이었다. 수급인은 임대인의 의사에 따라 공사 중 일부를 변경하였다.
respondi opus quidem ex lege dicta non uideri factum, sed quoniam ex uoluntate locatoris permutatum esset, redemptorem absolui debere.
나는 다음과 같이 답변하였다. 공사는 확실히 특약에 따라 이루어진 것으로 보이지 않으나, 임대인의 의사에 따라 변경된 것이므로 수급인은 면책되어야 한다.
§19.2.60.4Mandaui tibi, ut excuteres, quanti uillam aedificare uelles: renuntiasti mihi ducentorum impensam excutere: certa mercede opus tibi locaui, postea comperi non posse minoris trecentorum eam uillam constare: data autem tibi erant centum, ex quibus partem impendisses, uetui te opus facere.
나는 당신에게 별장 건축 비용이 얼마로 예상되는지 견적을 내어보라고 위임하였다. 당신은 나에게 200의 비용이 든다고 보고하였다. 나는 특정 금액의 보수로 당신에게 공사를 도급주었으나, 그 후 그 별장이 300 미만으로는 건축될 수 없음을 알게 되었다. 그런데 당신에게는 이미 100이 지급되었고 당신은 그 중 일부를 지출하였는데, 나는 당신에게 공사 진행을 금지하였다.
dixi, si opus facere perseueraueris, ex locato tecum agere, ut pecuniae mihi reliquum restituas.
나는 만약 당신이 공사를 계속 고집한다면, 임대차에 기한 소를 제기하여 나에게 돈의 잔액을 반환하도록 할 수 있다고 말했다.
§19.2.60.5Messem inspiciente colono, cum alienam esse non ignorares, sustulisti.
소작인이 지켜보는 가운데, 당신은 그것이 타인의 것임을 알면서도 수확물을 가져갔다.
condicere tibi frumentum dominum posse Labeo ait, et ut id faciat, colonum ex conducto cum domino acturum.
라베오는 소유자가 당신을 상대로 그 곡물의 반환청구 소송을 제기할 수 있다고 하며, 소유자가 그렇게 하도록 소작인은 소유자를 상대로 임대차에 기한 소를 제기할 것이라고 한다.
§19.2.60.6Locator horrei propositum habuit se aurum argentum margaritam non recipere suo periculo: deinde cum sciret has res inferri, passus est.
창고 임대인은 금, 은, 진주를 자신의 위험 부담으로 인수하지 않겠다는 게시문을 내붙였다. 그 후 그는 이 물건들이 반입되는 것을 알면서도 묵인하였다.
proinde eum futurum tibi obligatum dixi, ac si propositum fuit, remissum uidetur.
따라서 나는 그가 당신에게 책임을 지게 될 것이라고 말했다. 게시문이 있었다 하더라도, 그것은 철회된 것으로 보이기 때문이다.
§19.2.60.7Seruum meum mulionem conduxisti: neglegentia eius mulus tuus periit.
당신은 나의 노예인 노새 몰이꾼을 고용하였다. 그의 과실로 당신의 노새가 죽었다.
si ipse se locasset, ex peculio dumtaxat et in rem uersum damnum tibi praestaturum dico: sin autem ipse eum locassem, non ultra me tibi praestaturum, quam dolum malum et culpam meam abesse: quod si sine definitione personae mulionem a me conduxisti et ego eum tibi dedissem, cuius neglegentia iumentum perierit, illam quoque culpam me tibi praestaturum aio, quod eum elegissem, qui eiusmodi damno te adficeret.
만약 그가 스스로를 임대하였다면, 특유재산의 한도 및 이익이 귀속된 범위 내에서만 그가 당신에게 손해를 배상할 것이라고 나는 말한다. 그러나 만약 나 자신이 그를 임대하였다면, 나에게 고의 및 과실이 없다는 점 이상으로 내가 당신에게 배상하지는 않을 것이다. 그러나 만약 인물 지정 없이 나로부터 노새 몰이꾼을 고용하였고 내가 당신에게 준 자의 과실로 가축이 죽었다면, 나는 그 과실에 대해서도 당신에게 배상해야 한다고 말한다. 왜냐하면 내가 당신에게 그러한 손해를 입힐 자를 선택했기 때문이다.
§19.2.60.8Uehiculum conduxisti, ut onus tuum portaret et secum iter faceret: id cum pontem transiret, redemptor eius pontis portorium ab eo exigebat: quaerebatur, an etiam pro ipsa sola reda portorium daturus fuerit.
당신은 짐을 운반하고 함께 여행하기 위해 차량을 임차하였다. 그것이 다리를 건널 때 그 다리의 징세청부업자가 그로부터 통행세를 징수하려 하였다. 차량 자체만을 위해서도 통행세가 지급되어야 했는지가 문제되었다.
puto, si mulio non ignorauit ea se transiturum, cum uehiculum locaret, mulionem praestare debere.
만약 노새 몰이꾼이 차량을 임대할 때 그곳을 지나갈 것임을 알고 있었다면, 노새 몰이꾼이 이를 부담해야 한다고 생각한다.
§19.2.60.9Rerum custodiam, quam horrearius conductoribus praestare deberet, locatorem totorum horreorum horreario praestare non debere puto, nisi si in locando aliter conuenerit.
창고업자가 임차인들에 대하여 부담해야 하는 물품 보관 의무를, 창고 전체의 임대인이 창고업자에게 보증할 필요는 없다고 나는 생각한다. 다만 임대차 계약에서 달리 합의한 경우에는 그러하지 아니하다.